Sau khi Lục Bộ được thiết lập, kỳ thi Điện thí cuối cùng cũng diễn ra. Kỳ này không có đề cố định, tổ chức tại cung Vị Ương, với toàn bộ văn võ bá quan tùy ý chất vấn.
Kỳ thi này, thực chất là để thử thách năng lực ứng biến của các sĩ tử, xem họ sẽ phản ứng ra sao trước những tình huống khó khăn, chứ không chỉ là một kỳ thi học vấn. Xét về học vấn, hai kỳ thi trước đã đủ để kiểm tra.
“Nguyên Trực, quả như ta dự đoán phải không?” Nhìn Lưu Hiệp ngồi ở vị trí chủ tọa, Bàng Thống nhếch miệng cười, ghé vào tai Từ Thứ nói nhỏ. Ngày trước hắn đã nghi ngờ thân phận của Lưu Hiệp, nay quả nhiên không sai.
“Nếu vậy thì dường như giữa thiên tử và Thái úy cũng không bất hòa như người ta đồn đại.” Từ Thứ giữ vẻ điềm tĩnh, khẽ gật đầu đáp.
Bàng Thống cười nhạt; chỉ xét biểu hiện của Lưu Hiệp khi trước, bảo rằng đối đầu với Lữ Bố thì quả thật là nâng cao hắn quá rồi.
“Hãy cẩn thận, Điện thí lần này e rằng không đơn giản.” Bàng Thống híp mắt quan sát, nhạy bén nhận thấy những ánh nhìn không mấy thiện chí từ xung quanh.
Điều này cũng dễ hiểu; những người được tuyển chọn tham gia Điện thí lần này đều là để bổ sung nhân lực cho Lục Bộ. Chính vì những người này mà Lữ Bố dám ngang nhiên thiết lập Lục Bộ, khiến những kẻ bị mất quyền lực không thể nào cam lòng. Họ không dám đối đầu trực diện với Lữ Bố, nhưng gây khó dễ cho đám sĩ tử thì không thành vấn đề. Dù Lữ Bố quyền thế ngất trời, cũng không thể vì việc này mà trừng trị bọn họ được, vì rốt cuộc đây chính là ý chỉ của Lữ Bố.
Từ Thứ cũng gật đầu đồng ý, anh cũng có cảm giác tương tự. Nghĩ đến Lục Bộ mới thành lập, rõ ràng cuộc chiến tranh giành quyền lực đang diễn ra âm thầm. Thoạt nhìn, không có mấy xung đột, nhưng càng yên tĩnh thì tranh chấp ngầm càng mãnh liệt, chờ đến khi bùng phát, chắc chắn sẽ là một trận sóng to gió lớn.
Vừa từ Khoa cử vượt qua, nay lại đối mặt với thử thách này, Từ Thứ cảm thấy cuộc thi lần này quả thực gay cấn. Nhưng từ xưa khai mở quy chế mới, có khi nào không gặp muôn vàn khó khăn? Đến đây mới thấy Lữ Bố từ trước đã chuẩn bị, khi xưa ông bị chê trách vì giết hại danh sĩ, thì ra cũng là để sẵn sàng cho ngày hôm nay. Giờ đây, thế gia Quan Trung không còn khả năng chống lại Lữ Bố, làm cho con đường Khoa cử vốn chông gai lại trở nên thênh thang hơn.
“Hôm nay Điện thí là để khảo nghiệm năng lực ứng biến của các ngươi. Toàn thể bá quan sẽ lần lượt vấn đáp, ai trả lời tốt sẽ được cộng một điểm, nếu trả lời không đạt, sẽ bị trừ một điểm. Cuối cùng, ai giữ điểm dương sẽ được bổ nhiệm vào Lục Bộ, những người còn lại sẽ được phân làm huyện lệnh tại các huyện Quan Trung.” Lữ Bố đơn giản nói về quy tắc, vẫn là cách thức tính điểm.
Ông muốn dùng toàn thể văn võ bá quan để sàng lọc nhân tài.
Lời Lữ Bố vừa dứt, ngay lập tức có người đứng ra bắt đầu chất vấn. Mặc dù triều thần hiện tại không còn nhiều tác dụng, nhưng để vào được triều đình cũng đều là người học vấn uyên thâm, phần lớn là những kẻ thông hiểu thi thư. Có thể chưa chắc giỏi trong việc trị quốc, nhưng khi làm khó người khác thì lại là những bậc thầy, mỗi người một câu hỏi hóc búa.
