(Kính tặng CCB Đặng Sỹ Ngọc)

“Cái dáng này khi còn trẻ chắc nhiều cô gái chết mệt”. Đại tá Hồng kể lại nhận định của mình khi lần đầu gặp anh ở Ban biên tập báo Quân Đội.

Có cô nào chết mệt mình đâu nhỉ? Cười và rồi day dứt, đúng là anh vẫn tránh nói… góc nhỏ của anh và đồng đội, khao khát của tuổi thanh xuân nơi chiến trường.

Anh nhớ tới Hòa, cô gái Hà Nội ấy có “chết” mình không nhỉ? Giọng nói nhẹ nhàng, Quân phục gọn ghẽ làm anh hết nhìn thẳng lại nhìn trộm. Mà cô ấy cũng đôi lần cười lại với anh, chỉ vậy thôi. Là thương binh nặng, anh mặc cảm… Đó là vào 1974 khi đang an dưỡng ở đoàn 253 Hải Dương, thấy chữ anh dễ đọc nên anh cùng một anh nữa được cử đến Tổng cục Chính trị Bộ Quốc phòng, nhận nhiệm vụ ghi chép, chuyển Đảng tịch cho số Đảng viên từ miền Nam ra của đoàn. Thời gian khoảng hai tháng, hàng ngày hai anh em về trạm 66 ngủ nghỉ và được những nữ quân nhân ở đó phục vụ, cơm nước và cả giặt giũ vì các anh là thương binh. Các cô đều cấp bậc Hạ binh sĩ nên còn rất trẻ, trong đó có Hòa.

Không đi được đến cuối cuộc chiến, bị thương đến tàn phế, những tưởng thành gánh nặng của mẹ trong khó khăn chung của đất nước. Anh đã vượt qua phút yếu lòng và giờ đây lạc quan thấy mình còn được cống hiến. Anh hát như tiếng lòng yêu thương. “Bạch long vĩ đảo quê hương” hay “Nổi lửa lên em”… đúng giọng Opera, anh được khen thế đấy.

Hôm đó chiều thứ Bảy. Người đồng đội xin về trước để thăm người nhà ở Thường Tín, anh cố làm xong công việc của hai anh em nên về phòng muộn, trời đã tối. Điện trong phòng sáng đỏ và trên bàn là xuất cơm chờ sẵn.

Có bóng Hòa trong phòng. Anh ngân nốt câu hát “Nổi lửa lên em” rồi quay chào cô với nụ cười cảm kích, thì bất ngờ đèn phụt tắt, vòng tay ôm chặt và đôi môi con gái trên má môi làm anh chết đứng… chừng một phút, rồi cũng nhanh như lúc nãy, đèn bật sáng và em đi ra. Nụ cười ngơ ngác, anh ngồi nghĩ mãi vẫn không hiểu phúc mình vừa hưởng… Anh nhớ lúc vào phòng đã thấy cô đứng sẵn gần công tắc điện rồi.

Anh không tiến xa hơn với Hòa vì ngại ngùng thân mình tàn tạ vết thương, ngại đôi chân lệch nói vui như cái compa… Nhưng lý do chính là anh phần nào hiểu hành động bột phát của cô gái ấy nhờ một câu chuyện khác, chuyện từ những ngày đầu quân ngũ.

Lớp tuổi anh chỉ có một thời thanh niên ngắn ngủi nhưng cũng đủ lưu dấu ấn trong anh tình yêu với cô bạn cùng lớp, đến độ như cách nói thời bấy giờ “yêu tha dép tha giày”… Bạc mái đầu vẫn mong được một lần bày tỏ. Là cháu một nhà thơ lớn và bạn ấy thực là Nàng Thơ, cái “co” của nàng chắc phải là của nàng Kiều. Chẳng biết hồi trẻ anh có được “nhiều cô gái chết mệt” như anh Hồng nói không chứ thú thật anh thích phụ nữ đẹp lắm.

Tình cảm ban đầu ấy mãi không được giãi bày là do anh tự chọn, anh phấn đấu vào Đội vào Đoàn, anh được Cảm tình Đảng khi còn ở địa phương và sau này với kỷ luật Quân đội, giữ quan hệ nam nữ trong sáng là yêu cầu cao nhất.

