Ba Mươi Năm Sôi Động – Doanh Nghiệp Trung Quốc 1978–2008

Lượt đọc: 396 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Giấc mơ 500 doanh nghiệp hàng đầu năm 1996 (3)

❊ ❊ ❊

Vào thời điểm đó, không ít nhà quan sát và học giả đã đưa ra ý kiến phản đối đối với chế độ lấy quyền sở hữu làm tiền đề để niêm yết này. Phóng viên Lăng Chí Quân của tờ "Nhân dân Nhật báo" đã viết trong sổ tay quan sát của mình rằng: "Xem ra, các doanh nghiệp nhà nước mãi mãi cần người khác giúp đỡ, trước đây là ngân sách chính phủ, tiếp đến là ngân hàng, và bây giờ là thị trường chứng khoán. Cách giúp đỡ chính là không ngừng đổ tiền vào các doanh nghiệp nhà nước." Giáo sư Trương Duy Nghênh của Đại học Bắc Kinh thì viết bài cho rằng: "Chúng ta hiện nay coi thị trường chứng khoán là một biện pháp giải quyết khó khăn cho doanh nghiệp nhà nước, chứ không coi đó là kênh huy động vốn để các nguồn lực hạn hẹp chảy về những doanh nghiệp hiệu quả nhất, những doanh nhân có năng lực nhất. Tư duy phát triển thị trường chứng khoán nhằm mục đích xóa đói giảm nghèo này là không lành mạnh. Tư tưởng chỉ đạo của chính phủ nên là đảm bảo bảo vệ giao dịch công bằng, bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư, chứ không phải bảo vệ lợi ích đặc thù của một số ít người." Trương Duy Nghênh còn đưa ra đề xuất của mình: "Tôi kiến nghị trung ương nên thực hiện giải cứu gián tiếp cho các doanh nghiệp nhà nước, hãy để những doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp phi nhà nước tốt và có tiềm năng được niêm yết, sau đó dùng số vốn huy động được để mua lại các doanh nghiệp nhà nước. Cách gián tiếp này không chỉ giải quyết vấn đề vốn, mà còn giải quyết được vấn đề cơ chế." Đề xuất này của ông vì thiếu tính khả thi nên đã không được coi trọng.

Có rất nhiều người từng đưa ra quan điểm tương tự như Trương Duy Nghênh. Năm 1998, luật sư Lương Định Bang, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán và Tương lai Hồng Kông, được Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc thuê làm cố vấn trưởng, điều này được coi là một trong những hành động mang tính biểu tượng cho nỗ lực quy phạm hóa thị trường chứng khoán Trung Quốc của ủy ban. Không lâu sau khi nhậm chức, Lương Định Bang đã liên tục chỉ trích thị trường chứng khoán, trong đó điều đầu tiên chính là chế độ hạn ngạch chỉ tiêu. Ông cho rằng: "Phương pháp niêm yết theo hạn ngạch chỉ tiêu có tính tùy tiện rất lớn trong kế hoạch, đại đa số các chỉ tiêu niêm yết đều là để giải cứu và thoát nghèo cho địa phương, tình trạng "bán kèm" khi niêm yết rất phổ biến. Sau khi niêm yết, cơ chế và vấn đề tài chính của doanh nghiệp nhanh chóng bộc lộ, một bộ phận không nhỏ các công ty trở thành vỏ rỗng." Ngoài chế độ hạn ngạch, Lương Định Bang còn chỉ trích chế độ "chia tách cổ phần" mang "đặc sắc Trung Quốc" khác. Tất cả các công ty nhà nước niêm yết đều tồn tại hai loại cổ phần là cổ phiếu không lưu thông và cổ phiếu lưu thông, trong đó loại trước là cổ phần nhà nước. Quyền lợi của hai loại cổ phần này như nhau, nhưng chi phí nắm giữ lại có sự khác biệt rất lớn, điều này gây ra sự bất công nghiêm trọng giữa hai loại cổ đông, đồng thời cũng cung cấp không gian vận hành tự nhiên cho "kinh tế nhà cái" sau này. Sau năm 2005, thông qua cải cách giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước, chế độ này mới chấm dứt.