Bàng Thống, Tư Mã Ý, Từ Thứ là ba người đứng đầu hai kỳ thi trước, nên chịu sự chất vấn nhiều nhất. Nhưng cả ba đều là những tài năng phi phàm: Bàng Thống sắc sảo, thường dùng lời lẽ sắc bén để phản kích; Từ Thứ vững vàng điềm đạm nhưng ẩn chứa tài trí; còn Tư Mã Ý lại kín đáo, trả lời một cách từ tốn, nếu không ai hỏi thì tuyệt đối không lên tiếng, vì thế dần dần ít ai gây khó dễ cho anh, trong khi những người như Cao Nghĩa lại bị xoáy vào nhiều hơn.
Dĩ nhiên không phải ai cũng chịu đựng được không khí căng thẳng như tra hỏi này, nhưng cuối cùng Lữ Bố vẫn sàng lọc được không ít nhân tài. Sau Điện thí, những người này lập tức được phân vào Lục Bộ: Từ Thứ vào Binh Bộ, Bàng Thống vào Dân Bộ, Tư Mã Ý vào Lễ Bộ.
Lục Bộ mới thành lập, lần Khoa cử này đã tìm đủ nhân tài cho năm bộ phận, ngoại trừ Công Bộ, đủ để duy trì hoạt động của Lục Bộ.
“Khoa cử là quốc sách chiêu mộ nhân tài. Dù còn nhiều thiếu sót, nhưng đã giúp Đại Hán tìm được nhân tài phù hợp. Từ nay về sau, cứ ba năm tổ chức một lần. Mong rằng chư vị sẽ chung tay giúp triều đình, lập nên thịnh thế.” Lưu Hiệp khích lệ các sĩ tử.
Kỳ thi Khoa cử lần này chính thức khép lại, nhưng ảnh hưởng mà nó mang lại sẽ không tan biến theo sự kết thúc của kỳ thi đầu tiên.
Khoa cử mang đến thay đổi lớn cho triều đình, đồng thời cũng tác động đến tư duy của mọi người. Lần thi đầu tiên diễn ra thành công, đặt ra chuẩn mực cho thiên hạ.
Sau Khoa cử, những người có quê ở xa được phép nghỉ một tháng để về quê chuẩn bị hành trang. Họ cũng được khuyến khích đưa gia quyến về Quan Trung, tuy nhiên không bắt buộc. Lữ Bố không quá coi trọng lòng trung thành, chỉ cần làm được việc. Tuy nhiên, nếu muốn thăng tiến, sự trung thành là điều cần thiết.
Hiện tại, ông cần tạo dựng niềm tin vào hệ thống mà mình xây dựng, đồng thời loại bỏ các nhân tố không phù hợp, đợi kỳ thi sau bổ sung thêm nhân tài.
Bàng Thống và Từ Thứ đều chọn về quê. Bàng Thống là hậu duệ nhà họ Bàng ở Tương Dương, nay ra làm quan ở Quan Trung, tất nhiên phải về báo với gia đình. Còn Từ Thứ, gia quyến ở Dĩnh Xuyên, nhưng anh trở về Tương Dương để tìm người.
Tại Tương Dương, Thư viện Thủy Kính.
“Nguyên Trực, ngươi quyết định rồi sao?” Tư Mã Huy nhìn Từ Thứ, thở dài nói.
Từ Thứ thực ra không kém gì Bàng Thống, Gia Cát Lượng. Dù hiện tại có chút thua kém hai người, nhưng hãy nhớ, Từ Thứ không giống họ, anh xuất thân hàn vi, không có gia truyền như hai người. Hơn nữa, Từ Thứ xuất thân nửa chừng, trước đây là một hiệp khách nổi tiếng với tài kiếm thuật ở vùng Dĩnh Xuyên, sau này mới bỏ võ theo văn. Trong vài năm ngắn ngủi mà đạt được trình độ này, ai dám nói anh không có thiên phú.
“Thưa thầy, thầy cũng cho rằng Thái úy có điều gì sai sao?” Từ Thứ nhíu mày nhìn ân sư của mình.
Tư Mã Huy lắc đầu đáp: “Không đến mức đó. Khoa cử với ông ấy là một liều thuốc tốt, nhưng đối với thiên hạ thì chưa chắc đã là điều lành.”
Từ Thứ vái chào, kính cẩn nói: “Xin thầy chỉ dạy.”
Tư Mã Huy đáp: “Ngươi biết đấy, từ khi Thái úy Lữ Bố cải tiến kỹ thuật in và chế giấy, đồng thời phổ biến ra khắp thiên hạ, chẳng phải Trung Nguyên không cần in ấn sao?”
Từ Thứ gật đầu. Quả đúng như vậy, Trung Nguyên không cần in ấn, vì vốn đã có sách vở, sự ra đời của kỹ thuật in chỉ làm cho những thẻ tre quý hiếm dần trở nên rẻ mạt, dễ bị thay thế.
Chữ viết trở nên rẻ, học vấn trở nên dễ tiếp cận hơn, dẫn đến chi phí tiếp cận tri thức giảm.
