Ngày đầu tiên trong quân đội chắc là ai cũng như ai nhưng ngày cuối cùng trong quân đội thì có khác nhau nhiều đấy.

Mấy tháng trước, từ Cố đô U Đông - chiến trường K, tôi cùng một số anh em có nguyện vọng được về nước để ôn thi Đại học. Hạnh phúc khi Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh tôi trúng tuyển, cầm tờ giấy gọi nhập học trong tay khó tả niềm vui cùng chút bâng khuâng, chia tay quãng đời sáu năm quân ngũ.

Trở sang Campuchia để lấy quyết định ra quân, trước khi đi tôi đến gặp cô Thu trưởng phòng Tổ chức của trường xin phép có thể tôi không về nhập học đúng ngày được, cô ngạc nhiên nhìn tôi: “Sang Campuchia ư? bên đó đang đánh nhau mà”…

Tôi không ngờ ngày cuối trong quân đội và đường về của mình đáng nhớ đến vậy.

Chặng đi là trận đói nhớ đời. Hôm ấy là Thứ Năm, từ Sài Gòn sau khi ăn sáng xong mấy anh em chúng tôi lên đường. Không có tiền Campuchia, chúng tôi đến tận trưa hôm sau mới được ăn cơm khi về đến Sở chỉ huy Trung đoàn.

Một người bạn cho tôi biết ngày kia Chủ Nhật có xe của Quân nhu Sư đoàn từ ngã ba U Đông về Sài Gòn, bạn đã xin cho tôi đi nhờ. Khi ấy đầu giờ chiều Thứ Sáu, mừng rỡ cầm giấy báo nhập học nộp Ban Quân lực Trung đoàn trình bày, tôi sững sờ nhận câu trả lời: “Để Thứ Hai Thủ trưởng giải quyết”!

Sáng Thứ Ba cầm quyết định ra quân tôi tạm biệt anh em, đang đứng chờ xe ở ngã ba U Đông chờ xe thì gặp bạn Để từ trong Sư bộ đi ra, bạn ấy còn cho tôi tiền. Chặng về bắt đầu.

Tôi bắt một chiếc xe tải lớn đi về Phnompenh, trên thùng xe toàn người Khmer. Gần tối xe dừng nghỉ gần cầu Monivong. Tôi vào trạm kiểm soát của quân đội cách mạng Campuchia ngay đầu cầu Monivong xin nghỉ nhờ, họ chỉ vào một căn nhà nhỏ bỏ không, có ngủ được đâu, sáng ra tôi đón xe đi tiếp. Qua khỏi cầu Monivong có trạm kiểm soát liên hợp của Quân đội ta và bạn, một người lính Việt Nam vẫy tôi xuống kiểm tra giấy tờ.

Lúc ấy lẽ ra tôi phải ở lại trạm này nhờ anh em đón xe của bộ đội ta, nhưng không… Và may mà quyết định sai lầm của tôi không dẫn đến hậu quả gì nghiêm trọng. Tôi lại bắt xe và lần này cũng vậy, trên thùng xe chật cứng người có mỗi tôi là bộ đội Việt Nam.

Buổi trưa thì đến bến phà Niếc Lương. Ô tô xếp hàng dài, trời thì mưa sụt sùi, cùng mọi người đổ xuống xe qua phà mới thấy sự lạc lõng của mình… tôi bắt đầu cảm thấy sợ. Thú thật tôi nghĩ nếu tôi gặp và bị tàn quân Khmer Đỏ bắt cóc thủ tiêu thì ai biết tôi đâu? Đơn vị thì đã ký quyết định ra quân, bạn Để gặp ở ngã ba U Đông thấy tôi đã lên xe, còn gia đình thì vẫn nghĩ tôi đang ở đơn vị. Có chăng chỉ có cô Thu phòng Tổ chức thấy tôi lâu không về nộp hồ sơ thì sẽ hỏi chăng?

Còn rất đói nữa… Khoảng bảy giờ tối xe đến thị xã Svay Rieng và dừng ở đây. Tôi xuống xe đang nhìn quanh tìm đường thì có hai người Khmer đi đến hỏi han và từ đấy không rời tôi. Tôi đi vào trong Thị xã, hai người này đi theo, một người đi bên trái tôi cách khoảng một mét, người kia đi sau lưng tôi tay cầm cái đòn xóc vót nhọn hai đầu, thỉnh thoảng hai người lại nói chuyện nhỏ với nhau… Đi được khoảng gần nửa tiếng họ mời tôi ăn cơm. Bữa cơm lạnh ngắt ấy tôi còn nhớ có món dưa chua làm bằng giá đỗ xanh, ăn xong họ nói đưa tôi đi tìm chỗ ngủ.

Đến đây thì có một cảm giác rất lạ. Từ bản năng? Trong đầu tôi chỉ có ý nghĩ phải thoát khỏi hai người này ngay. Tôi nói với họ “coong top Viet Nam chearon chearon” (Bộ đội Việt Nam ở kia nhiều lắm), chỉ tay về phía trong Thị xã và ra hiệu tôi sẽ đến đó ngủ. Nói rồi tay xách ba lô tôi bước thật nhanh.

Qua mấy ngã tư rẽ phải rẽ trái để tránh hai người Khmer nên rồi tôi không biết mình đang ở đâu nữa. Mặc kệ, cứ theo con đường to nhất nghĩ hướng về biên giới tôi đi, người và nhà thưa thớt dần, gần một tiếng sau tôi thấy mình đã ra khỏi Thị xã.

