Lần này, việc thi hành khoa cử không chỉ nhắm đến nội bộ, mà chiếu chỉ triều đình của Lữ Bố còn phát đi khắp các quận huyện trong thiên hạ. Các chư hầu vừa nếm trải thất bại, hơn nữa chiếu chỉ này lại ban ra nhân danh thiên tử, nên ít nhất trên danh nghĩa, không ai dám công khai phản đối Lữ Bố. Hiện tại, không một chư hầu nào có thể đương cự nổi Lữ Bố.
Tại Quyến Thành, Tào Tháo lặng lẽ đọc chiếu thư, rồi đưa cho Tuân Úc, hỏi: “Văn Nhược, khanh thấy thế nào?”
Lần bại trận ở Nam Dương, trở về chưa lâu, Viên Thuật đã tặng trọng lễ, chủ động nhận lỗi và cầu hòa, lại thêm sự giúp lời từ phía Viên Thiệu, khiến Tào Tháo lúc này rơi vào thế khó xử.
Tào Tháo thừa hiểu ý đồ của Viên Thuật: sau khi Tôn Sách tử trận, Viên Thuật ngấp nghé vùng Giang Đông, muốn nhân cơ hội này chiếm lấy. Nhưng nếu Viên Thuật chiếm được Giang Đông, Lưu Bị sẽ nằm giữa hai thế lực là Tào Tháo và Viên Thuật, và chắc chắn Lưu Bị không muốn Viên Thuật lớn mạnh thêm nữa.
Tuy nhiên, Lưu Bị khó có khả năng thôn tính Giang Đông, bất kể là về danh nghĩa hay năng lực thủy chiến, đều rất khó để ông vượt sông. Vậy nên chiến lược của Lưu Bị là liên minh với Giang Đông để kiềm chế Viên Thuật, không cho Viên Thuật dùng vũ lực cưỡng chiếm. Đây là điều duy nhất mà Lưu Bị có thể làm lúc này, và nếu ông đi quá xa, Tào Tháo hoàn toàn có thể lợi dụng danh nghĩa giúp Viên Thuật để răn đe Lưu Bị.
Còn về Viên Thiệu, trước đây hai anh em nhà họ Viên tranh chấp kịch liệt, nhưng giờ khi Viên Thuật đã hoàn toàn nhận sai, nguyện xưng thần với Viên Thiệu, Viên Thiệu đương nhiên không thể khoanh tay nhìn người khác đánh em mình. Tuy vậy, ông cũng không mong Viên Thuật mạnh lên quá mức, nên thái độ của Viên Thiệu trong việc này là mập mờ, không tỏ rõ ý.
Có lúc, Tào Tháo cảm thấy vô cùng phiền não. Sức ép từ Lữ Bố đã khiến tất cả mọi người đều thấy rõ, nên các chư hầu Trung Nguyên lúc này đều đang tìm cách mở rộng thế lực, nhưng lại sợ hành động quá mức, gây nên sự can thiệp của Lữ Bố.
Nếu Lữ Bố tiến đánh phương Đông, các chư hầu Quan Đông e rằng khó lòng liên minh thêm một lần nữa. Vậy nên, vùng đất mà Tôn Sách bỏ lại sau khi tử trận trở thành ngòi nổ, dù biết rằng nội chiến lúc này chỉ làm tổn hại thế lực của Quan Đông, nhưng không còn cách nào khác. Nếu không nắm được quyền lực tuyệt đối, sau này sẽ càng khó đối mặt với một Lữ Bố ngày càng vững mạnh.
“Đây là…” Tuân Úc nhìn chiếu thư, ánh mắt phức tạp, một lúc lâu sau mới nói: “Nếu luật này thành công, trong vòng trăm năm, Lữ Bố sẽ không lo thiếu người tài, đây chính là việc bãi bỏ chế độ cử cử, thay vào đó là thiết lập một chế độ mới của riêng Lữ Bố.”
“Còn trăm năm sau thì sao?” Tào Tháo tò mò hỏi. Ông cũng nhận ra Lữ Bố đang có ý đồ đổi mới, nhưng những nhược điểm của chế độ này trong trăm năm tới vẫn chưa thể thấy rõ.