Ngày mới nhập ngũ anh được biên chế vào khẩu đội Đại liên để huấn luyện. Cùng khẩu đội, nhiệm vụ tiếp đạn là đồng đội Thường quê Quảng Xương, Thanh Hóa. Bạn đầu đời lính bao thân thương kỷ niệm, bài hát ca ngợi tỉnh Thanh bạn hay hát giờ anh vẫn thuộc. Khi vào chiến trường thì anh được giữ Trung liên còn Thường giữ khẩu CKC.

Đơn vị hành quân đến một xã miền tây Vĩnh Linh - Quảng Trị. Nơi đây bom đạn giày xéo từng ngày, từng giờ. Đồng bào đã tổ chức cho các cháu nhỏ ra các huyện phía tây Nghệ An để chăm sóc học tập gọi là K8, K10. Chỉ còn một số em hoàn cảnh đặc biệt chưa đi được cùng hai cô du kích chăm sóc tại một địa đạo tầng âm. Hai cô đón các anh. Bên kia sông Bến Hải là tiếng gầm gào đạn pháo.

Thường đã dẫn một cô đi đâu đó, cô gái mập mạp, và để lại cô gầy cùng anh. Anh cũng hiểu cậu ấy định làm gì, mai ra trận, nơi bom đạn ấy biết có được trở về? Anh cũng muốn được thực hiện một ước ao và quyết định táo bạo… anh kéo cô gái lại gần và bị đẩy ra. Quyết liệt vài lần và anh đã thắng, anh đã thơm được vào má và đưa tay vào ngực cô, như ngực đàn ông gầy là cảm giác của anh lúc ấy. Thừa thắng anh thọc tay xuống dưới nghe sự chống cự yếu ớt và tiếng thì thào: “bẩn”. Tay anh chạm vào thứ rất ướt, là máu. Cô ấy “tới tháng”, anh nhụt chí khiếp sợ…

Còi báo động, Thường chạy về. Trang bị súng đạn đầy đủ ngay đêm ấy đơn vị hành quân. Một đêm vượt sông luồn rừng đầy khổ sở vào chốt gần đồn Cồn Tiên, xã Gio An. Đào hầm nằm đó chốt giữ vùng Giải phóng. Và tại đây Thường đã thổ lộ: “Tao đã được biết thế nào là mùi thơm của phụ nữ, rất sung sướng”! Anh thì nhớ lại giây phút “bẽ bàng” của mình, vui cùng bạn… Thật vậy, người lính nơi sống chết nhẹ tựa lông hồng chẳng nghĩ nhiều đâu.

Năm tháng sau Thường hy sinh. Nơi các anh “ăn cơm Bắc, đánh giặc Nam” chẳng phút yên bình. Giữa hai trận đánh đang cùng nhau ôn lại bài hát tỉnh Thanh quê bạn thì mảnh đạn lạc bay đến cắt ngang sườn cướp bạn anh đi, tiếng gọi “Ngọc ơi” yếu ớt là lời bạn sau cùng.

Bàng hoàng khoảnh khắc mất mát… Ký ức những ngày đầu chiến đấu anh nhớ Thường biết bao. Trong Trung đội hỏa lực, ngoài khẩu CKC được giữ Thường còn làm số phụ khẩu thượng liên cho anh. Cứ khi anh mang thượng liên đến đâu, bạn gánh đạn theo đến đó, vừa tiếp tế đạn vừa bảo vệ cho anh trong chiến đấu. Nơi trận địa phía đông bắc Hàng rào điện tử Mác Namara, xung quanh là Cồn Tiên, Hà Trung, Hà Thương, An Nha, An Hướng… bao tên làng tên xã. Bao trận đánh in dấu nhiều đồng đội ngã xuống, in dấu các anh dũng cảm xông lên. Tổng kết trận đánh, cấp trên đếm số đạn tiêu thụ để khen thưởng, trận đánh nào hai anh cũng được khen, có trận cả hai cùng được danh hiệu Dũng sĩ.

