Năm 1968 người em họ tôi nhập ngũ khi em tuổi tròn mười tám. Năm 1970 Giấy báo tử em về ghi ngắn gọn: Hy sinh Mặt trận phía Nam.
Trong muôn vàn nỗi đau mẹ Việt Nam, mẹ cậu chỉ là một. Mẹ Việt Nam Anh Hùng ấy là dì ruột của tôi. Bà là mẹ đơn thân, cậu là con duy nhất.
Nhớ như in ngày cậu Thanh khoe nhập ngũ, chị gái trên tôi bảo: “Cậu là đối tượng không phải đi mà”… Thấy vẻ hồ hởi của Thanh, chị nguýt: “Ai đời nhà ngói không muốn lại muốn ở nhà tranh”.
“Ai cũng muốn nhà ngói thì ai ở nhà tranh”?
Đó là câu nói của Liệt sĩ Nguyễn Đức Thanh năm mươi năm qua luôn được người thân nhắc lại cùng nước mắt và tự hào. Thanh yên tâm nhé, mẹ sống trong Hòa bình có công em giành lại, sống trong tình nghĩa yêu thương.
Thanh hơn tôi mấy tuổi nhưng đi học muộn nên chúng tôi học cùng lớp, vì gia cảnh em khó khăn. Có cô em họ giỏi thơ văn là tôi nên cậu ấy cũng tập làm thơ và tất nhiên tôi là sư phụ. Trước ngày lên đường cậu gửi tôi mảnh giấy: “Chị đọc và sửa cho em nhé”! Từng câu là chí hướng, tâm huyết em tôi. Tôi không sửa chữ nào và chưa bao giờ quên chữ nào trong bài thơ ấy.
Ngày hòa bình gia đình tôi đưa được em về. Không biết linh cảm sao mà em con cậu tôi, cũng là em con cậu của Thanh cương quyết đi tìm anh, chỉ biết chiến trường Quảng Trị thôi. Giữa bát ngát mộ Liệt sĩ mà lòng nao núng tuyệt vọng. Rồi em ấy cứ đi một mạch đến một ngôi mộ… sững sờ tên Liệt sĩ Nguyễn Đức Thanh. Em nói có ảo ảnh con dê trắng dẫn đường. Sau này đồng đội Thanh về thăm kể khi đơn vị tranh thủ chăn nuôi dê cải thiện, trong đàn cũng có con dê trắng…
Dì tôi thọ tuổi 95. Trong cô đơn dì vẫn có một nơi để thăm. Nghĩa trang An Vinh - Quỳnh Phụ (Thái Bình). Mộ Thanh luôn hoa nở. Và bài thơ của cậu học sinh lớp 8 năm ấy trao tôi vẫn đây: Mang hồn Cứu quốc, kể lại một thời.
tt“Yêu biết mấy những con người.
ttRa đi giữ nước giữa trời mây xanh
ttRa đi gìn giữ hòa bình
ttCho trời mây thắm cờ hồng tung bay
ttRa đi giữ mảnh đất này
ttThề cùng giặc Mỹ có tao không mày
ttQuyết làm nhiệm vụ hăng say
ttVinh quang thế hệ ngày nay huy hoàng
ttMến yêu những trái tim vàng
ttNhững con người ấy xóm làng không quên”.
z(Kính tặng chị Mai Đào)
z26/7/2022