Nhập ngũ tôi cũng mới học hết lớp 10, không biết sao “vừa mắt” nên được các cụ ở Hậu cần giữ lại. Khi mình đánh sang K thì tôi được giao nhiệm vụ đi với bác Hai Điền. Một cán bộ quân báo quê Củ Chi đã từng tung hoành khắp ngõ ngách Sài Gòn thời còn Mỹ Ngụy, lúc này bác là trưởng phòng Bảo Đảm tiền phương thuộc Bộ Quốc phòng.
Trước hôm Trung Quốc đánh mình mấy ngày, khoảng mùng Hai mùng Ba Tết 1979, bác Hai Điền bảo tôi: “Mày phải về Sài Gòn lấy lệnh và xuống Miền Tây chuyển năm trăm tấn gạo sang đây ngay chứ không gay lắm rồi”.
Gọi điện sang cục Tác chiến thì biết có một chiếc CH 47 đang sắp chuyển thương binh về Việt Nam, tôi đến sân bay Pochentong ngay.
Trên máy bay khoảng hai chục cái cáng, mỗi cáng một người đen xì đen xịt từ mặt mũi chân tay đến áo quần, có mấy anh em chân tay còng quèo như đã bất động. Mấy người ngồi ở sàn thì cũng quấn băng đầy người, nhìn tôi chẳng mấy thiện cảm, cũng phải thôi với sự đau đớn họ đang chịu đựng. Tôi vào là máy bay cũng bay luôn.
Cái máy bay này bọn Mỹ gọi là Xi Núc nó có hai cánh quạt cân bằng nhau ở hai đầu nhìn như cái cân đĩa. Khi nó lên là đầu lên trước nên dốc về phía đuôi làm các cáng, các anh ngồi bị xô về phía sau… đau đớn, rên la chửi bới om sòm.
Tôi đi loại này nhiều, có phản xạ nên không bị ngã, thế là họ chửi cả tôi. Nhịn không được nữa, đã sang đây chỉ là không đánh nhau thôi chứ nan nguy gì tôi cũng từng trải… tôi “chửi” lại: “Các ông còn hơn thằng chết, hơn cả tôi, vì các ông còn bị thương. Chứ tôi đã “dính” thì chỉ có chết hoặc bị bắt. Mà bị Pốt bắt thì còn khổ hơn chết”! Thế là họ im.
Lính chiến ưa nói nặng… cái này tôi đã biết.
Ngày đầu tiên tôi đặt chân đến Nongpenh cũng là sát Tết Nguyên đán của ta. Sáng hôm ấy tôi nhận nhiệm vụ chuyển ba tấn gạo, một tấn đường sữa lên Xiêm Riệp cho một đơn vị Quân đoàn 3. Cũng như mọi lần, vũ khí chỉ là khẩu AK với hai băng đạn buộc tráo đầu đuôi cho gọn.
Xuất phát từ Pochentong, chiếc MI8 lấy độ cao hết cỡ để vượt ra ngoài tầm súng bộ binh của Pốt. Khi tôi nhìn thấy Ăng Co Vát thì máy bay hạ độ cao và đáp xuống một bãi trống theo tọa độ quy định. Không có người đón, mấy “tay” tổ lái chửi ầm lên. Cơ trưởng hét to: “Tất cả đưa hàng ra khỏi máy bay”! Rồi các “lão” bảo phải rời khỏi đây ngay. Tôi hỏi: “Còn phải chờ chở thương binh về nữa”? “Tình hình thay đổi”, Cơ trưởng trả lời.
Còn lại mình tôi, giờ mới thấy nguy hiểm, tôi xách khẩu AK chạy vào một vạt cây lá thấp cách vài chục mét ẩn nấp mà người cứ run bắn lên. May sao chỉ mấy phút sau đã thấy một chiếc DOT lao tới. Gần chục lính nhảy xuống vội vã khuân gạo và đường sữa lên xe.
Tôi chạy ra bảo tay chỉ huy ký phiếu. Lão quát lên: “Ký đ. gì? Pốt nó không đến kịp là may rồi… mà làm đ. gì có bút”! Xe rồ máy.
Nhìn lên thùng xe thấy mấy thằng súng đạn đầy người đang nằm rạp trên các bao gạo, thấm khoảnh khắc sinh tử, tôi chỉ kịp lao lên bám vào cửa phụ của xe.
Chạy được vài trăm mét xe phanh dúi dụi làm tôi suýt văng ra ngoài. Đang tối tăm mặt mũi thì nghe lão chỉ huy quát “nhảy ra”! vừa nhảy ra thì lão mở cửa quát “lên đi”! rồi kéo tôi vào ca bin. Xe lại lao đi như ăn cướp.
Đến nơi tôi mới biết đây là một Tiểu đoàn đang truy quét địch thì bị quân Pốt cắt đường giao thông nên hậu cần Sư đoàn không tiếp tế được, hết gạo hai ngày rồi. Lão chỉ huy xe là trợ lý Hậu cần, bảo tôi ở cùng hầm với lão.
Tôi bảo em quê Hà Bắc, ở đây có ai Hà Bắc không anh? lão bảo có mấy thằng c1 lính tháng 5/78 nhưng đi càn hết rồi, còn đê bộ không có ai. Và nói: “Mình lính 74 quê Vĩnh Phú, cứ yên tâm mình sẽ tìm cách cho đồng hương về được Nongpenh an toàn”.
