"Ngân hàng" là một khái niệm lạ lẫm, lão Thái chưa từng nghe qua bao giờ. Song, nếu đã có thể đổi tiền, hẳn đó là một loại ngân hàng tư nhân. Mà ngân hàng tư nhân đổi tiền ắt sẽ thu phí thủ tục. Điều này khiến lão Thái càng thêm sầu não, bởi than chưa bán được, đã phải mất thêm tiền phí.
Người như lão Thái, sống hơn nửa đời người, nào có từng đặt chân tới ngân hàng tư nhân? Số tiền kiếm được hằng năm vừa vặn đủ sống qua ngày, nếu có chút dư dả, cũng giấu vào vò, chôn dưới gầm giường hay nơi nào kín đáo. Ai lại lãng phí tiền bạc, bỏ ra cái phí vô ích đó, để nhờ ngân hàng tư nhân giữ giùm tiền cho mình?
Nhưng không nộp thuế thì không vào được chợ Tây, không vào được chợ Tây thì dĩ nhiên chẳng thể buôn bán giao dịch. Dẫu có thể bán bên ngoài, song một khi bị thuế đinh bắt được, ắt sẽ bị phạt nặng, mất cả vốn lẫn lời. Lão Thái vốn tính trung thực, nào dám mạo hiểm như vậy.
Lão Thái không biết chữ, hỏi thăm nhiều người mới tìm được cái "Thái Bình Ngân Hàng" gì đó. Song, vừa trông thấy mặt tiền cùng khí thế của nó, lão Thái lại đâm ra do dự. "Ngưỡng cửa này, mình thực sự có thể bước vào sao?"
Ngẩng đầu nhìn cánh cổng lớn, hai bên có hai thiếu niên áo xanh đứng. Đoạn nhìn vào bài trí bên trong, dù chỉ thấy một phần, đã đủ lộ rõ vẻ xa hoa tráng lệ. Lão cúi đầu nhìn đôi tay mình, bởi nhiều năm nung than, chúng đen nhẻm, dù rửa cách nào cũng chẳng sạch được.
Băn khoăn trước cửa nửa ngày, đi đi lại lại, cuối cùng vẫn chẳng dám bước vào.
"Vị lão gia này, có phải tới Đại Minh Ngân Hàng để làm việc chăng?" Một thiếu niên áo xanh từ trong chạy ra đón, giọng nói có phần sắc sảo, the thé, song mặt vẫn tươi cười, chắp tay ôm quyền hướng lão Thái mà nói.
"Ta... ta..." Lão Thái hơi run. Sống nửa đời người, chưa từng có ai gọi mình là "lão gia" bao giờ.
"Ta... ta" mãi nửa ngày, lão mới chợt nhớ ra mình đến đây làm gì. "Dạ dạ dạ, lão đến để đổi tiền, vị thuế quan họ Thái nói chỉ quý tiệm mới đổi được."
"Thì ra lão gia tới đổi tiền giấy! Mời, mời vào!" Thiếu niên áo xanh tươi cười, đưa tay mời vào.
"Vị tiểu ca này, xin hỏi một chút, lão muốn đổi một xâu tiền, không không không, tám trăm đồng tiền giấy, phải giao bao nhiêu phí thủ tục?" Lão Thái đưa tay níu chặt thiếu niên áo xanh, vừa kéo một cái, thấy bàn tay mình đen nhẻm, lại vội vàng buông lỏng ra.
"Tại đây đổi tiền, không cần giao phí thủ tục." Thiếu niên áo xanh lắc đầu đáp.
"Không giao tiền sao? Ngân hàng tư nhân đổi tiền chẳng phải đều thu phí ư?" Lão Thái kinh ngạc vô cùng, còn có chuyện tốt như vậy sao?
Thiếu niên áo xanh cười, chỉ lên trên đầu lão Thái, nói: "Vị lão gia này, đây không phải ngân hàng tư nhân, đây là Đại Minh Thái Bình Ngân Hàng. Chỗ chúng tôi là của triều đình lập ra, không phải sản nghiệp tư nhân."
