Tháng 1 năm này, một người tên là Cố Sồ Quân đột nhiên trở thành chủ nhân mới của Khoa Long.
Kể từ cuối năm 1998, sau khi người sáng lập Phan Ninh đột ngột "từ chức" với lý do "vô căn cứ", doanh nghiệp có đặc tính công nghệ cao nhất và hiệu quả tốt nhất trong ngành điện gia dụng Trung Quốc này bắt đầu rơi vào vòng xoáy biến động đầy bí ẩn. Sau khi Phan Ninh rời đi, người kế nhiệm ông là Vương Quốc Đoan, trợ lý nhiều năm của ông. Sau khi Vương Quốc Đoan tại vị được một năm rưỡi cũng tuyên bố "từ chức", thị trưởng trấn Dung Quế là Từ Thiết Phong đã đích thân ra trận, trực tiếp đảm nhận chức Chủ tịch Khoa Long. Tại vùng Hoa Nam nơi phong trào mở cửa đang thịnh hành, việc một quan chức chính quyền trấn chuyển sang làm chủ tịch doanh nghiệp lớn nhất trong khu vực quản lý là tiền lệ chưa từng có. Sự thay đổi nhân sự này đã gây ra một hồi kinh ngạc, có lẽ cũng chính từ hành động khác thường này, giới truyền thông đã đánh hơi thấy tính chất kịch tính của sự kiện Khoa Long. Năm 2000, Khoa Long báo lỗ 678 triệu nhân dân tệ. Đối với công ty ngôi sao đã 8 năm vững vàng ngôi vị số một trong ngành tủ lạnh Trung Quốc này, khoản lỗ khổng lồ không nghi ngờ gì là một quả bom lớn ném vào thị trường, phản ứng của thị trường trước tin này gần như có thể dùng từ "kinh thiên động địa" để hình dung.
Theo giải thích công khai, khoản lỗ của Khoa Long là do quản lý yếu kém. Thế nhưng, từ năm 1997 trở đi, khả năng sinh lời của Khoa Long mỗi năm đều duy trì ở mức trên 600 triệu nhân dân tệ. Năm 1999, lợi nhuận ròng đạt 630 triệu nhân dân tệ, sản lượng tủ lạnh đạt kỷ lục 2,65 triệu chiếc, tổng doanh thu đạt 5,8 tỷ nhân dân tệ. Vậy mà, một Khoa Long như thế làm sao có thể quay đầu lỗ gần 700 triệu nhân dân tệ ngay năm sau đó? Sự chênh lệch gần 1,4 tỷ nhân dân tệ đi đi về về này làm sao có thể giải thích cho thông suốt? Phân tích từ góc độ tài chính, khoản lỗ của Khoa Long có ba khả năng:
Khả năng thứ nhất là thị trường đột ngột xảy ra biến cố nghiêm trọng, doanh số bán hàng sụt giảm mạnh, chi phí vận hành quá lớn dẫn đến thâm hụt khổng lồ. Thực tế, tình trạng này lúc đó không hề xảy ra. Khả năng thứ hai là các khoản phải thu quá lớn, các khoản nợ xấu khổng lồ tạo thành hố đen tài chính. Khuất Vân Ba, người từng phụ trách toàn diện công tác tiếp thị của Khoa Long, tiết lộ rằng: "Năm 2000 khi tôi nhậm chức, Khoa Long nợ đọng phí quảng cáo hơn 200 triệu nhân dân tệ. Trước khi tôi đến, khoản phải thu cao nhất của Khoa Long là 1,2 tỷ, lúc tôi mới nhậm chức là 700-800 triệu. Đến cuối năm 2001 khi tôi rời đi, phí quảng cáo chỉ còn lại vài chục triệu, trên sổ sách còn 200 triệu khoản phải thu, nằm trong phạm vi bình thường." Nếu là như vậy, nghĩa là dù các khoản phải thu của công ty vào khoảng năm 2000 rất đáng kinh ngạc, nhưng cuối cùng lại không hình thành nợ xấu.
