Ở đơn vị c10 d15 e284 tôi và Chiến cùng là pháo thủ. Trong những năm 1967 - 1972, giặc Mỹ điên cuồng đánh phá miền Bắc.
Nhiệm vụ trong khẩu đội là thao tác hiệp đồng chính xác để đưa viên đạn đến trúng mục tiêu khi có lệnh người chỉ huy. Chúng tôi như chân với tay, hiểu ý. Và hơn nữa là tình đồng hương.
Đại đội pháo chúng tôi lúc này đang chiến đấu bảo vệ đường 12 trên đất bạn Lào, vượt qua muôn ngàn thử thách… lập công. Có cả mất mát, đồng đội bị thương, hy sinh… Tôi và Chiến tồn tại bên nhau đầy tình thương yêu, đắng cay ngọt bùi chia sẻ.
Hai chúng tôi quê nhà cùng một tỉnh nhưng hai huyện cách nhau cả trăm cây số, vào chiến trường mới biết nhau. Trên mâm pháo, dưới hầm sâu… chuyện kể về gia đình, người yêu, quê hương bạn tôi rõ như chuyện mình vậy.
Chiến kém tôi một tuổi và kém một tuổi quân. Tôi học hết lớp bảy, còn Chiến chỉ lớp bốn, gọi là bạn nhưng Chiến coi tôi như người anh.
Còn tôi sao không quý Chiến được? Cao ráo đẹp trai, cặp mắt to đen hút hồn. Trận địa đóng ở đâu Chiến cũng được các cô gái chú ý. Nào Thanh niên Xung phong, nào Bộ đội nữ các binh trạm, và các cô gái địa phương… các cô khi thì chặt giúp lá ngụy trang, khi tặng đôi tất tay. Để ý tôi mới biết bạn nhát gái, cứ e lệ ấp úng. Trong cư xử với anh em, Chiến cũng ít mở lòng.
Cùng cảnh nhà nghèo dễ thương nhau, Chiến kể về bữa ăn khoai sắn mà nhớ mẹ cha… Tôi thì mất bố từ khi chín tuổi, tôi kể Chiến nghe ngày giỗ bố 26 tháng 11 âm lịch hàng năm chẳng bao giờ có cỗ bàn… một bát cơm úp trên là quả trứng bóc vỏ, mẹ thắp hương cúng khấn cầu mong.
Hoàn thành nhiệm vụ bên nước bạn Lào, ngày 01/10/1971 Đại đội tôi được Tuyên dương tập thể Anh Hùng. Mỗi cá nhân càng thấy cần phải xứng đáng hơn với danh hiệu cao quý ấy.
Chiến được giao làm Khẩu đội trưởng. Tôi nhận nhiệm vụ Bê trưởng Trung đội Chiến và là Chi uỷ viên. Xét Chiến thành phần cơ bản, dũng cảm trong chiến đấu… thế là vừa giúp đỡ đồng hương, vừa để động viên nâng cao sức mạnh chiến đấu cho đơn vị, trong cuộc họp tôi đề xuất Chi bộ bồi dưỡng kết nạp Đảng cho Chiến nhưng một số Đảng viên chưa nhất trí vì Chiến có đôi lúc biểu hiện tự do, hơi nóng nảy. Cũng phần nào do bạn giao tiếp kém, nên cục tính… Tôi tự nhủ sẽ theo sát giúp đỡ Chiến khắc phục chút nhược điểm này.
Tháng 3/1972 tôi được cấp trên giao làm Đại đội phó. Quả thực tôi lo lắng vô cùng vì trình độ có hạn, không được đào tạo bổ túc với kĩ thuật vũ khí hiện đại… Từ đó tôi ít có thời gian gần gũi với Chiến.
Khi đơn vị tiến công đến phía Bắc cầu Đông Hà, chỉ huy trưởng đi trước để chuẩn bị chiến trường, tôi thay anh triển khai đơn vị chiến đấu.
Lúc này tình hình căng thẳng đã nhiều ngày. Cầu Đông Hà bị quân địch đánh sập ở bờ Nam trước khi rút chạy, chúng tôi phải dừng lại làm trận địa ngay trong đêm dù rất mệt mỏi. Cũng may đất vùng này đất pha cát biển, trận địa làm xong lúc ba giờ sáng.
Bên kia sông, địch từ các tuyến đường Chín, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Quán Ngang… thất trận, hoảng loạn chạy về lố nhố. Tiếng súng của các đơn vị bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương truy kích nghe cứ “lúc búc… răng rắc… đùng đoàng” rồi rào rạt như những trận bão lửa. Đạn liên thanh của địch bay vi vút, nhiều viên cắm phầm phập quanh trận địa chúng tôi.
