“Thi cử khoa?” Dương Bưu nhìn chiếu thư do triều đình ban ra, lông mày thoáng nhíu lại, nhưng rồi dần giãn ra.
Thôi được rồi, ta nay đã già, con trai cũng đã làm Thái thú một quận, xem ra được Thái úy coi trọng. Ta còn cần nhúng tay vào làm gì?
Nghĩ là vậy, nhưng ánh mắt Dương Bưu vẫn không kìm được mà nhìn lại chiếu thư. Những năm qua, Lữ Bố không chỉ phát triển thuật in ấn mà còn mở trường tích cực, nay nhìn lại, mục đích bấy lâu của hắn rõ ràng là để chuẩn bị cho kỳ thi này.
Trước đây, dù cũng có một kỳ thi lớn, nhưng mục tiêu vẫn chủ yếu là nhân tài của hàn môn, thế gia, hào tộc, chưa thực sự phổ biến cho mọi người. Kỳ thi ấy cũng chỉ là tạm thời nhằm thu hút đủ nhân tài, trước đây nhà Hán cũng từng có kỳ thi tương tự.
Nhưng lần này, Lữ Bố đưa ra chế độ khoa cử với mục đích khác biệt, là muốn xây dựng một hệ thống mới, hoàn toàn bãi bỏ chế độ cử cử trước kia, cũng tức là tước đoạt đặc quyền cử sĩ của giới sĩ tộc.
Vậy quyền lợi ấy quan trọng ra sao? Cứ nhìn vào anh em Viên Thiệu, Viên Thuật thì rõ. Nhà họ Viên đã bốn đời ba công, triều đình bách quan hầu hết đều từ gia tộc này hoặc do họ tiến cử. Dù thiên tử có ra lệnh, nếu nhà họ Viên không muốn thực hiện, thiên tử cũng chẳng làm gì được; vì triều đình cần có người để duy trì, bách quan không làm gì thì triều đình cũng khó mà vận hành.
Nhà họ Dương của ta cũng đã bốn đời ba công, nhưng so với nhà họ Viên thì vẫn kém. Cái chênh lệch ấy là ở chỗ người nhà Viên có nhiều môn sinh cố lại, thậm chí là trọng thần đến tầm tam công, còn nhà ta ở điểm này thì kém hơn nhiều.
Với khoa cử của Lữ Bố, danh nghĩa là để người dân trong thiên hạ có tài năng đều có thể tham gia thi cử, nhưng thực tế ai cũng hiểu, điều đó không dễ dàng, chủ yếu vẫn là nhắm đến thế gia hào tộc và hàn môn.
Nhưng vấn đề hiện tại là, nếu có những người trẻ tuổi tài năng muốn vào con đường quan lộ, họ không cần phải được giới sĩ tộc tiến cử nữa, mà có thể tự lực tham gia khoa cử. Thế thì, cần gì phải phụ thuộc vào thế gia?
Bốn đời ba công có thể vẫn còn đó, nhưng sự rạng rỡ với môn sinh cố lại khắp thiên hạ thì không thể nào duy trì được.
Nếu là mười năm trước, Dương Bưu nhất định sẽ phản đối khoa cử. Khoa cử giúp bảo vệ hoàng quyền, nhưng đồng thời cũng khiến sĩ quyền nhất định sẽ suy thoái. Chỉ cần khoa cử tồn tại, sĩ quyền khó mà hưng thịnh trở lại.
Tất nhiên, vẫn có cách để biến khoa cử thành hình thức. Chỉ cần nắm giữ chức Thượng thư lệnh, quyền tổ chức khoa cử, và quyền bổ nhiệm quan chức, thì người được đề bạt vẫn là do bản thân kiểm soát.
Nhưng các quyền này đều nằm trong tay Lữ Bố, ai có thể giành được? Ai dám giành?
Dương Bưu không dám, bởi nhà họ Dương của ông đã bị Dương Tu buộc chặt vào Lữ Bố, tài sản gia đình đều bị sung công, con trai hiện tại cũng làm Thái thú, xem ra Lữ Bố có ý định sau này sẽ triệu hồi về triều, nay cho làm Thái thú cũng là một cách rèn luyện.
Phản đối Lữ Bố, chưa nói đến thành bại, dù có thành công thì những nỗ lực của gia tộc nhà họ Dương trong bao năm qua với Lữ Bố sẽ trở thành vô ích, tương lai của con trai cũng tiêu tan.
Cuối cùng, Dương Bưu thả chiếu thư vào lò lửa, xem như chưa từng đọc qua.
Thực ra, đứng từ góc độ của Lữ Bố, tình thế hiện nay là tốt nhất. Có phải là do giới sĩ tộc ép buộc thái quá không?
