Từ ngày Đại Ngụy thống nhất thiên hạ đã tròn mười năm. Trong mười năm qua, ngoài việc tập trung các y giả tại biên ải để nghiên cứu y thuật, Lữ Bố còn thực hiện một số cải cách quan trọng.
Đầu tiên, ông phổ biến kỹ thuật giống ưu việt, giúp dù mùa màng không thuận lợi, nhưng sản lượng của dân chúng vẫn tăng lên từng năm.
Thứ hai, ông kiến nghị triều đình mở thêm các thư viện ở khắp nơi, đồng thời đưa kỹ thuật in ấn ra dân gian, khiến sách vở không còn là vật phẩm hiếm có. Nhờ đó, triều đình cũng mở rộng phạm vi tuyển chọn qua khoa cử, đã ba lần tổ chức khoa cử, với tỉ lệ con em bần hàn chiếm tới hai phần. So với thời Tùy, tuy cũng có khoa cử, nhưng thực sự bần hàn trúng tuyển là cực hiếm.
Lữ Bố còn đưa cây bông từ Ấn Độ về và khuyến khích trồng rộng khắp Đại Ngụy. Nhờ đó, hiện nay phương Bắc hầu như không còn cảnh người chết rét.
Tuy nhiên, do tốc độ cải cách quá nhanh, triều đình cũng đối mặt với không ít vấn đề, trong đó rõ rệt nhất là nạn tham nhũng.
“Ngày trước, sĩ tộc nắm quyền, tuy dễ gây chuyên quyền và đe dọa đến vương quyền, nhưng họ lại ít tham nhũng vì vốn dĩ nhà nào cũng giàu có. Nay lấy khoa cử làm chính sách tuyển chọn, tuy đã phá vỡ thế lực sĩ tộc đối với hoàng quyền, nhưng lại khiến nạn tham nhũng tràn lan. Triều đình hiện có người đề xuất bãi bỏ khoa cử.” Lữ Cổ ngồi trên sập, rót trà cho Lữ Bố và trình bày tình hình khó khăn gần đây của triều đình.
“Phụ thân nghĩ sao?” Lữ Bố nhận lấy chén trà, nhấp một ngụm rồi hỏi.
“Nhiều bệnh trước khi sinh ra thì không ai biết. Khi đã xuất hiện thì phải tìm cách chữa trị, chứ làm gì có lý quay lại cái đã chứng minh là bệnh?” Lữ Cổ lắc đầu đáp.
Quả thật, tuyển chọn theo khoa cử đã làm nạn tham nhũng tràn lan. Nhưng sĩ tộc không tham nhũng là vì họ đã có quá nhiều tài sản và quyền lực.
“Vừa hay con về lần này, nghe nhiều người nói đủ điều, nhưng không ai nói được cách nào thực sự ổn thỏa. Con có diệu kế gì chăng?” Lữ Cổ cười hỏi.
“Nếu muốn trị nạn tham nhũng thì phải giải quyết từ cả gốc lẫn ngọn.” Lữ Bố trầm tư đáp, “Sự tham nhũng sinh ra là vì không có đủ. Triều đình nên tăng lương bổng cho quan lại, như phụ hoàng từng nói, sĩ tộc không tham vì họ có rồi. Dù không thể để quan lại giàu sang như sĩ tộc, nhưng cũng không thể để họ sống quá khốn đốn. Đó là gốc rễ, cũng là ân đức.”
Lữ Cổ gật gù, cảm thấy hợp lý, rồi hỏi tiếp: “Còn ngọn?”
“Dùng luật pháp răn đe. Quan lại tham nhũng thì không khoan nhượng, treo gươm trước đầu họ. Quan nào tham quá ngàn tiền thì xử tử, quá vạn tiền thì vợ con vào quan xưởng, con cái lưu đày biên ải, vĩnh viễn không trọng dụng. Triều đình ba năm một lần thi cử, nay số người trúng tuyển đã nhiều, nhưng quan chức không thể làm gương cho dân, giữ lại cũng vô ích.”
