Ba Mươi Năm Sôi Động – Doanh Nghiệp Trung Quốc 1978–2008

Lượt đọc: 421 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
1996 Giấc mơ 500 doanh nghiệp hàng đầu (4)

❊ ❊ ❊

Việc khẳng định "Kinh nghiệm Chư Thành" là một đợt điều chỉnh chiến lược mang tính bước ngoặt trong tư duy cải cách doanh nghiệp nhà nước của giới hoạch định chính sách. Theo một nghĩa nào đó, điều này đánh dấu sự kết thúc của phong trào cải cách doanh nghiệp nhà nước với chủ đề cải cách cơ chế, vốn bắt đầu từ năm 1978. Dựa vào đó, một số nhà kinh tế học đã đưa ra phương châm cải cách mới là "nắm giữ doanh nghiệp lớn, buông bỏ doanh nghiệp nhỏ". Những doanh nghiệp vừa và nhỏ không có năng lực cạnh tranh cũng như không liên quan đến quốc kế dân sinh sẽ bị "buông bỏ", chính phủ sẽ tập trung nắm giữ những doanh nghiệp lớn có tiềm năng tăng trưởng, có ưu thế về tài nguyên và những ngành nghề có khả năng sinh lời cao. Trên thực tế, sở dĩ Ngô Kính Liên được mời đi cùng chính là vì trong số cuối cùng của tạp chí "Cải cách" năm 1995, ông đã đăng bài viết "Buông bỏ và làm sống động các doanh nghiệp nhà nước nhỏ", khẳng định rõ ràng rằng "buông bỏ doanh nghiệp nhỏ" rất có khả năng trở thành con đường mới để làm sâu sắc thêm cuộc cải cách doanh nghiệp nhà nước. Tư duy này kế thừa trực tiếp chủ trương "trọng điểm nâng đỡ, số còn lại làm cho linh hoạt" mà đồng nghiệp cũ của ông là Chu Thúc Liên đã đề xuất ba năm trước đó. Theo thống kê của các cơ quan hữu quan, lúc bấy giờ cả nước có 320.000 doanh nghiệp nhà nước, trong đó có 14.000 doanh nghiệp được xếp vào hàng lớn và vừa, số còn lại đều là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Sau khi chiến lược "nắm giữ doanh nghiệp lớn, buông bỏ doanh nghiệp nhỏ" được xác lập, từ năm 1993, các cuộc thử nghiệm làm rõ quyền sở hữu tại các doanh nghiệp nhà nước và tập thể địa phương vốn đang âm thầm vận động ở vùng duyên hải Đông Nam đã bắt đầu nổi lên trên mặt nước. Thay đổi doanh nghiệp bước vào một thời kỳ hoàn toàn mới với chủ đề cải cách quyền sở hữu, những vở kịch lớn đầy bi hài chuẩn bị được trình diễn.

Chiến lược "nắm giữ doanh nghiệp lớn, buông bỏ doanh nghiệp nhỏ" nhìn qua thì rất dễ hiểu, nhưng thực thi lại tuyệt đối không hề dễ dàng. Chẳng hạn như "nắm giữ doanh nghiệp lớn", nắm giữ những doanh nghiệp lớn nào, nắm giữ ra sao, tất cả đều là những bài toán khó. Vào năm 1996, khi chiến lược này vừa được đề xuất, "nắm giữ doanh nghiệp lớn" đã được gắn kết với phong trào chấn hưng doanh nghiệp dân tộc đang sôi nổi mạnh mẽ. Phía sau nó là một "giấc mơ 500 doanh nghiệp hàng đầu" vô cùng rực rỡ.

Đúng như những gì chúng tôi đã mô tả trước đó, sự phồn vinh của thị trường nội địa và thắng lợi tập thể của các doanh nghiệp mới nổi đã khiến các doanh nhân Trung Quốc lần đầu tiên tràn đầy tự tin. Họ đột nhiên phát hiện ra rằng, thế giới hóa ra không xa xôi như tưởng tượng, những tập đoàn đa quốc gia kiêu ngạo kia dường như không phải là không thể đuổi kịp. Thế là, việc lọt vào "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" trong năm này đã trở thành giấc mơ chung của các doanh nhân.

"500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" là bảng xếp hạng của tạp chí Fortune (Mỹ), lấy doanh thu và tổng vốn làm căn cứ để xếp hạng các doanh nghiệp toàn cầu, được công bố đúng hẹn vào tháng 10 hàng năm. Năm 1989, Ngân hàng Trung Quốc trở thành công ty Trung Quốc đầu tiên xuất hiện trong bảng xếp hạng này. Thế nhưng vào thời điểm đó, không có nhiều người biết đến cuộc bình chọn này, các doanh nhân cũng chẳng mấy bận tâm, doanh thu hàng chục tỷ USD mỗi năm đối với họ là điều xa vời. Năm 1995, tạp chí Fortune lần đầu tiên đưa các công ty thuộc mọi lĩnh vực ngành nghề vào phạm vi bình chọn, và cũng chính vào thời khắc này, các công ty mới nổi của Trung Quốc lần đầu tiên lấy việc lọt vào "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" làm mục tiêu của riêng mình. Cuối năm 1995, Trương Thụy Mẫn lần đầu tiên đề xuất rõ ràng rằng, Hải Nhĩ sẽ lọt vào bảng xếp hạng "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" vào năm 2006; khi đó doanh thu của Hải Nhĩ chỉ bằng 1/18 tiêu chuẩn lọt vào danh sách này. Cùng với sự tuyên bố rầm rộ của Hải Nhĩ, trong vòng nửa năm sau đó, có ít nhất gần 30 công ty đã đưa ra thời gian biểu để lọt vào "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" của riêng mình. Từng có người bình luận như thế này: Bước vào giữa thập niên 90 của thế kỷ 20, bảng xếp hạng "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" hàng năm giống như một kỳ Olympic của giới công thương, thu hút những ánh nhìn cháy bỏng từ phương Đông. Dần dần, "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" đã biến thành một loại vật tổ, cắm rễ sâu vào "vô thức tập thể" của các doanh nhân Trung Quốc.

