Ba Mươi Năm Sôi Động – Doanh Nghiệp Trung Quốc 1978–2008

Lượt đọc: 421 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
1999 "Ác chi hoa" của giới chủ khống (2)

❊ ❊ ❊

Khác với những kẻ chủ khống như loài chuột chũi, Đường Vạn Tân khi đó còn trẻ đã ấp ủ lý tưởng kinh doanh của riêng mình. Trong mắt anh ta, cơ cấu công nghiệp toàn cầu đang trải qua một cuộc biến chuyển to lớn, và Trung Quốc không nghi ngờ gì chính là mắt xích quan trọng nhất. Nhiều ngành công nghiệp truyền thống đang đứng trước cơ hội mở rộng thần tốc, nhưng do thể chế và quan niệm còn lạc hậu, đại đa số các doanh nghiệp Trung Quốc đều có quy mô nhỏ lẻ, đầu tư phân tán, thiếu sức cạnh tranh. Vì vậy, thông qua phương thức kinh doanh vốn, tối ưu hóa và hợp nhất chúng, làm sống dậy nguồn lực sẵn có, chính là hy vọng để kinh tế kiểu Trung Quốc cất cánh. Quan niệm của Đường Vạn Tân rất giống với Mục Kỳ Trung của tập đoàn Nam Đức, người hơn anh ta 24 tuổi, và vào thời điểm đó, nó được rất nhiều chuyên gia kinh tế ưa chuộng, coi là "cảnh giới cao nhất" của kinh doanh vốn. Điểm khác biệt với tiền bối Mục Kỳ Trung chỉ giỏi khoác lác là Đường Vạn Tân đã thực sự thực hiện những cuộc thử nghiệm táo bạo.

Bước đi đầu tiên của Đường Vạn Tân là thâu tóm doanh nghiệp. Chế độ chia tách cổ phần từng bị Trương Duy Nghênh và Lương Định Bang chỉ trích gay gắt đã cung cấp "mảnh đất" màu mỡ cho các hoạt động xám của giới chủ khống. Do tất cả các công ty niêm yết nhà nước đều nắm giữ một phần cổ phần pháp nhân không lưu thông, chi phí để săn lùng chúng thấp hơn nhiều so với việc gom góp từng chút từ tay các nhà đầu tư nhỏ lẻ trên thị trường thứ cấp. Vì thế, vô số chủ khống đã nhắm vào các cơ quan quản lý tài sản nhà nước của những công ty niêm yết tại các địa phương, mua lại cổ phần pháp nhân từ tay họ. Chi phí giao dịch kiểu này đương nhiên thấp hơn, lại không phải chịu bất kỳ sự giám sát nào. Theo một nghĩa nào đó, chính cơ cấu cổ phần độc nhất vô nhị của thị trường chứng khoán Trung Quốc đã tạo không gian cho những kẻ đầu cơ. Đường Vạn Tân chính là thông qua cách mua cổ phần pháp nhân, lần lượt trở thành cổ đông lớn nhất của ba công ty niêm yết là Tân Cương Đồn Hà, Thẩm Dương Hợp Kim và Tương Hỏa Cự, tạo thành cái gọi là "Tam giá mã xa" (ba cỗ xe ngựa) của hệ thống Đức Long.

