Là lính sau Hiệp định Pari, đường Trường Sơn lớp đàn anh mấy tháng hành quân bộ mới vượt qua với bao mất mát, chúng tôi hành quân bằng ô tô các loại chỉ hơn chục ngày. Được “dần nhừ” trên đường là bao kỷ niệm đầy vơi. Ngày nghỉ đêm đi. Cứ năm giờ chiều chúng tôi lên xe hướng Nam thẳng tiến.

Đoàn xe đi theo quốc lộ 1, lên phà Bến Thủy qua dòng sông Lam, tới đèo Ngang lúc ấy khoảng một hai giờ sáng, lệnh trên truyền xuống: tạm nghỉ chờ Thanh niên Xung phong sửa đường. Trời tối đen, chỉ nghe tiếng cuốc xẻng cùng tiếng lao xao của những người con gái.

Với tính văn nghệ sĩ của người lính trẻ từ xe tôi một giọng hò đồng đội cất lên. Điệu hò của trai gái xứ Đoài vào những đêm trăng sáng bên sông xuyên qua màn đêm gửi tới những người con gái Thanh niên Xung phong.

Trong giây lát phái nữ đã gửi lại ngay thông điệp… đối lại sao đây? Sau hội ý nhanh cây văn nghệ Tạ Văn Mẩm yêu quý của chúng tôi gửi một điệu hò được anh cải biên theo làn điệu hát Xoan nét văn hóa miền Trung du Bắc Bộ.

Đợi mãi không thấy vế nữ hồi âm, mấy anh nhảy xuống xe. Rồi dưới ấy bóng đêm nghe tiếng kêu “ối”, tiếng cười khanh khách… anh em nhìn nhau cười toét: “chúng nó bóp nhau rồi”.

Xe lắc lư trên con đường bom cày xới tới sáng thì dừng chân tại làng Kỳ Tiến xã Kỳ Anh, Hà Tĩnh. Tại đây người lính bắt đầu hiểu thế nào là cuộc chiến tranh. Làng xác xơ bom Mỹ. Người già trẻ nhỏ đi sơ tán lên các huyện miền núi, Hiệp định Pari đã ký vẫn chưa dám trở về, trong làng chỉ có số ít dân quân du kích là phụ nữ bám trụ.

Đến bờ sông Gianh. Từ đây đoàn nào về Vĩnh Linh - Quảng Trị thì xuống đò sang sông, đoàn chúng tôi đi B2 theo phà ngược sông Gianh. Qua mấy ngày đêm mệt nhọc, trên phà ngồi tựa vào ba lô người lính ngủ được ngay, ngủ như chết… chính giấc ngủ ngắn ngủi đó là động lực để tiếp tục hành quân.

Phía thượng nguồn dòng sông thu nhỏ lại, hai bên những cánh rừng nguyên sinh mênh mông, đây rồi “rừng che bộ đội rừng vây quân thù”… gần sáng phà dừng ở một nơi nghe bảo là tây Quảng Bình. Lên bờ đi bộ khoảng hai kilomet chúng tôi tới trạm khách, những mái lá nửa chìm nửa nổi dưới tán cây rừng, gọi là “nhà hầm” cũng được. Mắc võng vào các cây rừng đã chống sẵn ở tường hầm, câu chuyện của lính rôm rả theo cánh võng đu đưa chao lượn hai ba lần, chúng tôi ngủ thiếp đi.

Lại lên xe. Đây rồi cứ điểm Cồn Tiên Dốc Miếu, địa danh nổi tiếng còn nguyên dấu tích oai hùng. Hàng rào thép gai bị bộc phá vo tròn như đống rơm, xác xe tăng cả địch và ta cháy rụi ngổn ngang chân cứ điểm. Đánh sập Hàng rào điện tử McNamara… Hồn thiêng Liệt sĩ như còn phảng phất đâu đây, các anh hy sinh hóa vào lá cây ngọn cỏ.