Mộ Thường nơi phía Bắc bờ Bến Hải và anh tin là mỗi Liệt sĩ đều nhận phần thiệt thòi, che chở cho đồng đội còn sống… Không chỉ hy sinh thân mình đâu, họ đã hy sinh bao khát khao tuổi trẻ. Những cô gái chàng trai của một thời.

“Hàm Rồng vươn cao… tô thắm thêm nền trời… Nhà máy reo vang, kìa khói loang trên bầu trời rực sáng”… Bài hát ca ngợi tỉnh Thanh nay anh hát thay người nằm xuống.

Mong cho thế hệ sau những giấc mơ không bị chôn vùi.

z03/3/2022

Nhật ký viết trên mâm pháo

z(Kính tặng CCB Đặng Sỹ Ngọc)

Trong số bốn mươi tám người cùng đợt khám tuyển, có lẽ mình là người ít tuổi nhất. Ba thằng mình: Ngọc, Khôi, Chín xấp xỉ nhau. Ai lạ gì tuổi thanh niên bộp chộp, cả ba cùng nhận giấy triệu tập đi khám nghĩa vụ mà reo lên sung sướng. Tiếng cười rộn rã trong nhà, ngoài vườn, lan đến bà con cô bác người thân. Nói sao hết nỗi lòng của chúng mình đang sôi lên, một niềm vui vừa đến.

Hôm nay đã quá rõ ràng, trúng tuyển nghĩa vụ. Ba chúng mình bước chân vui khôn tả trên đường làng đến Uỷ Ban để làm lý lịch. Khai sao cho được rõ ràng, sạch sẽ, đầy đủ. Với ý nghĩ đó mỗi người tập trung tất cả sự cố gắng của mình vào trang giấy. Mồ hôi ướt đẫm, chốc chốc lại phải lấy khăn mặt lau rồi viết tiếp.

Tối ấy không sao ngủ được, thấy như ngộp thở. Vừa nghỉ học mấy tuần là trúng tuyển bộ đội. Ôi ước mơ hằng mơ ước.

Cả đất nước đang rầm rập bước chân kháng chiến. Đường chống Mỹ cứu nước sục sôi như thác lũ lôi cuốn hàng vạn thanh niên. Hậu phương “Ba khoan”, “Ba sẵn sàng”, “Ba đảm đang”… Tiền tuyến xông pha. Sung sướng biết bao mình được đứng trong hàng ngũ ấy.

Rạo rực bồn chồn muốn nhảy cẫng lên. Mở rộng lồng ngực cùng tiếng hát. “Đất anh hùng gái đảm, thanh niên xung phong giữa lứa tuổi còn xanh”… Lòng hồi hộp như đứng bên dòng sông mát mẻ mà lòng khát lâu rồi, sắp được uống cho đã thèm sau bao ngày chịu đựng.

Đến rồi! Ước mơ sắp được thực hiện. Ta sẽ cất cánh tung bay, lướt nhẹ rồi lao vào những thử thách khó khăn nhất, quyết liệt nhất. Quyết tôi luyện bản thân.

Một chút bồi hồi nghĩ tới mái trường sẽ là kỷ niệm. Thầy cô các bạn ơi sao chưa xa mà cảm xúc thế này?… Sân trường tung tăng cùng bạn, chỗ ngồi chăm chú nghe giảng, khi phát biểu trong giờ, ánh mắt trìu mến của thầy cô, những buổi lao động trong vườn thí nghiệm Thống nhất. Góc học tập ơi nhớ những phút ngồi học ở nhà… Lại nhớ một lần dối mẹ đi làm bài cùng bạn để vào chơi nhà cô bạn cùng lớp Cù Thị Bích Liễu, nghe đài, nói chuyện đến mười hai giờ khuya…

Là cháu một nhà thơ nổi tiếng nàng đẹp như một nàng thơ, Liễu là nỗi lòng chưa bao giờ dám ngỏ… giờ sắp lên đường càng chẳng thể giãi bày. Tình yêu đầu chỉ còn trong câu thơ khờ dại: “Người đẹp ơi ta yêu người tha thiết/ chẳng biết người có nỡ lòng thương”? tự sáng tác, đọc hoài nhớ nhung.