Bước thứ hai của Đường Vạn Tân là thực hiện tái cơ cấu chiến lược đối với ba doanh nghiệp nhà nước lão làng này theo lý tưởng kinh doanh của riêng mình. Trong mắt người ngoài, cuộc tái cơ cấu này có vẻ vô cùng đồ sộ và đầy mê hoặc. Lấy Tương Hỏa Cự làm ví dụ, doanh nghiệp này vốn chỉ là một nhà máy sản xuất "bugi" cũ kỹ, Đường Vạn Tân đề xuất chiến lược "Đại phụ tùng ô tô", trước tiên thâu tóm 75% cổ phần của công ty MAT – nhà nhập khẩu hệ thống phanh lớn nhất nước Mỹ và 9 liên doanh của họ tại Trung Quốc, từ đó giành được một thị phần nhất định trong thị trường nhập khẩu linh kiện ô tô của Mỹ, sau đó nắm quyền kiểm soát một doanh nghiệp bánh răng ô tô tại Thiểm Tây, trở thành doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực này tại nội địa. Ngay sau đó, Tương Hỏa Cự liên tiếp đưa ra thông báo về các hành vi tái cơ cấu, liên doanh với Đông Phong Ô tô, Tập đoàn Thiểm Khí, Tập đoàn Trọng Khí... Đến năm 2004, Tương Hỏa Cự sở hữu hơn năm mươi công ty con, trở thành doanh nghiệp quy mô lớn nhất trong ba ngành bánh răng, bugi và xe việt dã quân dụng tại Trung Quốc, đồng thời còn là nhà sản xuất máy nén điều hòa lớn thứ hai, nhà xuất khẩu hệ thống phanh ô tô lớn nhất, v.v. Tân Cương Đồn Hà vốn là nhà máy xi măng thuộc Binh đoàn Xây dựng Tân Cương, Đường Vạn Tân chuyển hướng nó sang "công nghiệp đỏ", lần lượt thâu tóm và xây mới 9 nhà máy chế biến tương cà, từng có thời điểm trở thành một trong những nhà sản xuất tương cà lớn thứ hai thế giới. Thẩm Dương Hợp Kim vốn là doanh nghiệp chuyên sản xuất hợp kim niken, mỗi năm chỉ có doanh thu hơn 40 triệu tệ, sau khi Đức Long thâu tóm, họ liên tiếp mua lại nhiều doanh nghiệp sản xuất dụng cụ điện tại Tô Châu, Thượng Hải, Thiểm Tây, biến nó thành nhà sản xuất và xuất khẩu chuyên nghiệp lớn nhất cả nước. Đường Vạn Tân tự đánh giá rất cao quan niệm tích hợp của mình, cho rằng đó là chiến lược doanh nghiệp "thiên hạ đệ nhất". Một số chuyên gia kinh tế cũng hết lời tán thưởng, chuyên gia kinh tế Chung Bằng Vinh – người có mối quan hệ mật thiết với anh em nhà họ Đường – từng nhận định: "Cho đến nay, hiếm có doanh nhân tư nhân nào ở Trung Quốc đạt được tầm cao như họ".

Để hoàn thành loạt thương vụ mua bán sáp nhập này, Đức Long cần một lượng vốn khổng lồ, tiền từ đâu ra? Đó là phải dựa vào việc "ngồi làm chủ khống" (thao túng thị trường). Kỹ thuật thao túng của Đức Long thực ra rất đơn giản: Đường Vạn Tân thông qua việc liên tục tung ra các tin tốt và khái niệm tái cơ cấu, đẩy giá cổ phiếu lên từng bước một, sau đó sang tay trục lợi. Từ năm 1996, "Tam giá mã xa" của Đức Long đã tung vó, giá cổ phiếu tăng lên từng ngày. Đến khi "thị trường 19-5" ập đến, hệ thống Đức Long lại càng như "gió tốt nhờ sức đẩy, đưa ta lên tận mây xanh", phi nước đại trên thị trường chứng khoán Trung Quốc, lập nên kỷ lục tăng giá khiến hàng triệu nhà đầu tư phải sững sờ. Đến tháng 3 năm 2001, sự thật mà mọi người nhìn thấy là: Tương Hỏa Cự sau ba lần chia tách cổ phiếu, 1 cổ phiếu biến thành 4,7 cổ phiếu, tính sau khi điều chỉnh quyền, giá mỗi cổ phiếu tăng từ 7,6 tệ lên 85 tệ, mức tăng 1100%; Hợp Kim Cổ Phần sau 4 lần chia tách, giá cổ phiếu sau điều chỉnh tăng từ 12 tệ lên 186 tệ, mức tăng 1500%; Tân Cương Đồn Hà cũng sau nhiều lần chia tách, giá cổ phiếu sau điều chỉnh là 127 tệ, mức tăng 1100%. Ba mã cổ phiếu do một chủ khống kiểm soát, trong vòng 5 năm đều tăng vọt trên 10 lần, nhìn khắp cả nước không còn ai bì kịp, Đức Long nhờ đó giành được danh hiệu lẫy lừng "Thiên hạ đệ nhất trang". Trong một thời gian dài, "Cổ không ở chỗ tốt, có Đức thì nổi danh, giá không sợ cao, có Long thì linh" gần như đã trở thành bí quyết duy nhất để các nhà đầu tư Trung Quốc muốn kiếm tiền. Theo tính toán của giáo sư Lang Hàm Bình – người tinh thông phân tích tài chính tại Hồng Kông, đến tháng 3 năm 2001, chủ khống Đức Long đã thu lợi tổng cộng 5,2 tỷ tệ từ hoạt động thao túng này.