Từ Thứ đã tới Quan Trung vì là một người hưởng lợi từ kỹ thuật in. Trước khi có in ấn, sĩ tử xuất thân nghèo hèn như anh muốn học chỉ
có thể đi mượn sách, đó là một món nợ ân tình lớn. Còn bây giờ, đi mượn sách xem thì bị coi là chuyện cười, vì chi phí có được sách so với trước kia đã giảm đáng kể.
Ngày trước, dù có ngàn vàng cũng khó tìm được một quyển sách, các gia đình có truyền thống bảo tồn sách dù nghèo cũng không bao giờ bán. Nay thì sách, trừ các bản độc bản, giá trị cũng không còn cao. Đa phần sách có thể mua với trăm đồng, tất nhiên một số sách quý không in ra cho người khác xem. Nếu có in, giá cũng chỉ cao trong thời gian ngắn rồi sẽ giảm.
Nhờ có in ấn, Từ Thứ không phải mang nợ ân tình nhiều, và nếu hỏi giới sĩ tử Trung Nguyên họ có cần in ấn và giấy cải tiến không, câu trả lời sẽ là không.
Nhưng lúc ấy, nhận ra điều này không nhiều, và Lữ Bố đã tiết lộ kỹ thuật này cho giới thương nhân, người thương vốn luôn tìm lợi nhuận. Khi chư hầu và thế gia kịp nhận ra, sách vở đã phổ biến khắp nơi.
Viên Thuật từng cấm sách, nhưng kết quả là sách không bán công khai, mà giao dịch ngầm lại càng phát triển, thậm chí chẳng thu được thuế.
Cuối cùng Viên Thuật đành bỏ lệnh cấm.
“Quan Trung nhờ Khoa cử mà phát triển. Tuy rằng phương pháp này có lợi cho triều đình, nhưng dễ sinh ra tham ô.” Tư Mã Huy ngăn Từ Thứ định phản bác, nói tiếp: “Nguyên Trực cứ nhìn rồi sẽ rõ, tương lai lời ta sẽ thành hiện thực.”
Từ Thứ lặng thinh, tiếp tục nghe lời thầy.
“Thứ hai, người chủ trì Khoa cử sau này sẽ nắm trọng quyền, có thể còn gây hại hơn thế gia.” Tư Mã Huy nghiêm nghị nói.
Từ Thứ trầm ngâm rồi hỏi: “Thưa thầy, có cách nào giải quyết không?”
Tư Mã Huy lắc đầu đáp: “Khoa cử là sáng kiến của Thái úy Lữ Bố. Lão phu chỉ gần đây mới có chút ngộ ra, còn muốn giải pháp thì ngươi hỏi ta chi bằng hỏi Lữ Thái úy. Ta cũng muốn xem ông ấy sẽ xử lý thế nào.”
Lữ Bố sẽ giải quyết ra sao? Từ Thứ cũng nhận thấy hai vấn đề này rất khó, và anh hy vọng rằng Lữ Bố có giải pháp. Anh không muốn Khoa cử sớm suy tàn; dù có nhiều bất cập, phương pháp này vẫn đáng tin cậy hơn so với chế độ tiến cử xưa.
“Ngươi trở về tìm Khổng Minh sao?” Tư Mã Huy nhìn Từ Thứ, mỉm cười hỏi.
“Đúng vậy.” Từ Thứ không giấu diếm, cung kính thưa: “Đệ tử cho rằng khí tượng Quan Trung rất hợp với chí hướng của Khổng Minh, nếu kỳ Khoa cử sau Khổng Minh đồng ý tham gia, thì vị trí đứng đầu chắc chắn sẽ thuộc về huynh ấy.”
Tư Mã Huy không bận tâm đến vị trí đứng đầu, lắc đầu nói: “Đó là chuyện của các ngươi, lão phu không can thiệp. Hiện nay thiên hạ tuy tạm an, nhưng thế chân vạc của ba hùng Trung Nguyên đã hình thành. Lần giao tranh kế tiếp chắc chắn sẽ là đại chiến chưa từng có. Nguyên Trực, nếu lúc ấy ngươi có mặt trong quân, mong ngươi khuyên Thái úy giảm bớt sát phạt.”
“Đệ tử tuân mệnh.” Từ Thứ gật đầu, rồi cười nói: “Đệ tử thấy dân sinh Quan Trung, Thái úy chẳng phải kẻ hung bạo khát máu, thầy có chút lo xa rồi.”
“Mong là vậy.” Tư Mã Huy chỉ thở dài, trong lòng ông dường như có thể hình dung ra cảnh tượng thiên hạ chắc chắn sẽ có một cuộc đại chiến trong tương lai, mà sinh linh đồ thán e rằng khó tránh khỏi…