“Việc này hạ quan cũng khó nói rõ. Khoa cử suy cho cùng vẫn là cách chọn người tài, trên đời đã có luật thì sẽ có kẽ hở. Nếu vị quân vương có thể nắm vững tình thế, khoa cử so với chế độ cử cử quả thực tốt hơn. Tuy nhiên, xét cho cùng luật pháp không nằm ngoài quyền lực, sau trăm năm, tầng lớp mới trong triều đình lại trở thành tầng lớp quyền quý như hiện nay, kẻ muốn thăng tiến qua khoa cử rồi sẽ vẫn phải dựa vào quyền quý trong triều. Đến lúc đó, chế độ cử cử và khoa cử sẽ chẳng khác nhau là mấy,” Tuân Úc thở dài. “Có lẽ còn không bằng chế độ cử cử.”
“Luật pháp cũng chỉ là quyền lực mà thôi, khó mà có hệ thống nào hoàn thiện.” Tào Tháo lắc đầu, nói: “Hơn nữa chúng ta cũng đâu sống đến trăm năm sau, bận tâm chuyện đó làm gì? Ý ta hỏi là khoa cử liệu có tác dụng gì lúc này không?”
“Ít nhất Lữ Bố sẽ không thiếu nhân tài,” Tuân Úc đón ánh nhìn của Tào Tháo, nói: “Chỉ cần hắn không nóng vội, khoa cử sẽ giúp Lữ Bố tìm kiếm nhân tài từ khắp thiên hạ.”
Không phải nói rằng mọi nhân tài trong thiên hạ sẽ kéo đến dưới trướng Lữ Bố, nhưng những người có tài năng, chí lớn mà vì nhiều lý do không được trọng dụng dưới quyền các chư hầu khác, e rằng đều sẽ bị hấp dẫn bởi Lữ Bố.
Vấn đề lớn nhất của Lữ Bố bấy lâu là không có đủ người tài. Dù có Gia Cát, Quách Gia, Pháp Chính, Lý Nho, Tuân Du và các mưu sĩ hàng đầu, nhưng lực lượng cấp trung và cấp thấp luôn trong tình trạng thiếu hụt.
Nhất là sau khi chiếm Thục, tình trạng thiếu nhân tài của Lữ Bố càng trở nên trầm trọng, cũng là lý do tại sao dù Lữ Bố vượt trội hơn các chư hầu, hắn vẫn không chiếm nhiều đất đai, không phải vì không muốn, mà vì nếu chiếm thêm thì chẳng thể quản lý nổi, khiến triều đình vốn hiệu quả lại trở nên trì trệ.
Với khoa cử này, chỉ cần Lữ Bố không nóng vội, phát triển Quan Trung mười năm nữa, người đời sẽ hình thành một quan niệm: kẻ có tài năng thì đến Quan Trung, kẻ có gia thế thì ở Quan Đông. Khi quan niệm này thành hình, Lữ Bố sẽ không lo thiếu nhân tài.
Đây chắc chắn là điều nguy hiểm, nhưng cũng không có cách nào ngăn cản, vì nếu Quan Đông không muốn bị Lữ Bố hút cạn nhân tài, thì phải áp dụng chính sách tương tự.
Nhưng khoa cử, ở Quan Trung có thể thi hành, chẳng ai phản đối, những người phản đối đều không đủ quyền lực. Còn ở Quan Đông thì không được, vì điều đó chẳng khác nào tước đi gốc rễ của các thế gia, liệu các thế gia có đồng ý?
Rõ ràng là không, dù biết rằng điều này có lợi cho đại cuộc, họ cũng sẽ không chấp nhận. Nếu thế thì Quan Đông và Quan Trung còn khác gì nhau? Sao họ phải ủng hộ Quan Đông?
Lữ Bố vốn không được thế gia hào tộc ủng hộ, hắn đã bền bỉ tiến lên bằng chính sức mình. Thực ra, nếu Tôn Sách còn sống, Giang Đông cũng có thể đi theo con đường này, nhưng các chư hầu khác, kể cả Tào Tháo, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Bị, Lưu Biểu đều không thể.
Đây cũng giống như lý do trong thời Chiến Quốc, nhân tài từ các nước đổ về Tần Quốc.
Không phải các nước không muốn giữ lại nhân tài, mà là trong nước họ không còn gì để đem đến cho tương lai của những nhân tài ấy nữa.