Đang mông lung chìm ngập suy nghĩ thì có tiếng chó gầm gừ rồi như nhận ra người quen nó im bặt. “Ngọc ơi ngủ chưa”? là tiếng Khôi, mình chồm dậy định châm ngọn đèn dầu thì Khôi bước vào thì thào: “Thôi tắt đèn đi, tao nằm với”.

Hai thằng nằm chung chiếc giường một, đắp chung cái chăn mỏng.

- Hồi hôm đến giờ tao có ngủ được đâu. Cứ nghĩ được đi bộ đội tao sướng lắm. Nhưng cũng buồn vì phải xa mẹ xa em. Còn Vinh nữa, bọn tao yêu nhau thế không biết xa rồi có còn tình cảm nữa không? Việc học tao cũng rất tiếc nhưng thôi, việc nước lo trước. Phải không em?

Ôi cứ như anh nói hộ lòng mình, mình lặng im nghe trống ngực thập thình. “Mày có nghĩ như thế không? Nói đi em, cứ để anh nghĩ mãi”…

Rồi anh lại độc thoại: “Ta sẽ cùng cất bước nhẹ nhàng với bộ quần áo xanh cỏ úa, đầu đội mũ sao vàng, thắt cái thắt lưng to, rồi lựu đạn, bi đông, ba lô nặng trĩu, vai vác khẩu súng… súng gì mà anh tiền trạm nói ấy nhỉ? À súng AK, khẩu súng AK ấy mà được giao cho ta thì thích phải biết”! Nói đến đấy Khôi ôm chặt mình vào lòng.

“Hai đứa bay ngủ đi chứ gần sáng rồi”! Mẹ gọi sang. Hai thằng phải giao hẹn: đứa nào còn nói nữa thì đứa kia sẽ đập cho một cái thật mạnh vào mồm. Thế là chìm vào giấc mơ những đoàn quân rầm rập hướng Nam thẳng tiến, tay mình nắm chắc lá cờ của Mặt trận Giải phóng tung bay phấp phới.

Hôm sau là liên hoan chia tay ở cơ sở Hợp tác xã, Đảng uỷ, Uỷ ban và Chi Đoàn. Lần khám nghĩa vụ vừa rồi cả ba chúng mình đều trúng loại A3. Cả xã chỉ ba anh em lên đường lần này. Ba đứa lớn lên cùng nhau, vui buồn cùng san sẻ, chung sách vở chung đèn, chung lớp học chung cô chủ nhiệm. Đi học hay đi sản xuất cũng quanh quẩn đợi chờ nhau, chuyện bí mật gì cũng kể cho nhau cùng biết… chỉ khác mỗi là mình Đoàn viên trước.

Giấy tờ đã xong xuôi, người ngợm gọn gàng sạch sẽ. Một ngày mai nữa là lên đường.

Gặp gỡ chia tay, từng người tìm nắm tay chúng mình mà bịn rịn khôn tả. Người năm đồng, người ba đồng góp lại gọi là để các anh giải khát. Người già chúc “Mong các con chân cứng đá mềm vạn sự bình an”, bạn trẻ thì “Các bạn lên đường mạnh khỏe lập công, hẹn ngày gặp lại”… Khóc cười xúc động chứa chan. Thôi thì đủ điều mong muốn gửi tới những người con trước lúc lên đường tạm biệt nơi chôn nhau cắt rốn để vì nhân dân, vì giai cấp mà chiến đấu Thống nhất nước nhà.

Đêm cuối trước khi xa gia đình, bên ngọn đèn dầu khêu nhỏ, mình nước mắt vòng quanh: “Con thương mẹ lắm, mẹ nuôi con cho con ăn học đến nay vừa đủ lông đủ cánh chưa giúp đỡ gì cho mẹ thì con lại đi xa chẳng biết đến bao giờ”…

Mẹ cố nén tiếng sụt sịt. Một cảm giác lành lạnh dọc cơ thể, chỉ biết nói mong mẹ giữ sức khỏe cho con yên tâm chiến đấu, dặn em gái ngoan, học giỏi, rồi mình nghẹn lời.