Không biết con đường tôi đang đi có phải là đường về Việt Nam không? Đi khoảng mười lăm phút nữa thì hoàn toàn vắng vẻ. Trời bắt đầu tối. Phải tìm nơi ẩn náu qua đêm. Thấy một lối mòn nhỏ rẽ phải vào khu vườn cây rậm rạp hai bên phủ đầy cỏ chắc do lâu ngày không có hoặc rất ít người đi, tôi lưỡng lự rồi đi vào.

Lối mòn ấy dẫn tôi đến một cái nhà nhỏ cách đường lớn khoảng hơn hai trăm mét, tôi bước vào, nhà chỉ có một cái bệ ở phía đầu hồi. Trong mờ mờ ánh đêm tôi thấy mấy cặp tranh lợp bằng lá thốt nốt dựng vào tường, lấy trải xuống nền nhà thế là có chỗ nằm. Muỗi nhiều lắm, mở balo tôi lấy thêm một chiếc áo mặc ngược vào, một chiếc quần xỏ đến đầu gối để tránh muỗi. Để con dao găm cạnh bên, gối đầu lên balo tôi chờ trời sáng.

Lâu sau như có con gì cắn vào chân tôi, có phải chuột không? Trùm qua cái quần chân tôi có thò ra đâu mà chuột cắn? Người tôi như đông cứng. Thôi kệ, miễn là không phải con người và con rắn độc… nghĩ đến đây tôi không khỏi dằn lòng.

Nằm nghe những tiếng động nỉ non trong khu vườn hoang, tôi nhớ mẹ, nhớ các em… Tôi tưởng tượng từ lúc tôi nộp hồ sơ cho cô Thu, rồi những gì trải qua mấy ngày qua… tự hỏi vì sao chiều thứ Sáu và cả ngày thứ Bảy, Thủ trưởng không làm quyết định ra quân cho tôi? Chắc tại tôi hay hát bài “chiều nay mưa rơi ướt vai người trai tha hương/ lòng man mác buồn mây trôi ngàn phương”… Có buổi tối ở U Đông tôi đang hát thì anh Cường đến nói Thủ trưởng bảo không được hát nữa là gì? Ông Trại chủ nhiệm hậu cần chẳng có lần nói về tôi “thằng Khuê bướng nhất Trung đoàn” là gì? Là cái hôm tôi cùng anh Phương đi bắn chim Cu xanh trong rừng Amleng, ông Trại ra tận bờ suối tìm tôi bảo “lên gặp Thủ trưởng Trung đoàn ngay” mà như để ngoài tai tôi cứ thản nhiên ngồi vặt lông chim… Tôi quậy quá mà, nên giờ thủ trưởng “quậy” lại.

Nghĩ miên man, rồi tôi nhẹ nhàng thiếp đi vẫn trong bài hát ấy: “Ngày về quê hương với bao niềm lưu luyến xưa/ suối vắng trăng thu ôi ta cùng mơ”… Chỉ là tôi thích thôi, bài hát đâu có làm người lính nhụt lòng… và tôi thấy chẳng sai. Chắc là tôi bướng thật.

Có tiếng chim hót, trời sắp sáng. Tôi phấn chấn thức dậy chuẩn bị đi tiếp thì nhận ra đêm qua mình đã nằm trong một nghĩa địa. Cái nhà tôi vào nằm chắc là nơi thờ cúng gì đấy… xung quanh toàn mộ.

Sau bàng hoàng là cảm giác bình an, thậm chí như là biết ơn… Tôi trở ra đường và đi tiếp.

Lát sau gặp một trạm Kiểm soát của Bộ đội ta. Khỏi nói tôi mừng rỡ… Những người lính của Trạm cũng mừng lắm, đến mức mà họ không kiểm tra giấy tờ của tôi khi tôi trình bày, dù rằng nhiệm vụ của trạm kiểm soát này là làm việc đó. Họ xúm lại quanh tôi cứ như thể tôi vừa từ cõi chết trở về. Nghe tôi kể chuyện, họ nói rằng hôm qua tôi nhanh chóng bỏ chạy khỏi hai người Khmer kia là rất đúng. Họ mời tôi cùng ăn sáng và nói sau khi ăn sáng xong họ đón xe cho tôi về Sài Gòn.

Đã đến lúc chia tay, bồi hồi tạm biệt những người lính cuối cùng… cuối cùng tôi gặp trên đất K. Họ cũng cảm động lắm. Họ không biết là ngoài giúp đỡ tôi họ còn đắp đầy trong tôi tình người đã vơi hụt. Thấy họ đối xử với tôi như với một người hùng tôi mới thấm thía nan nguy mình vừa trải.

Còn vui nữa là tờ giấy gọi vào Đại học tôi nâng niu tự hào, mấy hôm rồi nghĩ tới mà tủi thân thì ở nơi đây được họ trầm trồ… lòng tôi ấm lại. Một người lính còn nói tôi là tấm gương để sau này bạn ấy cũng sẽ thi Đại học, nguyên văn bạn ấy nói: “Em xin xách dép cho anh”… tất cả cười ồ lên.

Tôi, mấy ngày nay mới nụ cười trọn vẹn. Thuơng lắm em ơi ước mơ người lính trẻ. Đất nước oằn mình ba cuộc chiến tranh. Đường đi trước mắt tôi chút ánh sáng thôi, còn bao gian khó. Cảm ơn đồng đội nụ cười hôm nay tiếp sức. Tạm biệt nhé… Cảm ơn.

z(Kính tặng CCB Nguyễn Tuấn Khuê)

z17/3/2023