Đang cố gắng có chút nghỉ ngơi để chuẩn bị cho ngày mai đánh máy bay tầm thấp thì ngay lúc ấy, trên trận địa vừa làm xong bất ngờ bom B52 dội xuống. Dứt trận bom các Trung đội báo cáo người và vũ khí an toàn nhưng hầm hố tất cả rệu rã đổ sụp.
Sau giây phút bàng hoàng, trong khói bom ngột ngạt tôi đứng lên giữa trận địa yêu cầu các Tiểu đội, Trung đội cùng các bộ phận củng cố lại hầm hố, sẵn sàng chiến đấu. Mọi người đều chấp hành, tôi đi kiểm tra.
Đến khẩu đội của Chiến, thấy cả Tiểu đội vẫn ngồi yên, tôi yêu cầu lần nữa. Bất ngờ nghe Chiến: “Anh xuống mà làm”!
Tôi run người vì giận, tiến gần Chiến cố nén giọng: “Nếu đồng chí không phụ trách được khẩu đội, tôi sẽ đề nghị cấp trên thay thế”!
Bỗng dưng Chiến cầm khẩu AK kéo khóa nòng nghe “roạc”… chĩa súng lên trời bóp cò. “Đoàng, đoàng đoàng”… Trong giây phút đồng đội xúm lại bên chúng tôi.
Sáng hôm sau, thực ra là chỉ lát sau trời đã sáng hẳn, pháo chúng tôi lại sẵn sàng nổ súng bắn địch bình thường. Đơn vị họp kiểm điểm ngay trên mâm pháo, Chiến ân hận xin lỗi tôi, không có đơn từ biên bản gì giữa đất trời Quảng Trị nghi ngút khói lửa.
Rồi Chiến bị thương chuyển về tuyến sau, từ đấy tôi không gặp lại. Nhớ giây phút tuyệt vọng bất thần của Chiến, tôi day dứt trách mình không gần gũi bạn, tôi muốn nói với Chiến: “Mỗi người lính chúng ta ngoài mặt trận, sống chiến đấu như không có bản thân. Không một giây nào chùng lại. Chẳng có chỗ cho chút yếu lòng”.
Đến ngày 20/7/1972 trong trận bom B52 đánh vào trận địa nơi sát Thành cổ Quảng Trị, tôi bị thương nặng rời chiến trường.
Sau ba mươi năm đất nước Thống nhất, bao vết thương dần liền sẹo… Tôi đã có một gia đình ấm áp. May mắn hơn bao đồng đội không về, tôi được cúng giỗ mẹ cha. Hôm ấy là giỗ bố lần thứ bốn hai. Ngày 26 tháng 11 âm lịch, mười giờ sáng nhà tôi có khách lạ.
Người phụ nữ dáng dấp nông thôn cùng cô con gái nhỏ. Quẩy một gánh chị mở ra: túi to gạo nếp, một con gà trống, trứng vịt, rồi rượu, đậu, lạc…
- Em là vợ anh Tô Chiến, cùng đơn vị chiến đấu của anh năm xưa - nước mắt chị bắt đầu chảy…
“Anh Chiến nhắc đến anh, nhắc lại chuyện cũ rất nhiều, ân hận… Anh ấy đã từng đạp xe gần trăm cây số tìm đến quê anh hỏi thăm mới biết anh còn sống đang ở trại điều dưỡng Thương binh nặng. Được bà con quê anh cho địa chỉ, có lần anh ấy đã tìm đến đây nhưng lại e ngại không vào”…
“Anh Chiến vẫn nhắc ngày giỗ bố anh là 26 tháng 11 âm lịch. Nay giục mẹ con em đến… mong được thắp nén hương”.
Vợ tôi từ hoang mang lúc đầu, giờ không cầm được nước mắt, cứ mãi nắm tay vợ Chiến…
Tôi lại thấy trách mình. Bạn Chiến của tôi, năm năm nơi trận mạc bạn không kể, chỉ đau đáu nỗi ân hận một phút phụ lòng tin của tôi. Bạn dùng từ “sám hối”. Chiến ơi, ai cũng có lỗi lầm… người lính nói lời sám hối như bạn, tôi tự hào lắm thay.
Mái tóc hoa râm chúng tôi gặp lại. Chẳng còn dáng vẻ làm bao cô mê bạn ngày nào. Chỉ nụ cười rạng rỡ. Chiến tự tin cùng tôi tìm lại, liên lạc với đồng đội. Có hai lần, chúng tôi cùng vào chiến trường xưa tìm được chính xác hai mộ đồng đội về với gia đình, họ tộc.
Hai năm sau, vết thương tái phát cùng nhiễm chất độc Da cam… Chiến qua đời. Đông đảo đồng đội cùng tôi đến tiễn đưa người Cựu chiến binh ấy. Yên nghỉ, yên lòng nhé bạn tôi.
(Theo Ccb Đặng Sỹ Ngọc)
05/10/2022