Qua hai trạm khách nữa phía tây Thừa Thiên Huế, một buổi chiều chúng tôi vượt ngầm qua dòng sông Sê Bôn, chính thức đặt chân lên đất Nam Lào. Giữa cái nóng và cái khát. Người lính ước nguyện được ăn bữa rau xanh mà nhìn quanh trạm khách chẳng thấy một lá rau. Duy nhất cây lá Bứa, lá chua chỉ còn vài cành ở trên cao vì hàng tháng hàng tuần nơi đây quân vào quân ra như trẩy hội.

Từ đất Hạ Lào xe đi ban ngày vì giữa đại ngàn, những cánh rừng không nhìn thấy mặt trời. Máy bay VO10 trinh sát vẫn lượn đi lượn lại trên đầu nhưng Hiệp định Paris mới ký, các điều khoản vẫn còn nguyên giá trị là điều may mắn đối với thế hệ chúng tôi tránh được ám ảnh B52.

Những cung đường nối nhau vượt cao điểm, một bên là vực sâu, một bên là vách núi. Hố bom dày chi chít, mặt đường bị cày xới, cây cối bị cháy rụi, xa xa những ngôi mộ chưa mọc cỏ là đồng đội hy sinh bảo vệ cung đường, cho những chuyến hàng và người nối nhau chi viện cho Tiền tuyến.

Làm chủ, khuất phục cung đường là chiến sĩ lái xe. Nói về người lái xe Trường Sơn với tôi là cả lòng biết ơn khâm phục, trên các nẻo đường ban đêm chỉ với một bóng đèn nhỏ dưới gầm đầu xe, họ như nhớ từng ổ gà góc cua, đưa chúng tôi an toàn tiến ra phía trước… Người lính thấm mệt không cần biết đâu là điểm dừng chân, cứ lên xe và đi, tính mạng giao phó cho đồng đội lái xe.

Đến một đoạn đường có bóng người dân. Những người dân Lào, gọi là “Lào cọ”, đứng bên đường ôm những con gà trống mái, tay cầm những quả bí ngô, ổ trứng gà, vài chục xoài xanh… Các đồng chí lái xe rất tâm lý, thấy họ là dừng xe. Anh em trong đơn vị hào hứng mang những thứ “không cần thiết” như chăn chiên áo ấm ra đổi, tình quân dân không so đo suy tính thiệt hơn. Hết đồ thì đổi bằng tấm ảnh diễn viên điện ảnh chị Ái Vân, người dân cười tít… họ quý tấm ảnh hơn cả các thứ khác. Tôi đổi được một ổ trứng ấp dở cùng chùm xoài xanh, thế là buổi chiều cả tiểu đội được một bữa canh chua ngon miệng.

Đặt chân lên đất B3 mật độ dân số ít, rừng bạt ngàn không dựa được nhiều vào dân. Các đồng chí Giao Liên chia sẻ chiến trường B3 đói nhất toàn quân và nhắc nhở gặp những nương sắn, nếu các đồng chí đào lên để ăn, nhớ tự giác phải trồng thêm mấy khóm.

Tiếp một cung đường lại đi đêm. Các đồng chí Giao liên phổ biến cung đường này có đoàn đã bị thám báo tập kích, vậy các đồng chí súng ống lên đạn sẵn, gặp tình huống sẵn sàng chiến đấu.

Khoảng một giờ sáng tới ngã ba Đông Dương. Xuống xe. Tạm biệt đường Trường Sơn huyền thoại chúng tôi di chuyển ngay vào cung đường Giải Phóng do C50 Miền Đông quản lý. Chặng đường đi bộ bắt đầu.

Đường đi xuyên qua đại ngàn… cây rừng rậm rạp, nhiều tầng nhiều lớp, im lìm lạnh lẽo đưa tâm trạng người lính như đi vào cõi âm.

Lời hứa với quê hương, lời thề đồng đội trong tim. Những bước chân kiên định can trường ngày ấy, năm mươi năm nhìn lại thấy sao non nớt quá!

“Miền Đông gian lao mà anh dũng” in dấu dép cao su của chúng tôi.

(Kính tặng CCB Phan Trọng Sâm)

28/3/2023