Lỗ hổng lớn nhất trong logic kinh doanh của chiến lược nhà họ Đường là: khả năng sinh lời của các ngành công nghiệp truyền thống không thể bùng nổ trong thời gian ngắn, khả năng phản hồi vốn cho mảng tài chính của chúng vô cùng yếu ớt. Trong những năm đạt hiệu quả tốt nhất, tổng lợi nhuận ròng của "Tam giá mã xa" cũng chỉ hơn 240 triệu tệ, hoàn toàn không thể gọi là "kỳ tích hiệu quả". Do đó, thành quả từ việc tích hợp thực nghiệp không đủ để hỗ trợ lưu lượng vốn cần thiết cho việc mở rộng tài chính. Để giữ giá cổ phiếu của hệ thống Đức Long ở mức cao, Đường Vạn Tân buộc phải xây dựng một nền tảng huy động vốn đắt đỏ và bí mật khác.

Một mặt, anh ta liên tục tung ra các thông báo mua bán sáp nhập hoa mắt trên thị trường vốn, thổi phồng thành quả tích hợp thực nghiệp để làm thủ đoạn thao túng nhằm ổn định và đẩy giá cổ phiếu. Mặt khác, Đức Long sáng lập và kiểm soát nhiều tổ chức tài chính tín thác, đồng thời trong các lĩnh vực như ngân hàng, chứng khoán, cho thuê tài chính, bảo hiểm, quỹ đầu tư, họ triển khai dịch vụ ủy thác quản lý tài sản thông qua đủ loại phương thức hợp pháp hoặc phi pháp. Các cuộc điều tra sau này cho thấy, Đức Long đã huy động tổng cộng 25 tỷ tệ thông qua những thủ đoạn này. Mô hình vận hành xám xịt và thiếu quy phạm này khiến Đức Long dần biến chất thành một con quái vật tài chính có quy mô kinh ngạc nhưng vô cùng nguy hiểm. Theo tính toán, chi phí duy trì giá cổ phiếu cao của Đức Long mỗi năm cần 1 tỷ tệ, tiền lãi phải trả cho việc huy động vốn cần 3 tỷ tệ, nghĩa là cần ít nhất 4 tỷ tệ vốn mới đảm bảo hoạt động bình thường hàng năm cho hệ thống Đức Long. Đây là con số khiến người ta rùng mình, chi phí huy động vốn cao đến mức khiến trò chơi này ngay từ đầu đã định sẵn số phận thất bại thảm hại.

Để tìm vốn, Đức Long gần như đã dốc cạn sức lực. Dưới sự triển khai của Đường Vạn Tân, Đức Long lấy 1872 doanh nghiệp có doanh thu hàng năm trên 50 triệu tệ trên toàn quốc làm khách hàng trọng điểm, phân bổ theo địa bàn cho các tổ chức tài chính chứng khoán dưới quyền, tiến hành khai thác theo kiểu rà soát thảm. Khi một doanh nghiệp cần dịch vụ tài chính tổng hợp, các ngân hàng, công ty tín thác, công ty chứng khoán, công ty cho thuê tài chính có quan hệ đại lý hoặc liên kết cổ phần với Đức Long sẽ lần lượt tìm đến cửa, triển khai dịch vụ dưới danh nghĩa các tổ chức tài chính khác nhau nhưng lại theo cách phối hợp. Họ ký hợp đồng với doanh nghiệp dưới danh nghĩa ủy thác quản lý tài sản, loại hợp đồng này luôn có hai bản: một bản dùng để đối phó với cơ quan giám sát kiểm tra, một bản "hợp đồng bổ sung" ghi rõ mức lợi nhuận bảo đảm mà Đức Long cam kết, và nó được giữ bí mật. Thông thường, mức lợi nhuận bảo đảm mà Đức Long đưa ra từ 3% đến 12%, sau này khi chuỗi vốn căng thẳng, mức cao nhất đã tăng lên tới 18%. Để "thuận tiện cho công việc", Đức Long còn thiết kế riêng một cuốn "Cẩm nang sản phẩm tài chính", nó là dạng lá rời: "Cần công ty tài chính nào ra mặt, đối phương cần loại dịch vụ tài chính nào, chúng tôi đều có thể thay thế bất cứ lúc nào".

