Ba Mươi Năm Sôi Động – Doanh Nghiệp Trung Quốc 1978–2008

Lượt đọc: 440 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
2000 Mùa đông sau ánh bình minh (3)

❊ ❊ ❊

Ngoài việc thu trọn các trạm xăng hiện có vào túi, Trung Quốc Thạch Du (PetroChina) và Trung Quốc Thạch Hóa (Sinopec) còn nhân danh lợi ích quốc gia để thực hiện hai chiến lược mang tính độc quyền.

Thứ nhất là giành được tư cách độc quyền xây dựng trạm xăng mới. Tháng 6 năm 2001, Ủy ban Kinh tế và Thương mại Nhà nước cùng hai bộ ngành khác đã ban hành "Thông báo về vấn đề kiểm soát nghiêm ngặt việc xây dựng trạm xăng mới", quy định rõ từ nay về sau, việc xây dựng các trạm xăng mới trên toàn quốc sẽ do hai tập đoàn lớn là Thạch Hóa và Thạch Du chịu trách nhiệm thống nhất. Chính sách kiểm soát nghiêm ngặt này từng gây ra sự bất mãn cho các chính quyền địa phương. Chỉ 20 ngày sau khi thông báo được ban hành, thành phố Gia Hưng, tỉnh Chiết Giang đã ra một văn bản chính phủ phê duyệt xây dựng 24 trạm xăng mới tại địa phương, trong đó có 18 trạm do các nhà đầu tư ngoài hai tập đoàn lớn xây dựng. Văn bản này lập tức vấp phải sự phản đối từ cơ quan quản lý dầu khí, dẫn đến một cuộc tranh cãi không nhỏ. Giới truyền thông đã phân tích một cách sắc bén: Trước khi có thông báo của Ủy ban Kinh tế và Thương mại, các địa phương đều có quyền xây dựng trạm xăng, nhưng sau khi "kiểm soát nghiêm ngặt", nguồn thu thuế chủ yếu thuộc về trung ương, địa phương mất đi một nguồn tài chính, nên tất nhiên sẽ có phản ứng.

Thứ hai là thực hiện việc thu biên và bài trừ trên quy mô lớn, mang tính cưỡng chế đối với các mỏ dầu tư nhân. Vào giữa và cuối thập niên 90, vốn tư nhân đã thâm nhập vào lĩnh vực khai thác dầu mỏ. Tại Thiểm Tây, Tân Cương và Cát Lâm, các chủ sở hữu tư nhân đã tham gia vào ngành khai thác dầu thông qua phương thức "liên doanh kinh doanh, thầu khoán khai thác". Những mỏ dầu này đều là các giếng dầu nhỏ, quy mô rất hạn hẹp và chi phí khai thác cao, thậm chí có nơi là "giếng dầu bỏ hoang" mà các mỏ dầu quốc doanh không buồn khai thác. Sự tồn tại của các chủ sở hữu tư nhân này bị coi là nguồn gốc gây rối loạn trật tự thị trường dầu mỏ và gây ô nhiễm môi trường. Do đó, thu biên và chỉnh đốn trở thành một biện pháp mang tính chiến lược. Tạp chí "Doanh nhân Trung Quốc" từng tiết lộ một ví dụ minh họa rất rõ tình hình thực tế. Mỏ dầu Y Kỳ Khắc Lý Khắc nằm tại huyện Khố Xa, Tân Cương là mỏ dầu toàn vẹn bị bỏ hoang đầu tiên của Trung Quốc. Từ năm 1958, sau gần 30 năm khai thác, tổng cộng đã khoan 286 giếng, sản xuất lũy kế hơn 900 nghìn tấn dầu thô. Do sản lượng dầu thô của mỏ giảm dần, gần như cạn kiệt, nên đã bị Công ty con Mỏ dầu Tháp Lý Mộc của Trung Quốc Thạch Du xác định không còn giá trị khai thác công nghiệp và xếp vào loại "giếng dầu bỏ hoang". Năm 1998, Trung Quốc Thạch Du rút khỏi mỏ dầu Y Kỳ Khắc Lý Khắc. Không lâu sau, một doanh nghiệp tư nhân tên là Kim Hòa tiến vào mỏ dầu, họ đạt được thỏa thuận hợp tác với chính quyền địa phương để khai thác gần 300 giếng dầu bỏ hoang, mỗi năm lại có thể khai thác được khoảng 40 nghìn tấn dầu. Việc Kim Hòa khai thác được dầu từ "giếng dầu bỏ hoang" khiến Trung Quốc Thạch Du vô cùng không hài lòng. Công ty con Mỏ dầu Tháp Lý Mộc nhiều lần phản ánh lên chính quyền khu tự trị, kiện chính quyền huyện Khố Xa rằng việc hợp tác với công ty Kim Hòa là hành vi kinh doanh vượt quyền trong khai thác tài nguyên dầu khí, trái với "Luật Tài nguyên Khoáng sản nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" và xâm phạm quyền thăm dò của Trung Quốc Thạch Du. Giống như sự kiện trạm xăng xảy ra ở Gia Hưng, sự độc quyền của các công ty dầu mỏ đối với các mỏ dầu cũng gây ra phản ứng ngược từ lợi ích địa phương. Tháng 7 năm 2002, Trung Quốc Thạch Du đệ trình báo cáo lên Ủy ban Kinh tế và Thương mại Nhà nước, phản đối phương án tái cơ cấu các mỏ dầu tư nhân tại Thiểm Bắc do chính quyền tỉnh Thiểm Tây đề xuất. Báo cáo cho rằng các công ty tư nhân và công ty khoan khai thác cấp huyện ở khu vực Thiểm Bắc khai thác bừa bãi, cấu kết với các ông chủ dầu mỏ tư nhân chiếm đoạt diện tích khai thác của Trung Quốc Thạch Du lên tới hơn 9.000 km vuông, hai bên trong 10 năm xảy ra tranh chấp nhiều lần, dẫn đến hơn 150 vụ xung đột tập thể, gây thương vong cho nhiều người. Trong khi đó, Ủy ban Kinh tế và Thương mại tỉnh Thiểm Tây cũng gửi báo cáo lên Ủy ban Kinh tế và Thương mại Nhà nước, biện hộ rằng việc khai thác dầu mỏ tại địa phương đã đi vào quỹ đạo khoa học, quy phạm và có trật tự, đồng thời khẳng định các doanh nghiệp dầu mỏ địa phương với nòng cốt là công ty dầu mỏ địa phương và mỏ dầu Diên Trường - mỏ dầu đầu tiên của Trung Quốc hiện đại - hoàn toàn có khả năng khai thác mỏ dầu một cách hợp lý. Báo cáo của tỉnh Thiểm Tây còn cho rằng Trung Quốc Thạch Du đã lợi dụng cơ chế quản lý tài nguyên quốc gia và điều kiện thuận lợi của bản thân để đăng ký trước phần lớn tài nguyên dầu mỏ ở khu vực Thiểm Bắc, thậm chí còn đăng ký cả các lô đất của mỏ dầu Diên Trường dưới tên mình, gây ra tình trạng lãng phí tài nguyên mà không thực hiện khai thác thực chất. Báo cáo nói rằng, nếu rời xa dầu mỏ, tài chính địa phương của Thiểm Bắc sẽ lại rơi vào cảnh khốn cùng.