"À, thì ra là vậy." Lão Thái vừa nghe là của triều đình lập ra, lòng lập tức yên ổn. Từ khi Đại Minh Vương lên ngôi, không nói gì khác, dân chúng được hưởng không ít ơn huệ. Ít nhất vào thành không còn tốn lệ phí, nhiều khoản thuế xưa kia cũng đã bãi bỏ, cuộc sống khá hơn trước kia rất nhiều.
Dẫn lão Thái vào trong tiệm, thiếu niên áo xanh nói tiếp: "Vị lão gia này, ngoài việc đổi tiền, chúng tôi còn cung cấp các dịch vụ tiết kiệm khác. Nếu ngài có tiền dư, cũng có thể gửi vào Thái Bình Ngân Hàng của chúng tôi."
"Tiết kiệm tiền mà còn phải giao phí bảo quản? Bọn tôi là nông dân, nào có tiền mà gửi? Vả lại phí bảo quản này cũng phí phạm lắm!" Lão Thái xua tay lia lịa.
"Thái Bình Ngân Hàng chúng tôi không như vậy. Ngài gửi tiền tại đây, không cần giao phí bảo quản, trái lại, chúng tôi còn trả lãi cho ngài nữa!" Thiếu niên áo xanh cười giải thích.
"Trả lại tiền lãi ư?" Lão Thái lấy làm kỳ lạ.
"Đương nhiên rồi. Nếu ngài có một trăm lạng bạc ròng, gửi định kỳ một năm tại đây, liền có năm lạng bạc lời. Gửi nửa năm, thì được ba lạng. Nếu muốn lấy ra bất cứ lúc nào, thì chỉ được một hai lạng. Nói tóm lại, ngài gửi càng lâu, tiền lãi chúng tôi cấp cho càng cao." Thiếu niên áo xanh nói thêm: "Dù sao thì cũng rất có lợi. Hôm nay ngài tới đổi tiền là để nộp thuế đúng không? Hiện nay nộp thuế, tiền giấy và tiền đồng mỗi loại một nửa. Lần đầu tiên ngài đổi tám trăm văn tiền giấy, vậy hẳn ngài có số tiền khá lớn! Thay vì để bạc trong nhà lâu ngày sinh mốc, chi bằng gửi vào đây để nó sinh lời!"
Lão Thái có chút động lòng. Một trăm lạng bạc ròng, một năm lại được thêm năm lạng! Con trai nửa năm nay gửi về mấy chục lạng bạc, gộp với số tiền mình tích trữ năm trước, cũng đã gần trăm hai, hiện đang giấu dưới gầm giường. Một năm được thêm năm lạng bạc, mình vất vả một năm, nào kiếm được bao nhiêu cơ chứ?
Đang khi nói chuyện, trong quầy đã đưa ra mấy tờ giấy hình chữ nhật nhẹ bỗng. Thiếu niên áo xanh nhận lấy trước, rồi hai tay trao cho lão Thái, nói: "Đây là tám trăm đồng tiền, ngài hãy giữ gìn cẩn thận."
Trong tay là những tờ giấy lốm đốm màu, lão Thái nâng niu, lòng có chút không rõ. Mình không mang tám trăm đồng tiền nặng trĩu vào, mà đổi lấy mấy trang giấy mỏng này sao?
"Đây là tiền sao?" Lão nhìn thiếu niên áo xanh, hỏi.
"Đương nhiên rồi." Thiếu niên áo xanh cười nói: "Đây là tiền do triều đình phát hành. Về sau, mọi người đều sẽ dùng loại tiền này. Tiền đồng nặng quá, không tiện lắm. Ngài nhìn xem, vừa rồi tám trăm văn tiền đồng kia, thật nặng phải không? Dân chúng ta, ai mà lúc nào cũng có bạc ròng trong tay? Ra phố mua sắm, lại phải mang theo tiền đồng nặng nề, nào có tiện bằng thứ này?"