Hiện tượng làm giả không chỉ xuất hiện ở khâu xét duyệt niêm yết, mà còn không chút nghi ngờ gì lan sang cả điều kiện để được phát hành thêm cổ phiếu nhằm thu tiền. Theo quy định của Ủy ban Điều tiết Chứng khoán năm 1995, các công ty niêm yết phải có tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu đạt trên 10% trong ba năm liên tiếp mới được hưởng quyền phát hành thêm cổ phiếu. Thế là, hàng loạt công ty mỗi năm đều "bám trụ" trên đường sinh mệnh 10% này. Giáo sư Tống Quốc Thanh của Đại học Bắc Kinh đã thống kê tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của 723 công ty niêm yết và phát hiện ra rằng có tới 205 công ty nằm trong khoảng từ 10% đến 11%. Phóng viên chứng khoán nổi tiếng Hạ Uyển Nam từng vạch trần thủ đoạn làm giả của một vài công ty niêm yết: Một công ty trước tiên khống lên hơn 10 triệu tệ lợi nhuận, sau đó nộp thuế thu nhập theo mức thuế suất 33%, như vậy đã đạt được tỷ suất lợi nhuận 10,18%; một công ty khác thì tự bán sản phẩm của mình với giá cao hơn để tăng tỷ suất lợi nhuận; lại có một công ty bị lỗ hơn 20 triệu tệ, liền "tách" một khối tài sản âm ra để công ty tập đoàn cấp trên quản lý hộ, sau đó lại "bơm" một khối tài sản khác vào, tỷ suất lợi nhuận đương nhiên đạt trên 10%. Những "trò chơi tài chính" này diễn ra hằng ngày, trở thành bí mật công khai.

Chính trên mảnh đất như vậy, thị trường vốn Trung Quốc đã biến thành một thiên đường của những nhà mạo hiểm đầy màu xám và đầu cơ. Những doanh nghiệp nhà nước niêm yết đó giống như nhặt được chiếc bánh nhân thịt từ trên trời rơi xuống, cơ chế của họ không hề được cải thiện chút nào nhờ việc niêm yết. Thế là, cảnh tượng "năm thứ nhất thành tích ưu tú, năm thứ hai thành tích bình bình, năm thứ ba thua lỗ" xuất hiện khắp nơi. Không ít doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhà nước địa phương dựa vào chính sách giải cứu để lấy chỉ tiêu, nhanh chóng tiêu xài sạch số vốn hàng chục triệu thậm chí hàng trăm triệu tệ huy động được một cách dễ dàng, rồi lại rơi vào tình cảnh thua lỗ. Chính vào lúc này, chúng biến thành từng "tài nguyên vỏ rỗng", một số tay chơi vốn có năng lực nhân cơ hội nhảy vào, thao túng, gây sóng gió. Thị trường chứng khoán Trung Quốc nhanh chóng bước vào thời đại của những nhà cái nhảy múa cuồng loạn.

Việc truyền máu và giải cứu doanh nghiệp nhà nước thông qua niêm yết cổ phiếu, suy cho cùng chỉ giải quyết được khó khăn cho một số ít doanh nghiệp lớn và vừa, còn hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhà nước nhỏ với số lượng khổng lồ vẫn là một mớ hỗn độn. Cứ như vậy, "Kinh nghiệm Chư Thành" đầy tranh cãi đã lọt vào tầm ngắm của các cấp ra quyết định.

Tháng 3 năm 1996, nhà kinh tế học Ngô Kính Liên thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc bất ngờ nhận được thông báo yêu cầu tham gia đoàn thị sát đến Chư Thành, tỉnh Sơn Đông. Người dẫn đầu đoàn là Phó Thủ tướng Chu Dung Cơ, cùng đi còn có Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Thương mại Nhà nước Trần Thanh Thái và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Cải cách Thể chế Nhà nước Hồng Hổ, người trước đó đã từng đến Chư Thành khảo sát. Ngày 20, đoàn thị sát đến Chư Thành. Các quan chức Sơn Đông tỏ ra thấp thỏm lo âu trước thái độ của Chu Dung Cơ, bởi vì ngay trên tờ "Nhật báo Kinh tế" mấy ngày đó đã đăng một loạt báo cáo điều tra, có người chỉ trích các cuộc thử nghiệm cổ phần hóa ở một số địa phương, cho rằng sẽ gây ra sự thất thoát tài sản nhà nước. Nếu đây là thái độ của trung ương thì Chư Thành chắc chắn là điển hình tiêu cực lớn nhất. Trần Quang, người "khởi xướng" kinh nghiệm Chư Thành sau này nhớ lại: "Khi đó, cuộc đời tôi giống như một đồng xu đang bay lơ lửng giữa không trung, ngay cả bản thân tôi cũng không biết nó sẽ rơi xuống mặt nào." Đoàn thị sát dự kiến khảo sát ba ngày, ba ngày sau, Chu Dung Cơ quyết định tạm thời hoãn lịch trình để xem thêm nửa ngày nữa. Ngày 24, Chu Dung Cơ triệu tập cán bộ bốn cấp tỉnh, địa, thị, cục của Sơn Đông tại Tế Nam để trao đổi, khẳng định đầy đủ việc cải cách doanh nghiệp nhỏ ở Chư Thành đã làm rất tốt. Các cán bộ Sơn Đông vốn treo tim lên tận cổ suốt mấy ngày qua lúc này mới trút được một tiếng thở phào nhẹ nhõm.

Dịch Thuật: Gemini & DeepSeek AI
Nguồn: Việt Nam Thư Quán
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 7 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Ngô Hiểu Ba