Cứ như thế, Đường Vạn Tân đã bước lên con đường không lối thoát vô cùng hiểm ác. Đây là một con bạc dũng mãnh, kiểu người mà Khổng Tử gọi là "Bạo hổ phùng hà, tử nhi vô hối giả" (tay không bắt hổ, vượt sông không thuyền, chết mà không hối tiếc) chính là chỉ loại người này. Anh ta có một châm ngôn tự sáng tác: "Phàm là thứ mang sinh mạng chúng ta ra để đánh cược, nhất định là thứ đặc sắc nhất". Anh ta không có sở thích nào khác, chỉ thích săn bắn, thường lái chiếc xe việt dã Toyota đi săn khắp các vùng ở Tân Cương. Nghe nói con mồi càng hung dữ, anh ta càng phấn khích một cách khó hiểu. Anh ta có một trang trại ở huyện Dụ Dân, Tân Cương, trong phòng họp treo một tấm biển lớn, viết bốn chữ: "Duy ngã độc tôn".

Những "lời nói dối chân thực" của Đức Long phải 5 năm sau mới bị phơi bày, trong cơn sốt thị trường chứng khoán năm 1999, nó trông thật rực rỡ chói lòa. Tháng 8, Đức Long tuyên bố chi 10 triệu USD mua lại tàu sân bay Minsk – soái hạm của Hạm đội Thái Bình Dương thuộc Liên Xô cũ vừa mới giải ngũ, kéo nó về Quảng Châu để sửa chữa và cải tạo quy mô lớn trong không gian khép kín. Nó được neo đậu tại Sa Đầu Giác, vịnh Đại Bằng, Thâm Quyến, trở thành công viên chủ đề lấy tàu sân bay làm chủ thể đầu tiên trên thế giới. Tin tức này gây chấn động một thời, cũng từ đó về sau, Đức Long tự coi mình là "tàu sân bay" của doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc, họ tuyên bố trong vòng 5 năm sẽ "trở thành một công ty lớn tầm cỡ thế giới, lọt vào top 500 toàn cầu".

Trên thị trường vốn Trung Quốc, "Ác chi hoa" (hoa của cái ác) mang tên chủ khống này là một sản phẩm mang tính thể chế.

Trước hết, những doanh nghiệp nhà nước có tố chất yếu kém, niêm yết vì mục đích "thoát nghèo" chính là yếu tố đầu tiên giúp các chủ khống tồn tại. Những doanh nghiệp này vừa niêm yết không lâu đã rơi vào khó khăn, vì thế trở thành "tài nguyên vỏ" – "thịt trên thớt". Thứ hai, sự tồn tại của cổ phiếu không lưu thông cho phép các chủ khống dễ dàng kiểm soát các doanh nghiệp đó bằng những thủ đoạn vô cùng rẻ mạt và xám xịt. Hơn nữa, cơ chế giám sát chưa hoàn thiện càng khiến mọi thủ đoạn thao túng bất chấp luật lệ tung hoành khắp nơi. Trong một thời gian dài, danh từ phổ biến nhất trên thị trường chứng khoán Trung Quốc là "đề tài", chỉ cần bạn dám tưởng tượng, dám làm liều, là có thể tạo nên một "sự nghiệp". Trong một thời đại buông thả như vậy, sự cám dỗ của đồng tiền cùng hiệu ứng khuếch đại của vốn đã khiến vô số người tình nguyện từ bỏ mọi chuẩn mực, thị trường chứng khoán Trung Quốc vì thế trở thành vùng đất man rợ nhất không có ranh giới đạo đức. Theo nghiên cứu của giáo sư Lưu Tuân Nghĩa thuộc Đại học Stanford, vào khoảng năm 1999 và 2000, tỷ lệ xoay vòng cổ phiếu hàng năm trên thị trường chứng khoán Trung Quốc đạt 400%, thời gian nắm giữ trung bình chỉ khoảng 3 tháng; trong khi cùng kỳ, tỷ lệ xoay vòng cổ phiếu tại Sở giao dịch chứng khoán New York là 86%, thời gian nắm giữ trung bình 1,2 năm; tỷ lệ xoay vòng cổ phiếu hàng năm tại Sở giao dịch chứng khoán Singapore là 30,2%, thời gian nắm giữ trung bình lên tới 3 năm. Màu sắc đầu cơ đậm đặc của thị trường vốn đã trực tiếp gây ra sự méo mó trong hành vi của các công ty niêm yết, khiến chức năng huy động vốn của thị trường chứng khoán Trung Quốc bị teo tóp cực độ, về cơ bản đã làm mất đi khả năng giúp các công ty thực nghiệp lớn mạnh nhờ vào nó.

Dịch Thuật: Gemini & DeepSeek AI
Nguồn: Việt Nam Thư Quán
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 7 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Ngô Hiểu Ba