Lời nói cũng phải. Song, cả đời lão Thái chưa từng thấy qua vật này. Ngân phiếu tuy chưa từng sở hữu, nhưng lão cũng đã từng thấy. Thứ trong tay này, trông có vẻ đẹp hơn ngân phiếu đôi chút, dùng tay giật giật, thấy rất chắc chắn, sờ vào trơn mượt, tựa như giấy mà lại không phải giấy.
Trong lòng còn chút nghi hoặc, nhưng thuế đinh họ Thái đã nói, một nửa tiền thuế phải dùng thứ này để nộp. Nghĩ lại, hẳn không phải lừa gạt, vì thuế đinh họ Thái là quan mà!
Cầm tiền giấy, lão liền định đi ra ngoài. Thiếu niên áo xanh lại mang theo một gói nhỏ bọc giấy đỏ đi tới, nói: "Vị lão gia này xin chờ một chút, đây là lễ vật Thái Bình Ngân Hàng chúng tôi tặng cho ngài."
"Đổi chút tiền mọn, sao lại có lễ vật chứ?" Lão Thái ngạc nhiên.
"Vị lão gia này, Thái Bình Ngân Hàng chúng tôi hôm nay mới chính thức khai trương. Ngài là vị khách đầu tiên tại quầy hàng chợ Tây của chúng tôi. Cấp trên có quy định, trong tháng đầu tiên, mười vị khách đầu tiên mỗi ngày đều được tặng một phần lễ vật!" Thiếu niên áo xanh cười, kín đáo đưa gói quà cho lão Thái.
"Cái này, đây là vật gì vậy?" Cầm gói quà lên cân nhắc, lão Thái hỏi.
"Chút tấm lòng mọn thôi, chẳng đáng bao nhiêu tiền. Chẳng phải sắp đến năm mới rồi sao? Một miếng thịt khô, một miếng cá khô, nửa cân gạo kê mà thôi." Thiếu niên áo xanh mỉm cười đưa lão ra đến cửa, dặn dò: "Lão gia đi thong thả. Nếu có tiền dư tạm thời chưa cần dùng, nhớ gửi vào Thái Bình Ngân Hàng chúng tôi nhé, sẽ có lãi đó."
Lão Thái một tay xách gói quà, một tay siết chặt mấy tờ giấy nhẹ bỗng, bước chân có chút phù phiếm. Những người của ngân hàng tư nhân trước kia lão từng thấy, ai nấy đều hách dịch, cao ngạo. Mình một kẻ nông dân, bao giờ từng được người ta tôn kính như vậy? Thái Bình Ngân Hàng này trông rất tử tế, lại do triều đình lập ra, tiểu nhị thì lễ độ, đổi tiền không thu phí, còn tặng quà. Mình có nên thật sự cân nhắc việc gửi tiền vào đây không? Một năm có năm lạng bạc lời! Nếu mình gửi thêm hai năm nữa, chẳng phải mỗi năm lại được nhiều hơn năm lạng sao? Thiếu niên áo xanh đó chẳng phải nói, gửi càng lâu, tiền lãi càng cao ư? Con trai đi tòng quân, số tiền này vốn là để dành cho nó lấy vợ, đặt trong nhà cũng không yên tâm, lại sợ bị trộm mất.
Đang miên man suy nghĩ, một đường đi về tới cổng chính chợ Tây. Phường chợ đã tụ tập không ít người buôn bán, thuế đinh họ Thái đang đứng đó giải thích cho mọi người nghe. Lão Thái đi tới, đưa bảy tờ một trăm văn và năm tờ mười văn tiền giấy cho thuế đinh họ Thái, lại đếm thêm bảy trăm năm mươi văn tiền đồng, tổng cộng là một lạng hai tiền thuế.