Nhớ lại thời kỳ Đổng Trác, Dương Bưu thở dài, có lẽ vậy. Đây vốn dĩ là thế cục không thể giải quyết, có lẽ Lữ Bố từ thân phận của Đổng Trác đã nhìn ra rằng mình khó có được sự ủng hộ của sĩ tộc, bèn chọn cách đi ngược lại, mở một con đường mới. Đây cũng coi là cái tất yếu trong cái ngẫu nhiên.
Nhưng thế gia có lỗi không?
Thực ra cũng không, từ thời Quang Vũ, không phải đều như vậy sao? Chính vì thái cực thịnh, thế gia đạt tới đỉnh điểm mà tự nhiên lại phát sinh phản kháng, cho dù không có Lữ Bố, có lẽ cũng sẽ có người nào đó, một Trương Bố, Lý Bố đứng ra lật đổ thế cục của thế gia.
Thế cục đã bị Lữ Bố xoay chuyển. Ngay cả con trai ta cũng đứng về phía hắn, một kẻ đã già yếu như ta hà tất phải can thiệp nhiều làm gì? Chỉ cần làm tốt vai trò Thái phó là đủ.
Lữ Bố đối đãi với ta không tệ, bổng lộc ít nhất vẫn còn giữ một nửa, nửa còn lại phải đến học viện dạy mới có thể nhận, mà hiện giờ nghĩ lại, đến học viện cũng chẳng phải là điều gì tệ.
Trong triều không thuộc phe phái của Lữ Bố, ta xem như là người sống ổn hơn cả, lớn tuổi rồi, hà tất phải tự mình chuốc phiền phức?
Nhìn tờ chiếu thư dần cháy trong lò lửa, tâm trạng của Dương Bưu nhẹ nhõm hơn rất nhiều. Kết quả cuối cùng ra sao, cứ giao cho người trẻ tuổi, ta cũng không quan tâm, mà cũng chẳng có sức để can thiệp.
Nếu như mấy năm trước còn có người ở Quan Trung dám ra tay với Lữ Bố, thì đến hiện tại, nghĩ đến chuyện gây uy hiếp cho Lữ Bố như khi xưa chỉ là chuyện cười. Vài năm nay, giới sĩ tộc Quan Trung đã bị Lữ Bố càn quét không biết bao nhiêu lần. Không phải giết người, nhưng người làm thuê trong nhà, điền canh đều bị kiểm soát chặt chẽ, huống hồ là tập hợp tư binh để chống lại Lữ Bố.
Sĩ tộc Quan Trung bây giờ không thể như vài năm trước, mà lập tức kéo một đội quân để đối kháng Lữ Bố.
Còn về Quan Đông…
Dương Bưu lắc đầu. Qua trận chiến này, dù Lữ Bố chưa mở rộng lãnh thổ, nhưng vị thế bá chủ đã được xác lập, chư hầu Quan Đông lúc này e rằng chẳng ai muốn chọc vào Lữ Bố, và đây chính là lý do Lữ Bố thúc đẩy khoa cử vào thời điểm này.
Những người có suy nghĩ như Dương Bưu rõ ràng không chỉ có một.
Tại Hà Nội, nhà họ Tư Mã, từ sau khi nhà họ Tư Mã dâng đất Hà Nội, gia tộc này đã được bảo toàn. Tất nhiên, chỉ là bảo toàn, Tư Mã Phòng kiên quyết không xuất sĩ, Lữ Bố nay cũng không thiếu nhân tài quản lý, tự nhiên chẳng ép Tư Mã gia xuất sĩ, từ đó Tư Mã Phòng đưa cả nhà trở về Ôn huyện.
Điền sản của gia tộc bị sung công, phần đất do Lữ Bố ban phát có hạn, họ chỉ được giữ một phần thuế, phần còn lại vẫn phải nộp lên triều đình.
Dù gia tộc Tư Mã to lớn, dù không còn đất đai thì vẫn có thể sống đủ đầy, nhưng vẫn phải ngồi ăn chờ cạn. Chỉ với phần tô thuế do triều đình phân phát thì chẳng là bao, các điền canh cũng không còn nghe theo họ, nơi khác còn dễ, nhưng với đại hộ như nhà Tư Mã, triều đình kiểm soát vô cùng chặt chẽ, chỉ cần có chút sai lệch là sẽ lập tức xử lý.
Tư Mã Phòng cũng cứng cỏi, đưa gia quyến tự mình canh tác, để gia tăng thêm thu nhập, cuộc sống trở nên khó khăn hơn hẳn. Người xưa có câu: “Từ kiệm đến xa hoa thì dễ, từ xa hoa về kiệm thì khó.” Nhưng Tư Mã Phòng cố chấp buộc các con trai tiếp tục kiên trì.
Đúng lúc vào mùa đông nghỉ ngơi, sau một năm bận rộn, Tư Mã Phòng ngả mình trên ghế tựa tận hưởng
chút bình yên hiếm hoi. Nói thật, từ khi Lữ Bố chấp chính, tuy ngày tháng không còn được như trước, nhưng đồ vật mới mẻ thì không thiếu, chiếc ghế này nằm cũng thật dễ chịu.