Tào Tháo lại xem chiếu thư, lắc đầu nói: “Lúc ở Lạc Dương, ta đã thấy Lữ Bố tuy dũng mãnh nhưng cũng chỉ là một kẻ võ biền. Nay ngẫm lại, ta đã xem thường hắn, tâm cơ của người này quả thực hiếm thấy.”
Chính sách khoa cử của Lữ Bố, thực ra Tào Tháo rất tán thành, ông cũng từng chú trọng chiêu nạp nhân tài từ tầng lớp hàn môn, nhưng vẫn chưa thể tìm ra phương thức như khoa cử để thay thế chế độ cử cử.
Còn về trăm năm sau… một chế độ nếu có thể duy trì sự thịnh vượng trong một trăm năm đã đủ để chứng minh sự ưu việt của nó. Còn về trăm năm sau, đó là chuyện của hậu thế, giống như việc khoa cử hiện nay đang đẩy lùi chế độ cử cử, đâu thể đòi hỏi con đường hôm nay xây dựng mà trăm năm sau vẫn còn nguyên vẹn mà không cần sửa chữa?
Tuân Úc khẽ
gật đầu, công nhận rằng tài năng và tầm vóc của Lữ Bố đã thuộc vào hàng thượng đẳng đương thời. Các chư hầu khác, kể cả Tào Tháo, đều ít nhiều dựa vào gia thế mà đạt thành tựu, nhưng kẻ không dựa vào gia thế mà đơn thuần bằng tài năng đạt đến vị thế hôm nay, chỉ có hai người là Lữ Bố và Lưu Bị. Dù vậy, rõ ràng Lữ Bố vẫn vượt trội hơn.
Duy chỉ có điều Tuân Úc chưa hiểu, trước khi đầu quân cho Đổng Trác, Lữ Bố hành động không khác gì một kẻ võ biền. Việc giết Đinh Nguyên có lẽ mãi là vết nhơ của hắn. Sau khi đầu quân cho Đổng Trác, tuy tỏ ra dũng mãnh tại Hổ Lao Quan, nhưng cũng chỉ được coi là một viên tướng tài, còn chưa đủ khả năng lãnh đạo. Nhưng kể từ khi tiến vào Quan Trung rồi tự lập, Lữ Bố dường như đã trở thành một con người khác, từ một tướng tài bỗng chốc trưởng thành thành một bá chủ, với năng lực và tầm vóc hoàn toàn phù hợp, nếu là tiến bộ, thì hẳn là quá nhanh. Vậy mấy năm trước hắn đã làm gì?
“Ngươi nghĩ hắn sẽ mạo tiến không?” Tào Tháo bất chợt nhìn Tuân Úc, ông thật mong Lữ Bố sẽ có lúc khinh suất, mạo hiểm một phen. Bởi vì Tào Tháo hiểu rõ, ngoài việc Lữ Bố phạm sai lầm, khoa cử này gần như là không thể tránh khỏi. Các thế gia Quan Trung dẫu có phản đối cũng vô dụng. Từ lúc các chư hầu liên kết bị Lữ Bố đánh bại, thực ra xét ở một mức độ nào đó, các thế gia đã thua.
Trong những năm qua, sĩ nhân Quan Trung dưới sự chế ngự của Lữ Bố hầu như không có tiếng nói. Có lẽ vẫn còn những kẻ không hiểu rõ tình hình muốn phản kháng, nhưng tuyệt nhiên không thể lung lay vị thế của Lữ Bố tại Quan Trung. Còn về Thục Địa… điều mà Tào Tháo lo lắng nhất là Lữ Bố sẽ nhân cơ hội này để kiểm soát hoàn toàn Thục Địa. Khi đó, nếu không thể ly gián được những quan lớn như Cao Thuận hay Trương Liêu dưới trướng Lữ Bố, thì lãnh thổ của hắn gần như sẽ thành một khối đồng nhất.
“Khó.” Tuân Úc lắc đầu, chỉ nói một chữ.
Chậc~
Tào Tháo ngả người ra sau với vẻ bất lực, cảm thấy nhức đầu, cau mày nói: “Gọi y quan đến đây.”
Hứa Chử liền sai người đi gọi y quan.