"Mọi người hãy nhìn cho kỹ, đây là tiền giấy. Khi nộp thuế, bất luận nhiều ít, một nửa phải dùng tiền giấy này để trả." Thuế đinh họ Thái vừa vung vẩy tiền giấy trong tay vừa lớn tiếng nói: "Ai chưa có tiền giấy, hãy mau tới Thái Bình Ngân Hàng đổi lấy, tranh thủ thời gian kẻo lỡ việc buôn bán. Mọi người cũng đừng vây quanh ta nữa, đây là mệnh lệnh của cấp trên, ta chỉ phụng mệnh mà làm thôi."
Nghe lời thuế đinh họ Thái, lão Thái nhìn năm tờ mười văn tiền giấy còn lại trong tay, cẩn thận ôm vào lòng. Khoan nói, năm mươi văn tiền đồng còn có chút cân nặng, nhưng năm tờ giấy này đặt trên người, lại nhẹ như không có vật gì.
Lão cúi người nhặt dây thừng, đeo lên mình, một tay nắm dây mũi trâu, một tay vịn tay lái xe, vừa đi vào trong, vừa hô lớn: "Mọi người mau đi đi! Mười người đầu tiên, Thái Bình Ngân Hàng có quà tặng đó! Có một miếng thịt, một miếng cá, với một cân gạo kê nữa!"
Lão Thái vừa dứt lời, "Rầm ào ào" một tiếng, những người xung quanh đã lướt đi như gió.
Tần Phong một thân thường phục, cùng Vương Nguyệt Dao đứng cách Thái Bình Ngân Hàng chợ Tây không xa, nhìn từng nhóm người đi vào, rồi từng nhóm người cầm những tờ tiền giấy đi ra.
"Biện pháp này không tồi. Tiền giấy đổi ra, riêng việc nộp thuế thôi cũng chẳng dùng hết. Cầm trong tay, ắt sẽ tiêu xài. Chỉ cần tiêu xài, vậy coi như đã mở ra một kênh lưu thông mới rồi. Khởi đầu tuy gian nan đôi chút, nhưng chỉ cần một thời gian sau, mọi người sẽ quen dần." Tần Phong nhìn dòng người qua lại không ngớt, nói.
"Bệ hạ nói chí lý." Vương Nguyệt Dao gật đầu, nói: "Quan trọng là khiến dân chúng khởi lên lòng tin vào tiền giấy này, mọi việc ắt sẽ dễ làm. Bộ Thương Nghiệp sẽ ra sức thúc đẩy ở phương diện này."
"À, đúng rồi, mấy người đón khách trong ngân hàng này rất tốt. Bất kể là ai đến, đều nhã nhặn lễ độ, mặt tươi cười! Huấn luyện bao lâu rồi?" Tần Phong cười hỏi.
"Không cần huấn luyện nhiều đâu, Bệ hạ. Ngài quên rồi sao? Ngài chẳng phải đã bãi miễn một số lượng lớn thái giám ư? Mấy người này chính là một trong số đó. Bọn họ vốn dĩ đã được huấn luyện lễ nghi trong cung, nên chúng ta chẳng cần hao tâm tốn trí gì." Vương Nguyệt Dao nói: "Để họ ra đón khách, làm một số công việc phục vụ, vậy chẳng phải quá thích hợp hay sao."
"Biết tận dụng nhân tài, nàng quả biết dùng người." Tần Phong nói.
"Những người này thân thể có khiếm khuyết, nội tâm lại tự ti, nếu cứ vậy bỏ mặc, không chừng sẽ thảm hại tới mức nào!" Vương Nguyệt Dao nói tiếp: "Bộ Thương Nghiệp đã cố gắng an bài ổn thỏa cho họ. Một số người lanh lợi đã bắt đầu học hỏi kỹ thuật chuyên môn, để tương lai có thể tự nuôi sống bản thân."
"Tốt, tốt lắm." Tần Phong tán thưởng: "Nàng cũng là vì triều đình mà lo toan. Thái Bình Ngân Hàng ở chợ Tây này xem ra không tồi. Chúng ta đi các nơi khác xem thử đi. Pháp lệnh phát hành tiền mới đã gần mười ngày, ta muốn xem rốt cuộc dân chúng có dùng hay không."