Ở nơi ấy ai cũng là đồng hương…
Lại nhớ câu chuyện như tiếu lâm. Kỷ niệm ngày Thành lập Quân đội 22/12/1978, tôi mới vào Nam được chừng hai tháng. Nhận quân trang, cắt tóc chuẩn bị mít tinh kỷ niệm, liên hoan hoành tráng để ngay sau đó mở chiến dịch Tây nam - Giải phóng Campuchia.
Trời nóng, vừa tắm xong, tôi cởi trần lục ba lô lấy cái áo ba lỗ vừa mặc vừa ngâm nga phấn khởi:
“Trách thay trăm phận tại trời.
Trời kia đã bắt làm người có thân.
Bắt cởi trần phải cởi trần.
Cho may ô mới được phần may ô”…
Đúng lúc Chủ nhiệm Chính trị đi qua nghe được, anh trợn mắt: “Cậu kia lại làm thơ tiêu cực phản động phải không”? “Không em đọc thơ Nguyễn Du đấy chứ ạ”. “Nguyễn Du, Tiểu đoàn nào báo lên gặp tôi ngay”! “dạ Nguyễn Du nhà thơ mà Thủ trưởng”.
“À… Nguyễn Du nhà thơ quân đội ấy à? trước cùng đơn vị tớ đấy. Tích cực lắm, vậy mà giờ làm thơ tiêu cực thế”…
Hơn bốn mươi năm nhớ lại Cán bộ thời ấy… tâm huyết đi qua ba cuộc chiến tranh.
Ngày Giải phóng Nongpenh 07/01/1979. Bến phà Ních Nương xe tôi đến lúc mười giờ sáng. Dọc đường xe ùn dài cả cây số. Dưới sông… xác trâu bò, xác lính Pốt trương phềnh.
Mùi thuốc súng, mùi xác chết, mùi xăng dầu lẫn lộn đến không thể chịu nổi. Lính bộ binh nhếch nhác, bụi bặm, mệt mỏi… bạ đâu lăn đấy, chờ vượt sông.
Xe chúng tôi cắm cờ hỏa tốc hẹn giờ nên cứ lách vượt, được ưu tiên cho lên phà trước, sang được bờ bên kia có lẽ cũng giữa trưa. Anh Châu lính lái xe từ ngày Trường Sơn rất trách nhiệm bảo: “phải chạy tiếp, chú mệt cứ ngủ”.
Cả đêm qua tôi thức gác cho anh ấy ngủ nhưng giờ cũng chả ngủ được. Vì nắng, nóng và bụi. Và thỉnh thoảng xe lại phải dừng lại vì đạn cối và cả mìn bọn Pốt rút chạy rải trên đường, phải xuống vén ra mà đi. Có sáu mươi kilomet từ Ních Lương đến cửa ngõ Nông Pênh mà gần bốn giờ chiều mới tới.
Trước mặt chúng tôi là cầu Monivong. Qua cầu, bên trái là một đống đạn cối 82 chưa bắn, cả súng đạn B41 ngổn ngang, vài chục cái xác lính Pốt la liệt xung quanh… Bên phải là mấy cái xe M113 của ta vẫn đang âm ỉ cháy.
Đang không biết rẽ hướng nào thì gặp ngay mấy chục ông lính Quân đoàn 4 đang uống bia, vì các bố ấy chiếm được cái kho bia của nó. Tôi nhảy xuống hỏi đường nhưng họ cũng như mình, biết đường lối gì đâu. Khát, tôi cũng với một chai bia uống cạn, bia nó mặn và làm tôi say choáng váng. Đang không biết đi đâu về đâu thì thấy có một chiếc xe jeep đi về hướng cầu. Chạy ra chưa kịp hỏi đường thì mấy ông lại hỏi trước:
- Lính đơn vị nào?
- Tiền phương bộ!
“Bọn tôi được cử đi đón xe hậu cần đây”! Thế là chúng tôi về được cơ quan tiền phương trước giờ quy định. Ngay tối ngày 7/01/1979 Sở chỉ huy Tiền phương Bộ quốc phòng Campuchia được thành lập.
Còn ký ức nữa trên đất K… Nongpenh. Cơ quan tiền phương đóng tại một căn nhà hoang, cùng chúng tôi còn có anh Sơn Boong người Campuchia gốc Việt làm phiên dịch. Là chiến sĩ trong quân đội Campuchia dưới thời Khmer Đỏ, anh Sơn Boong là nhân chứng cho sự thù hằn của Khmer Đỏ với những người liên quan tới Việt Nam trước khi chúng ra tay tàn sát chính dân tộc mình.
Hôm ấy mưa rả rích cả ngày, đến tối mấy anh em đốt lửa nấu ăn.
Tôi lấy cái radio cũ kỹ mang từ Sài Gòn ra dò sóng đài Hà Nội. Trong tiếng ọ ẹ vì sóng, pin cùng yếu là tiếng phát thanh viên Đài Tiếng Nói Việt Nam phát tin Trung Quốc tấn công Việt Nam ta trên toàn tuyến Biên giới phía Bắc.
Không tin vào tai mình nữa nhưng đó là sự thực vì tất cả cùng nghe. Ngoài kia vẫn mưa, trời tối đen như mực. Leo lét ánh lửa hắt lên mỗi gương mặt anh em nét bàng hoàng, căm giận.
Bao năm không quên khoảnh khắc ấy - Nơi chiến trường K nước bạn lo về Miền Bắc quê hương…
z(Kính tặng CCB Vũ Thắng)
z14/01/2023