“Con cứ yên tâm lên đường, mẹ không chết đói đâu”. Mẹ chỉ nói được thế.

Đó là những dòng nhật ký tôi viết trên mâm pháo ngày 31/3/1969. Nguyên vẹn cảm xúc dù đã ba năm sau ngày nhập ngũ.

Sau gần hai năm làm lính bộ binh chiến đấu với lính thuỷ đánh bộ của Mỹ ở chiến trường Quảng Trị, ngày 24/11/1967 tôi được kết nạp Đảng giữa trận đánh tại làng Hảo Sơn thị xã Gio An. Trận ấy bị thương không đủ sức khỏe trở lại đơn vị cũ, tôi được quân lực bộ đội Phòng không tiếp nhận và trở thành pháo thủ c10 d15 e284. Cùng những khẩu pháo liên tục di chuyển hành quân.

Trên đất Lào nắng cháy mưa đổ, không ít gian khổ hy sinh nhưng vẫn còn có khoảnh khắc cho tôi viết lại ký ức đẹp tươi trước ngày nhập ngũ, cho tôi nhớ đơn vị cũ nơi chiến trường Quảng Trị. Nơi ấy B52 thường là 9,18, 27 chiếc dàn hàng ngang thả bom cấp tập. Lại còn đại bác, cối, tăng, xe bọc thép và đạn pháo từ đồn bốt bắn ra, trực thăng vãi xuống… Đồng đội sao rồi?

Và tôi nhớ mẹ. Nội ngoại quê tôi ngăn cách bởi sông Ngàn Sâu. Trên con sông này tuổi trẻ mẹ đã dùng con thuyền tài sản lớn nhất của gia đình ông ngoại, đưa nhiều đợt bộ đội dân công hỏa tuyến qua sông phục vụ cho chiến dịch Tây Bắc - Điện Biên. Cha tôi là lớp Cảnh vệ đầu tiên của Lực lượng Công an vũ trang, sốt rét sức yếu phải về quê, sống cùng mẹ chưa được bao lâu thì cha mất. Quê nội chẳng còn ai, mẹ dắt díu hai con về nương nhờ nhà ngoại nơi bến sông này. Vượt bao khó khăn ngày mới Hòa bình lập lại, mẹ gắng nuôi con học hết cấp hai.

Từ tình yêu quê hương đất nước mẹ truyền cho, Tổ quốc thiêng liêng trong tôi mang dáng mẹ. Thương đau, đó là những năm bom Mỹ đánh phá ác liệt miền Bắc, đỉnh điểm trên miền Trung quê tôi ngày 9/2/1966 trường cấp 2 Hương Phúc bị bom rơi trúng vào lớp học… Cùng năm đó được tiêu chuẩn vào thẳng cấp ba nhưng tôi chọn nhập ngũ.

Sau này tôi mới biết khi con nơi chiến trường, bến sông quê hương dưới làn bom đạn mẹ lại dùng con đò ngày đêm vận chuyển quân lương phục vụ cho chiến trường miền Nam. Sức mẹ bằng hai vì Miền Nam ruột thịt giờ đây có con của mẹ.

Ngày tôi lên đường. Sáng hôm ấy bầu trời trong xanh. Trên bến nước quen thuộc con thuyền đưa chúng tôi qua sông, quay nhìn các bạn đứng tiễn bên bờ kia… ai cũng cố không khóc.

Trên con thuyền chở ba chúng tôi còn có mẹ tôi, mẹ Khôi và vài người bạn thân.

“Con lên đường cố gắng cho bằng anh bằng em, chân cứng đá mềm, lập công dâng Tổ quốc”! Mẹ nói rồi quay nhanh mặt đi…

Với người lính nói là để lại bao kỷ niệm nơi quê nhà hay nói hành trang mang theo là bao kỷ niệm đều đúng.

Chiến trường khác lắm tôi tưởng tượng và lời mẹ luôn bên tôi vượt qua.

04/4/2022