“Cha!” Tư Mã Phù bước vào, nói với Tư Mã Phòng: “Đại ca về rồi.”
Tư Mã Lãng trước đây làm Huyện thừa ở Ôn huyện, từ khi Hà Nội về tay Lữ Bố thì được điều đến Diễn Thị làm Huyện lệnh. Tư Mã Phòng không đưa con trai này về, dù sao ông chịu khổ không sao, nhưng con trai có con đường của mình, đã đi thì không tiện can thiệp nhiều.
“Ừ.” Tư Mã Phòng đáp nhạt: “Về thì về, còn phải ta đón tiếp sao?”
Lời tuy nói vậy, nhưng ông vẫn ngồi dậy. Triều đình mỗi năm có một tháng nghỉ thăm nhà, may mà không xa, nếu làm quan ở Quan Trung hay Thục Trung, tháng ấy e là không đủ thời gian đi lại.
“Phụ thân.” Tư Mã Lãng vừa về, đã bái lạy cha.
“Ừm.” Tư Mã Phòng không mấy để ý. Con trai ông tính tình giản dị, với nhiều chính sách của Lữ Bố cũng khá tán thành, khiến Tư Mã Phòng rất không hài lòng. Quốc tặc kia chỉ là kẻ vũ phu, cướp đoạt triều quyền, dài lâu ắt chẳng có kết cục tốt, hắn thì có chính sách gì tốt chứ?
“Cha xem, đây là khoa cử do triều đình tổ chức, chiêu mộ nhân tài khắp thiên hạ, bất kể xuất thân, chỉ cần có tài năng đều có thể đến Trường An thử sức. Mùa xuân tới sẽ khai khoa vào trung tuần tháng Ba. Con hồi hương lần này, một là để thăm cha, hai là muốn xem các anh em có thể đến Trường An thử sức không. Với bản lĩnh của họ, thi đỗ dễ như trở bàn tay.” Tư Mã Lãng thấy cha lạnh nhạt, cũng không để bụng, đưa chiếu thư triều đình ban cho Tư Mã Phòng: “Đây là bản con chép tay.”
“Khoa cử?” Tư Mã Phòng nhận chiếu thư, cau mày, đây là cái gì?
“Vâng, nhằm tuyển chọn nhân tài hiệu quả hơn cho triều đình, thiên hạ sĩ nhân được mời đến Trường An tham gia khoa thi, nếu có bản lĩnh sẽ được bổ nhiệm.” Tư Mã Lãng không nhận ra sắc mặt cha dần sa sầm, nói tiếp: “Con nghĩ với kiến thức của các anh em, hẳn sẽ dễ dàng trúng tuyển.”
“Không được đi!” Tư Mã Phòng đột nhiên mặt lạnh, hét lên giận dữ, xé nát tờ chiếu thư chép tay.
“Cha, đây là chuyện tốt, sao lại không đi?” Tư Mã Lãng ngơ ngác nhìn cha, không hiểu sao ông lại nổi giận.
“Ngươi hiểu cái gì chứ, triều đường từ trước đến nay đều là danh môn vọng tộc, nay lại để sĩ nhân chúng ta cùng hàn môn tử đệ tranh giành? Chúng có thân phận gì mà cùng ta chung vai đứng trên triều đường!? Từ cổ chí kim chưa từng có cái lệ đó, Lữ Bố quốc tặc, hắn là cái thứ gì, lấy quyền gì tự ý sửa đổi tổ tiên pháp chế!?” Tư Mã Phòng ném mảnh chiếu thư dưới đất, mắng chửi.
Tư Mã Lãng bị mắng đến nỗi sợ hãi im bặt, Tư Mã Ý liền bước lên vừa giúp cha lấy lại bình tĩnh vừa nói lời trấn an: “Phụ thân đừng giận, nhưng theo con thì chúng ta cứ đi thử cũng không sao.”
“Sao? Ngươi định làm việc cho tên quốc tặc đó sao?” Tư Mã Phòng hừ lạnh nhìn con trai.
“Không đâu, con muốn xem thử cái gọi là khoa cử ấy, có đúng như lời Lữ Bố, công bằng mà chọn người? Nếu việc bổ nhiệm chỉ là chọn hậu nhân công thần của hắn, thì rõ ràng là bất công. Nếu thực sự công bằng, vậy những người theo Lữ Bố cũng sẽ thất vọng. Cha à, cái gọi là khoa cử công bằng cũng chưa chắc dễ đâu, đôi khi cái công bằng lại không thực sự công bằng.” Tư Mã Ý cười nói: “Phụ thân nghĩ có phải không?”
“Cũng có đôi chút đạo lý.” Tư Mã Phòng nghe xong, lửa giận hạ xuống, liếc nhìn Tư Mã Lãng, nặng nề hừ một tiếng, quay vào phòng.
Tư Mã Lãng: “…”