Không chỉ các doanh nhân bị thu hút bởi giấc mơ "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới", hưởng ứng khí thế cao ngất này, chính phủ trung ương và giới học thuật cũng đồng thời hình thành một sự đồng thuận lạc quan, đó là: "nắm giữ doanh nghiệp lớn" thì nên dốc toàn lực nâng đỡ những doanh nghiệp đã xông pha từ thị trường ra, đưa chúng lọt vào "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" càng sớm càng tốt. Việc lọt vào "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" đã trở thành một mục tiêu kinh tế quốc gia. Trương Duy Nghênh từng bình luận rằng: "Trung Quốc là quốc gia duy nhất lấy việc lọt vào 500 doanh nghiệp hàng đầu làm phương châm của chính phủ." Năm 2005, nhà kinh tế học Chung Bằng Vinh khi bình luận về sự kiện Đức Long cũng đã phản tư rằng: "Trong cốt tủy của rất nhiều người trong giới doanh nghiệp là muốn để doanh nghiệp của mình sớm lọt vào '500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới', xem ra, tâm lý 500 doanh nghiệp hàng đầu đã mang lại hậu quả tai hại cho không ít doanh nghiệp." Mùa thu năm đó, Ủy ban Kinh tế và Thương mại Nhà nước tuyên bố, những năm tới sẽ tập trung nâng đỡ 6 công ty gồm Bảo Cương, Hải Nhĩ, Đóng tàu Giang Nam, Dược phẩm Hoa Bắc, Bắc Đại Phương Chính, Trường Hồng, nỗ lực khiến chúng lọt vào "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới" vào năm 2010. 6 "hạt giống" này trở thành đội quân tiên phong cấp quốc gia trong cuộc chạy đua vào "500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới". Trong đó, Nhà máy Đóng tàu Giang Nam là một nhà máy trăm năm tuổi, được thành lập trong thời kỳ Dương vụ vận động, là doanh nghiệp đóng tàu lớn nhất Trung Quốc. Nhà máy Dược phẩm Hoa Bắc là doanh nghiệp dược phẩm lớn nhất được xây mới sau khi thành lập nước, bốn doanh nghiệp còn lại đều là những doanh nghiệp mới nổi sau cải cách mở cửa. Đặc điểm chung của chúng là có nền tảng vốn nhà nước, chứng minh được năng lực cạnh tranh trong thị trường, và có một doanh nhân kiệt xuất. Sau khi chính phủ trung ương xác định "đội tuyển quốc gia", các tỉnh thành cũng hưởng ứng theo, lần lượt đưa ra danh sách nâng đỡ của riêng mình, tuyên bố sẽ đưa chúng lọt vào "500 doanh nghiệp hàng đầu Trung Quốc" trong vòng vài năm, trong khi các thành phố thì đề xuất ý tưởng xây dựng "100 doanh nghiệp hàng đầu cấp tỉnh". Dưới ý tưởng này, khắp nơi xuất hiện làn sóng do chính phủ đứng ra sáp nhập nhiều doanh nghiệp lại với nhau để "đóng tàu lớn, ra đại dương", trong đó tin tức về cuộc sáp nhập gây chấn động nhất xảy ra tại thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang. Thành phố này đã hợp nhất Công ty Kim Ngư sản xuất máy giặt, Công ty Đông Bảo sản xuất tủ lạnh, Công ty Thừa Phong sản xuất quạt điện và Công ty Hoa Mỹ sản xuất tủ đông thành Tập đoàn Kim Tùng với quy mô tài sản đạt 2,8 tỷ nhân dân tệ, doanh thu vươn lên top 6 ngành điện máy toàn quốc. Cuộc sáp nhập này được trù tính vào năm 1996, hình thành vào tháng 8 năm 1997, đến tháng 6 năm 2000, do thiếu năng lực hợp nhất, Tập đoàn Kim Tùng đã giải thể. Các bộ ngành quốc gia cũng lần lượt đưa ra danh sách nâng đỡ trong lĩnh vực của mình, ví dụ như Tổng cục Công nghiệp nhẹ quốc gia đã công bố danh sách 68 "doanh nghiệp ưu thế tranh giành thương hiệu quốc tế" toàn quốc, mục tiêu chiến lược cũng là "nỗ lực trong 10 năm nâng đỡ các doanh nghiệp công nghiệp nhẹ Trung Quốc lọt vào '500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới'". Cứ như vậy, xoay quanh mục tiêu 500 doanh nghiệp hàng đầu, một "chiến lược nắm giữ doanh nghiệp lớn" từ trên xuống dưới dần dần hình thành.

Dịch Thuật: Gemini & DeepSeek AI
Nguồn: Việt Nam Thư Quán
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 7 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Ngô Hiểu Ba