Sau khi thực hiện sự kiểm soát kép đối với tài nguyên mỏ dầu và kênh phân phối, hai công ty dầu mỏ lớn của Trung Quốc đã đẩy nhanh tốc độ niêm yết ở nước ngoài cũng như hợp tác với các tập đoàn dầu mỏ độc quyền toàn cầu.

Tháng 4 năm 2000, Trung Quốc Thạch Du niêm yết cổ phiếu H tại Hồng Kông. Ngày 18 tháng 10, Trung Quốc Thạch Hóa niêm yết tại ba sàn giao dịch chứng khoán Hồng Kông, New York và London. Tháng 7 năm 2001, họ tiếp tục phát hành thành công 2,8 tỷ cổ phiếu A tại thị trường trong nước, trở thành cổ phiếu blue-chip lớn nhất trên thị trường chứng khoán Trung Quốc. Theo tiết lộ, trước khi phát hành cổ phiếu, lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc Thạch Hóa từng ba lần gặp gỡ Lý Gia Thành, người giàu nhất Hồng Kông và là chủ tịch Tập đoàn Hòa Ký Hoàng Phố. Sau khi "được cảm động bởi sự chân thành", ông này lập tức quyết định mua 100 triệu USD cổ phiếu H của Trung Quốc Thạch Hóa. Giá phát hành cổ phiếu của Trung Quốc Thạch Hóa khi đó từng gây ra một cuộc tranh cãi. Khi công ty này phát hành 16,7 tỷ cổ phiếu H, giá là 1,6 đô la Hồng Kông, trong khi phát hành cổ phiếu A lại định giá là 4,22 nhân dân tệ, cổ phiếu A cao gấp 2,48 lần cổ phiếu H. Cách làm "trong ngoài khác biệt" này đã gây ra sự tranh cãi lớn trong giới đầu tư. Trong quá trình niêm yết, các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài của Trung Quốc Thạch Du và Trung Quốc Thạch Hóa đều thực hiện theo phương thức chào bán định hướng. Ngoài gia tộc Lý Gia Thành ở Hồng Kông, "thần chứng khoán" Warren Buffett của Mỹ và Goldman Sachs, còn có các ông trùm dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, trong đó ExxonMobil, Shell và Tập đoàn Dầu khí Anh (BP) cùng trở thành nhà đầu tư chiến lược của Trung Quốc Thạch Hóa. Ba công ty này mua một nửa số cổ phiếu phát hành toàn cầu của Trung Quốc Thạch Hóa. BP còn chi 620 triệu USD với tư cách đối tác chiến lược để mua khoảng 3,5 tỷ cổ phiếu của Trung Quốc Thạch Du, chiếm gần 20% lượng cổ phiếu lưu hành lúc bấy giờ. Theo tính toán của nhà quan sát tài chính Diệp Đàn, đến tháng 3 năm 2007, giá cổ phiếu H của Trung Quốc Thạch Hóa là 6,3 đô la Hồng Kông, tương đương với việc tạo ra 10 tỷ USD tài sản cho các nhà đầu tư nước ngoài. Theo một nghĩa nào đó, những nhà đầu tư nước ngoài này đã trở thành một trong những người hưởng lợi lớn nhất từ thành quả cải cách của Trung Quốc.

Dịch Thuật: Gemini & DeepSeek AI
Nguồn: Việt Nam Thư Quán
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 7 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Ngô Hiểu Ba