Một tay ban ân huệ, một tay giơ gươm sát phạt. Nếu được ưu đãi mà vẫn phạm tham ô thì không cần giữ lại.
Lữ Cổ nghe vậy, gật đầu đắc ý, cười bảo: “Văn võ lưỡng toàn, quả là tuyệt diệu.”
Lữ Bố lười sửa sai phụ thân, chỉ mỉm cười đồng tình. Với hai cha con, sĩ tộc dù có, nhưng không thể lớn mạnh như trước, loại tồn tại như năm dòng họ lớn, bảy vọng tộc thời xưa chỉ nên còn trong lịch sử.
Nói xong những việc này, Lữ Cổ hỏi: “Lần này con về có việc gì?”
“Đột nhiên nghĩ ra điều mới, nếu thành công sẽ rất hữu ích cho thiên hạ!” Lữ Bố đáp.
“Ồ?” Lữ Cổ ngạc nhiên nhìn Lữ Bố.
“Cha không cần hỏi nhiều, con cần các thợ giỏi ở kinh thành.”
Ba năm trước, Lữ Bố đã chế tạo ra máy dệt chạy bằng sức nước, giúp tiết kiệm nhân công đáng kể, nhờ đó địa vị của thợ thủ công tại Đại Ngụy được nâng cao. Đặc biệt, những thợ chế tạo máy dệt sức nước được triều đình trọng dụng.
Triều đình còn lập hẳn cấp bậc cho thợ thủ công, thợ cao cấp có bổng lộc và quyền hạn tương đương quan thất phẩm. Quan địa phương không có quyền xử phạt thợ cao cấp, phải do triều đình xét xử.
Chính nhờ quy định này mà nhiều người dân thích học nghề thủ công hơn là học chữ. Bởi vì học nghề sớm nhìn thấy lợi ích, nên những phản đối nâng cao địa vị thợ thủ công ngày càng ít đi.
“Hay lắm.
Hiện nay triều đình có từ nhất phẩm đến tam phẩm đã ghi danh bốn trăm ba mươi bảy thợ giỏi, con cần thì không ai từ chối.” Lữ Cổ mỉm cười đáp.
Lữ Bố là người thúc đẩy việc nâng cao địa vị thợ thủ công, được coi như Lỗ Ban thời hiện đại. Trong lòng các thợ thủ công, Lữ Bố có uy danh lớn, có ông dẫn đầu thì ngay cả không cần triều đình hạ lệnh, các thợ thủ công cũng sẵn lòng theo. Như trước đây, khi ông mời Tôn Tư Mạc và các danh y xuống biên ải, Tôn Tư Mạc ẩn cư bao năm cũng chẳng ngần ngại mà theo ông nghìn dặm nghiên cứu y thuật.
“Nào khi nào cần dùng?” Lữ Cổ hỏi.
“Trong vài ngày tới, con muốn thử nghiệm một thứ.”
“Được, khi nào cần họ sẽ đến ngay.”
Phủ Thái tử của Lữ Bố khác với mọi người tưởng tượng. Nơi đây không có đình đài, lầu gác, chỉ là chỗ rộng rãi chứa đầy các loại máy móc do Lữ Bố sưu tầm. Chỗ này chứa được hơn bốn trăm thợ thủ công tụ hội cũng không thấy chật chội.
Ba ngày sau, hơn bốn trăm thợ thủ công Đại Ngụy danh tiếng đã tụ hội tại phủ Lữ Bố. Họ tò mò muốn biết vị thái tử này lại mang đến điều gì mới mẻ.
Họ thấy Lữ Bố trải một đoạn đường ray gỗ, chế tạo một chiếc xe nhỏ trên đó, rồi đặt một bình gốm chứa nửa bình nước lên xe. Bình gốm có miệng hướng ra sau, miệng rất nhỏ, phía dưới có lửa đốt.
Trong ánh mắt kinh ngạc của mọi người, nước trong bình sôi, chiếc xe bắt đầu tự chạy trên đường ray gỗ, tuy nhìn đơn giản nhưng khiến tất cả đều kinh ngạc kêu lên.