Khả năng cuối cùng là cổ đông lớn có hiềm nghi chuyển dịch tài sản. Sau khi Phan Ninh sáng lập thương hiệu Khoa Long, cấp trên của nó luôn tồn tại một "Tập đoàn Dung Thanh", đây là cổ đông lớn của Khoa Long Điện Khí, được chính phủ ủy thác quản lý tài sản tập thể. Mặc dù Khoa Long lần lượt niêm yết tại Hồng Kông và Thâm Quyến, trở thành một công ty đại chúng, nhưng "Tập đoàn Dung Thanh" nắm quyền sở hữu tài sản thực sự vẫn luôn ẩn mình phía sau. Tình trạng tài sản giữa Khoa Long và cổ đông lớn rốt cuộc ra sao, dù bên ngoài tồn tại đủ loại suy đoán, nhưng chưa bao giờ nhận được lời giải thích rõ ràng. Có chuyên gia mạnh dạn suy đoán: Sau khi phủ quyết phương án cải cách của Phan Ninh, cổ đông nhà nước đã áp dụng phương thức "chuyển dịch tài sản" để rút lui khỏi Khoa Long Điện Khí. Chỉ trong vòng ba năm ngắn ngủi, Khoa Long Điện Khí đã bị "khoét rỗng" và "tiêu hao sạch sẽ".①
Ngày 31 tháng 10 năm 2001, các phóng viên tài chính của các phương tiện truyền thông lớn trên cả nước bất ngờ nhận được một tin tức mà không có bất kỳ dấu hiệu báo trước nào: Một công ty vô danh tiểu tốt tên là Cách Lâm Kha Nhĩ đã trở thành cổ đông lớn nhất của doanh nghiệp đầu ngành điện lạnh Khoa Long. Cách Lâm Kha Nhĩ đã mua lại 20,6% cổ phần của Khoa Long Điện Khí với giá 560 triệu nhân dân tệ (sau đó số tiền này giảm xuống còn 348 triệu nhân dân tệ).
Cố Sồ Quân là một doanh nhân có lý lịch rất đáng ngờ. Năm 30 tuổi, ông từng "phát minh" ra một bộ lý thuyết tuần hoàn nhiệt "Cố thị" mang tên mình, tự xưng có thể sản xuất máy điều hòa tiết kiệm năng lượng. Phan Ninh còn từng đặc biệt phái người đi tìm hiểu tính khả thi của công nghệ này. Năm 1991, ông mở một nhà máy điều hòa ở Huệ Châu, quảng cáo tự xưng là "máy điều hòa gia dụng tiêu thụ điện năng thấp nhất thế giới hiện nay", sau đó bị Cục Giám sát Kỹ thuật kết luận là chất lượng không đạt chuẩn và cưỡng chế niêm phong nhà máy. Sau đó, ông tiếp tục xây dựng một nhà máy môi chất lạnh không chứa flo ở Thiên Tân, lấy tên là "Cách Lâm Kha Nhĩ". Năm 2000, Cách Lâm Kha Nhĩ niêm yết trên thị trường chứng khoán tăng trưởng (GEM) tại Hồng Kông. Năm đầu tiên niêm yết, Cách Lâm Kha Nhĩ tuyên bố đạt lợi nhuận 269 triệu nhân dân tệ, doanh thu trong ba năm qua tăng gấp 3300 lần, đứng đầu về lợi nhuận trên thị trường GEM Hồng Kông. Trong báo cáo thường niên năm 2001, công ty tuyên bố đạt doanh thu 516 triệu nhân dân tệ, lợi nhuận gộp 410 triệu, lợi nhuận ròng 340 triệu. Tạp chí "Tài Kinh" vốn nổi tiếng với phân tích tài chính khắt khe đã thẳng thắn gọi: "Doanh thu của nó quả thực là một con số không thể đạt tới." Còn tờ "Báo cáo Kinh tế Thế kỷ 21" thì bóc trần rằng, thành tích của Cách Lâm Kha Nhĩ đến từ vô số hợp đồng giả mạo, "Cốt lõi câu chuyện của nó chính là ký kết các đơn hàng giả khắp nơi, đơn hàng giả nhiều đến mức có thể dùng bao tải để đựng." Chính một doanh nhân bao quanh bởi nhiều hào quang màu xám như vậy đã bước vào Khoa Long trong làn sương mù mịt. Theo Trần Lỗi, tác giả cuốn "Điều tra Cố Sồ Quân", dẫn lời một người thạo tin từng là thư ký hội đồng quản trị của Khoa Long Điện Khí: Con bài thương lượng quan trọng của Cố Sồ Quân với chính phủ chính là các giao dịch liên quan khổng lồ giữa Khoa Long Điện Khí và công ty mẹ là Tập đoàn Dung Thanh vốn được giấu kín dưới sổ sách. "Cố Sồ Quân nói với chính phủ rằng, nếu để ông ta mua lại, số tiền Tập đoàn Dung Thanh nợ Khoa Long có thể không cần phải trả nữa."