Trình Dục suy nghĩ một lúc rồi nói: “Chủ công, dù khoa cử thành công, nhưng Lữ Bố có lẽ cũng không thể lập tức xuất quan. Theo hạ quan, nếu không thể ngăn cản việc khoa cử của Lữ Bố, chi bằng nhân lúc hắn bận rộn chỉnh đốn nội bộ mà thống nhất Trung Nguyên. Đợi đến khi khai chiến lần nữa, chúng ta sẽ có đủ binh lực!”
Lần trước đánh Nam Dương, tuy thất bại một phần vì quân Nam Dương hùng mạnh, nhưng cũng là do Tào Tháo không dám điều động trọng binh. Nếu Trung Nguyên chỉ còn lại Tào Tháo mà không còn Lưu Bị hay Viên Thuật, thì lực lượng ông điều đến Nam Dương sẽ lên đến mười vạn, không phải chỉ vài vạn. Khi ấy, dẫu quân Nam Dương có mạnh đến đâu, tất cũng sẽ bị tiêu diệt.
Hiện tại các chư hầu trên thiên hạ vẫn còn quá đông, nếu chỉ còn lại ba, hai, hoặc thậm chí một mình Tào Tháo, thì lúc đó còn gì phải sợ Lữ Bố?
Tào Tháo nhìn Trình Dục, mỉm cười gật đầu: “Lời của Trọng Đức rất hợp ý ta, nhưng hiện Viên Thuật đã tiến xuống phía Nam, nếu ta đánh hắn, e rằng Viên Thiệu sẽ không hài lòng.”
Trình Dục vuốt râu cười nói: “Chủ công có thể âm thầm hợp tác với Viên Thuật để chiếm lấy Từ Châu.”
“Tại sao phải hợp tác âm thầm?” Tào Tháo cười hỏi.
“Nếu công khai liên minh với Viên Thuật, khi Từ Châu thất thủ, Viên Thuật có thể sẽ nuốt chửng Giang Đông, lúc đó chủ công sẽ bị kẹp giữa hai anh em họ Viên, e rằng...” Trình Dục nhìn Tào Tháo, cũng mỉm cười đáp.
Đánh bại Lưu Bị xong, có thể viện lý do khác, như việc Lưu Bị trì hoãn khi còn là đồng minh trước đây, tóm lại là có đủ lý do. Nhưng nếu công khai liên minh với Viên Thuật, sau đó lại tấn công hắn thì thật khó mà biện minh. Ý của Trình Dục là đánh Lưu Bị để Viên Thuật yên tâm, sau khi chiếm được Từ Châu, bí mật liên kết với gia tộc họ Tôn ở Giang Đông, ủng hộ Tôn thị lên nắm quyền, thậm chí có thể phân chia các quận Cửu Giang và Lư Giang cho Giang Đông, để lúc đó Viên Thuật chỉ còn lại Nhữ Nam.
Nhữ Nam sau bao năm chiến loạn, không còn đông đúc như trước, khi ấy Viên Thuật sẽ hoàn toàn bị loại khỏi cuộc tranh giành thiên hạ.
Còn Giang Đông Tôn thị, dẫu có nắm vững Giang Đông, cũng không đủ sức vượt sông lên phía Bắc trong thời gian ngắn, lúc ấy Tào Tháo sẽ trở thành bá chủ Trung Nguyên.
Cục diện thiên hạ sẽ là cuộc tranh hùng của ba thế lực là Tào Tháo, Viên Thiệu và Lữ Bố. Lúc ấy, hoặc hợp tác với Viên Thiệu để đánh Quan Trung, hoặc ngồi xem Quan Trung và Viên Thiệu tranh đấu, thì Tào Tháo đều có thể tiến công hay rút lui, đã chiếm thế bất bại. Khi ấy, với địa bàn rộng lớn, Tào Tháo lại có thể phát triển về phía Giang Đông.
Tào Tháo nhìn Tuân Úc, lại nhìn Trình Dục, gật đầu nói: “Ai có thể đi thuyết phục Viên Thuật đây?”
“Để hạ quan đi.” Trình Dục đứng dậy đáp. Kế sách này do ông đề xuất, người khác đi chưa chắc đã hiểu thâm ý, nếu là kẻ nóng nảy, kết minh công khai với Viên Thuật thì kế hoạch hỏng bét…