“Các vị thấy rồi chứ?” Đợi đến khi nước cạn, chiếc xe dừng lại, Lữ Bố mới quay lại nhìn mọi người.
“Mắt thấy trăm lần, nay mới hiểu cách dùng này!” Vài thợ thủ công cảm thán, cúi đầu bái phục. Trước đó Lữ Bố dùng sức nước cho máy dệt, nay kết hợp cả nước lẫn lửa. Họ thán phục, cúi chào: “Thái tử quả là kỳ tài!”
“Đừng vội bái phục.” Lữ Bố khoát tay, “Thứ này nhìn thì dễ, nhưng nếu muốn phóng to, cần bình lớn đến đâu? Và cần bao nhiêu than? Mới chỉ là ý tưởng, nhưng làm sao để hòa hợp được sức nước và lửa, và dùng vào việc gì? Một mình ta không đủ sức, muốn mời các thợ giỏi trong thiên hạ cùng nghĩ kế, nhưng đông người chưa chắc đồng lòng. Các vị đều là bậc danh thủ Đại Ngụy, ta mời đến để bàn bạc. Hôm nay, ta thay mặt triều đình hứa, ai có thành tựu sẽ được tăng một cấp bậc. Nếu thợ nhất phẩm hoàn thành, lập tức bổ nhiệm vào Công Bộ, ít nhất là quan ngũ phẩm, kèm thưởng bạc mười vạn lượng, lụa trăm tấm!”
Từng trải kinh nghiệm quốc lực trong thời Đại Tần, Lữ Bố nay lại phát huy thành thục.
Câu “trọng thưởng tất có dũng ph
u” không chỉ đúng trong võ lực mà còn trong nghề thủ công. Lữ Bố đưa ra không chỉ là vàng bạc, mà còn là cơ hội gia nhập Công Bộ, được làm việc trực tiếp dưới quyền Thái tử Lữ Bố. Khi Lữ Bố đăng cơ, địa vị của họ cũng sẽ tăng theo.
Kể từ hôm đó, các thợ thủ công không ngừng thử nghiệm mọi cách để cải tiến phát minh này. Các sĩ tộc, thương gia cũng hỗ trợ mạnh mẽ cho họ, vì biết nếu thành công thì sẽ có quyền ưu tiên sử dụng.
Có người mạo hiểm dùng thuốc nổ, nhưng Lữ Bố đã thử cách này trước đó và không thành công. Cuối cùng, sau khi mất đi một cánh tay, người đó phải từ bỏ và chuyển sang thử nghiệm với nước.
Trong ba năm sau đó, Trường An không ngừng xuất hiện những sáng chế kỳ lạ. Đầu tiên là chiếc xe đường ray của Lữ Bố được phóng to lên, thân xe cao ba trượng ba, dài mười trượng, rộng hai trượng. Để chịu lực, cần đường ray bằng thép. Một người khác đã chế tạo thành công phiên bản đặt trên thuyền, tuy chỉ chứa được hai người nhưng có thể di chuyển.
Dù thế nào, các thử nghiệm đều cho thấy một vài ứng dụng thực tế.
Suốt mười năm tiếp theo, Đại Ngụy không phát động chiến dịch nào lớn. Ngoài các chi phí cần thiết, ngân khố đều dồn vào việc nghiên cứu công dụng của lò Âm Dương.
Mười năm trôi qua tuy dài, nhưng đối với Đại Ngụy thì thực sự không đủ. Lò Âm Dương gặp nhiều trở ngại, nhất là trong việc cách nhiệt, và tiêu hao nhiên liệu lớn. Tuy nhiên, kích thước đã được thu nhỏ đáng kể.
Ban đầu, nó chỉ được dùng để lái xe, thuyền, nhưng sau đó còn dùng vào khai khoáng, giúp tăng sản lượng khai thác khoáng sản, đặc biệt là sắt và than, khiến việc xây dựng đường sắt không còn là vấn đề.