“Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi” là Hành. Chú ta đến với đơn vị tôi từ một chiến công rất đáng tự hào. Ấy là vào Mùa Xuân năm 1966, giặc quyết liệt bắn phá miền Bắc. Tiểu đoàn 15 pháo phòng không bố trí trận địa bắn máy bay Mỹ trên địa bàn xã Quỳnh Thiện huyện Quỳnh Lưu tỉnh Nghệ An.
Đúng ngày Kỷ niệm thành lập Đảng quang vinh mùng 3/2/1966, một máy bay A3J của Hải quân Mỹ (loại máy bay trinh sát, chuyên chụp ảnh chỉ điểm cho các loại máy bay khác đến ném bom) xuất hiện. Nó bay từ Biển Đông vào, cua một vòng rồi lừ lừ dáng vẻ đang chụp ảnh Cầu phà Hoàng Mai.
Đơn vị được lệnh: Bắn! Những nòng pháo phun lửa. Chiếc máy bay trúng đạn tan xác trên bầu trời trong tiếng reo vang dội. Tên phi công nhảy dù xuống vùng biển xã Quỳnh Bảng bị bộ đội và nhân dân náo nức chèo thuyền ra bắt sống mang về.
Chiến công xuất sắc mừng ngày Sinh nhật Đảng của đơn vị đã được Bác Hồ gửi thư khen và tặng lá cờ đỏ thêu chữ vàng: “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Cũng từ chiến công đó, nhân dân huyện Quỳnh Lưu có bài hát truyền thống “Đất mẹ Anh hùng”.
Đảng bộ và nhân dân huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An tặng ngay cho Tiểu đoàn một con bò để liên hoan tại chỗ cùng các vật phẩm nông sản như cam, chuối, cà phê… Đặc biệt Đại đội 10, đơn vị Chủ công được nhận năm con lợn con, mỗi con chừng bảy kilogam để chăn nuôi cải thiện.
Hai tháng sau tạm biệt Hoàng Mai, trận địa pháo cơ động bảo vệ dần vào trong. Mấy con lợn tình nghĩa cứ lớn dần được đơn vị sử dụng làm thực phẩm theo ngày tháng. Riêng có một con, giống lợn ỉ Móng Cái, tai to, chăm ăn, nhanh nhẹn. Được anh em nuôi quân thân mến chăm sóc, đặt tên là Hành. Không phải hành trong hành quân của lính đâu, giống như gọi chó là Riềng, anh em tếu vậy.
Tôi đến đơn vị khi Hành đã lớn, mến yêu Hành như một góc quê hương. Hành được tắm rửa sạch sẽ hàng ngày. Anh em còn tập cho Hành biết vẫy tai, ngoắt đuôi chào. Lúc di chuyển trận địa, Hành được huấn luyện lên xuống xe ô tô bằng cách anh em đặt tấm ván dày làm cầu rồi lên trước gọi “Hành, Hành”! Ục ịch, từ tốn chú ta đi trong mắt lính dõi theo. Không hiểu sao trong gian khổ, sự “phiền phức” ấy của Hành làm chúng tôi bình yên đến lạ. Hành thông minh và như hiểu được bổn phận của mình nên càng được cán bộ chiến sĩ quý mến… Hành thành bạn đồng hành.
Cả chặng đường hành quân xa đầy gian khổ đơn vị cơ động dần sang phía Tây Trường Sơn, sang Lào cũng mang Hành theo. Mấy năm trời Hành bên đơn vị tôi bảo vệ tuyến đường 559. Bom đạn ác liệt, chúng tôi phải tác chiến với không quân Mỹ nhiều trận. Có trận thắng, bắn rơi tại chỗ máy bay Mỹ, bắt sống giặc lái. Nhưng cũng có trận đầy gian nguy. Có đồng đội hy sinh, đồng đội bị thương… quân số luôn thay đổi. Hành vẫn nguyên lành không mảnh bom đạn. Sự tồn tại của nó với chúng tôi là niềm an ủi chẳng cần phải giãi bày.
Một lần trên đất Lào, biết bộ đội ta thích ăn sắn, hôm đó anh nuôi đã đổi gạo cho đồng bào lấy sắn tươi về bóc luộc. Buổi chiều ở nước Lào xuống muộn. Những đoàn xe ta vẫn nối đuôi đi qua nơi đơn vị tôi sẵn sàng nổ súng bảo vệ. Nồi sắn được luộc sạch sẽ ngon lành để gần bếp chờ anh em. Anh nuôi vào hang nghỉ một chốc. Bỗng nghe Hành lồng lên “ục ịch”, miệng nó “phù phù” rồi ré lên “éc… éc”… rất to. Tưởng như hổ đến mang Hành đi hoặc trăn đã cuốn thân Hành.
Chúng tôi hốt hoảng khoác súng chạy sang thì thấy Hành nguyên vẹn. Bất lực, phụng phịu mắt Hành nhìn ngược lên phía đỉnh lèn. Theo mắt Hành là đàn khỉ đến vài chục con, nhâng nháo trên từng tảng đá, từng thân cây… con nào cũng cầm sắn luộc. Tôi chĩa khẩu AK đã lên đạn nhằm “thằng ăn trộm” thì anh Viết Khi tiểu đội trưởng (chắc vì anh tuổi Thân), vỗ vào vai tôi “đừng bắn”! Nhìn lại nồi sắn không còn củ nào. Tiếc sắn, thương Hành… chuyện này nhắc lại mãi.
Hết mùa khô năm đó, đơn vị được lệnh trở về nước. Xe kéo pháo bị tổn thất hư hỏng nhiều, chỉ còn lại bảy xe Gát 63. Lúc này, anh em không biết bằng cách nào đo Hành đã nặng 80 kilogam. Chỉ huy lệnh phải giết Hành. Không ai cầm nổi dao, đơn vị phải nhờ nuôi quân của binh trạm… anh Công, anh Khi, anh Vang… những người chăm sóc gần gũi Hành nhiều nhất mắt đỏ hoe. Cơm chiều có thịt mà nhiều người không ăn… Anh nuôi phải gói lại đem nhượng lại cho các đơn vị trên tuyến đường giải quyết.
Bữa ăn lại tiếp, miếng cơm không trệu trạo mỗi người, nhớ Hành quá đi thôi. Tránh nhìn mắt nhau, anh em đều muốn tỏ ra mình không yếu đuối. Để phá tan im lặng, một đồng đội tôi nhắc chuyện Hành đuổi khỉ hôm nào, để tất cả cùng cười… như mếu.
Một góc nhỏ có Hành trong ký ức không phai.
(Kính tặng CCB Đặng Sỹ Ngọc)
04/3/2023