Sau này Cố Sồ Quân cũng hồi tưởng chi tiết tình hình trước và sau khi mua lại Khoa Long: "Ngày 27 tháng 9 năm 2001 khi ký kết, chúng tôi chỉ biết có thể lỗ 100 triệu, đến cuối tháng 11, họ nói với chúng tôi khoản lỗ có thể vượt quá 600 triệu. Lúc đó chúng tôi vô cùng kinh ngạc, mà thỏa thuận đã ký kết và công bố, trong tình huống đó, chúng tôi quay về họp một cuộc, kết luận cuối cùng là kiểm soát chi phí của Khoa Long có vấn đề lớn, nếu làm thật nghiêm ngặt thì vẫn có khả năng sinh lời. Tôi vào Khoa Long tháng 1 năm 2002, tháng 3 báo cáo kiểm toán ra đời, Khoa Long lại lỗ tới 1,5 tỷ nhân dân tệ, báo cáo ban đầu là 1,8 tỷ. Chúng tôi lo lắng khoản lỗ lớn như vậy sẽ khiến các ngân hàng chủ nợ mất niềm tin, nên quyết định thu hồi 300 triệu thông qua mua bán sáp nhập. Khoảng nửa năm đến 8 tháng, ngân hàng đối với Khoa Long đều là chỉ thu không cho vay."
Tháng 4 năm 2002, sau khi Cố Sồ Quân tiếp quản, Khoa Long Điện Khí theo thông lệ công bố báo cáo thường niên. Mặc dù thị trường không còn ảo tưởng về kết quả kinh doanh của nó, nhưng dữ liệu nghe được vẫn khiến người ta giật bắn mình: Trên cơ sở khoản lỗ hơn 600 triệu nhân dân tệ của năm trước, công ty tiếp tục báo lỗ 1,555 tỷ nhân dân tệ trong năm, hai năm liên tiếp lỗ 2,2 tỷ, lập kỷ lục cao nhất trong các công ty điện gia dụng niêm yết tại Trung Quốc. Từ những dữ liệu và hồi ức này, có thể rút ra một kết luận: Khoa Long mà Cố Sồ Quân nhận được là một cái xác khô héo đã bị khoét rỗng. Sau khi Cố Sồ Quân làm chủ, Khoa Long từng có sự phục hưng ngắn ngủi, nhưng rất nhanh sau đó, cùng với việc Cố Sồ Quân phát động cơn bão mua bán sáp nhập điên cuồng, vốn của Khoa Long lại bị chiếm dụng hàng loạt. Năm 2005, Khoa Long xuất hiện khoản lỗ khổng lồ 3,693 tỷ nhân dân tệ, lập tức phá kỷ lục lỗ của các công ty niêm yết trong nước năm đó; liên quan đến 93 vụ kiện tụng, số lượng nhiều đến mức lập kỷ lục các vụ án của công ty niêm yết trong nước những năm gần đây, tài sản ròng của công ty là -1,09 tỷ nhân dân tệ. Một doanh nghiệp điện gia dụng từng được kỳ vọng nhất đã trở thành vật tế thần trong trò chơi quyền sở hữu tài sản mờ ám. Giáo sư Chu Kỳ Nhân của Đại học Bắc Kinh, người từng có giao du với Phan Ninh, đã đưa ra bình luận rằng: "Không phải cải cách Khoa Long mới cho Cách Lâm Kha Nhĩ cơ hội, mà chính vì nó không cải cách kịp thời. Bài học chính của Khoa Long là thời đại Phan Ninh đã không kịp thời khởi xướng và hoàn thành cải cách quyền sở hữu, nếu không Cố Sồ Quân đã không có cơ hội làm chủ." Trong một bài viết chuyên mục tiêu đề "Tiếc thay, Khoa Long", ông viết: "Đọc các báo cáo về Khoa Long, bị một vấn đề giày vò: Nếu vẫn do thế hệ tổng giám đốc sáng lập Phan Ninh lãnh đạo, liệu Khoa Long có rơi vào nông nỗi ngày hôm nay không? Biết rằng lịch sử không cho phép giả định, nhưng không kìm lòng được mà cứ nghĩ như thế... Kết cục của Khoa Long dường như là thời thế, vận số, định mệnh. Muốn khóc mà không ra nước mắt."
