Cùng tuổi ngoài bảy mươi, mình có hơn sáu mươi năm là bạn. Hôm nay tôi mới chợt nhận ra bao điều kì diệu trong sáu mươi năm tình bạn chúng mình.
Hai bà mẹ chúng mình cùng con nhà thuyền chài, gắn bó với sông Ngàn Sâu quê hương. Bạn kém tôi một tuổi. Cùng cảnh nghèo, mãi tuổi lên 9 lên 10 mới cùng học những chữ đầu tiên của lớp Vỡ lòng. Mình thân nhau từ đó.
Khi tôi mồ côi cha, cùng mẹ về nương nhờ bên Ngoại, thật ngỡ ngàng gặp bạn trong lớp học. Gia đình bạn cũng chuyển về nơi đây. Mình cùng học hết cấp Hai, cùng đi thi học sinh giỏi. Tôi xung phong nhập ngũ sớm hơn bạn và mình bặt tin nhau.
Trong lòng tôi, bạn là một phần quê hương tôi mang theo đường ra trận. Tôi không quên bài thơ mang hình bóng chúng mình:
“Ngày ngày em đến trường
Men theo con đường làng
Hai bên cỏ xanh mướt
Giữa đất đỏ mịn màng…”
Sáu năm chiến đấu, qua hai vùng mặt trận. Mùa hè đỏ lửa 1972 tôi phải trở về Miền Bắc an dưỡng, thương tật 81 phần trăm. Nuối tiếc vô bờ không được cùng đồng đội chiến đấu đến ngày Chiến thắng.
Về thăm quê tôi không quên viếng mộ Liệt sĩ. Trong gần 200 mộ Liệt sĩ, tôi đếm được 13 bạn cùng lớp với chúng ta. Tôi nhớ như in từng người… và không thấy có tên bạn.
Một ngày bạn xuất hiện trước tôi. Tôi cứ ngỡ đồng đội nào năm xưa đến thăm, tôi không nhận ra… Tóc bạn bạc trắng, một mắt đã hỏng. Xa nhau đã 53 năm. Chúng mình cùng òa khóc… mới biết bạn cũng nhớ tôi, trong từng kỷ niệm nghẹn ngào hai “thằng” nhắc lại, suốt đêm không ngủ. Và mới biết thêm điều kỳ diệu nữa.
Bạn nhập ngũ sau tôi nhưng đầu quân cùng Sư đoàn. Bạn là Cần vụ Trung đoàn 2, còn tôi là Trinh sát Trung đoàn 3. Cùng mặt trận mà không hề hay biết. Chiến dịch Nam Lào 1971 bạn bị thương. Thương tật 51 phần trăm, bạn rời trận chiến. Một mắt bạn để lại nơi Hàng rào điện tử McNamara.
Sau hàn huyên tâm sự, bạn kể về mình. Bạn kể ấm ức lắm người Chủ tịch xã đã không ghi điều thuận lợi cho bạn khi cán bộ về xã điều tra để kết nạp Đảng, và bạn cũng chẳng để ông ấy được yên… Tôi cũng bị hiểu nhầm khi kết nạp Đảng và chỉ biết phấn đấu chứng minh bản thân chứ không hề oán giận. Tôi không đồng ý với bạn.
Bạn còn kể ba lần lấy vợ. “Và sẽ có hai người phụ nữ dang dở cuộc đời”… Tôi thầm trách thế.
Bạn định cư nơi Đắc Lắc xa xôi, tôi chẳng đến thăm được. Mỗi khi về quê, nhà tôi gần sân bay, bạn đến và lại là dịp gặp gỡ.
Tôi thẳng tính. Tôi khuyên bạn chuyện cũ lâu rồi không nên ấm ức nữa. Tôi còn phê bình bạn (không chung thuỷ) lấy ba lần vợ. Bạn nhận lỗi rồi cười.
Cùng là ý muốn của tôi, nhưng bạn đề nghị trước: Hai “thằng” sẽ có một ngày gần nhất, về quê tổ chức họp lớp, họp bạn bè còn lại. Thăm gia quyến các bạn đã mất, đã hy sinh. Tìm tin tức Thầy cô giáo cũ.
Tôi tâm huyết viết báo, mới biết bạn yêu thơ và có một tập thơ dày dặn. Biết tôi yêu thích Kiều, bạn nhờ tôi tìm tư liệu về Kiều học. Thì ra bạn cũng ở trong Hội Kiều. Chao ôi, hai chúng tôi vẫn luôn nhiều điểm chung như vậy.
Hôm nay có cuộc gọi đến. Số gọi đến của bạn tôi nhưng người gặp tôi là vợ bạn: “Anh Minh mất rồi anh Ngọc ơi”…
Xa lắm Minh ơi. Tôi ngồi đây khóc bạn.
Tự nhiên tôi mới nhớ suốt thời thơ ấu: Tôi vốn có vẻ mặt hiền lành được thầy bạn thương quý. Cùng thi học sinh giỏi nhưng tôi hơn bạn thi cả toán cả văn. Tôi “dám” công khai cảm tình với cô bạn xinh nhất lớp. Tôi được Cảm tình Đảng từ khi chưa tròn 18 tuổi. Được lên thẳng cấp Ba nhưng tôi xung phong đi Bộ đội, xóm làng ngưỡng mộ… Bạn cứ bên tôi, không hề so sánh, cùng tôi bao kỷ niệm ấm êm.
Tôi lại trách bạn khi nghe bạn giãi bày ấm ức. Tôi còn phê bình bạn lấy nhiều vợ nữa. Có ai muốn dang dở thế đâu.
Trong cảm xúc nhớ thương vô vàn, tôi giở lại bài bạn viết về tình bạn chúng ta, thực ra là món quà bạn mừng tôi ngày Thọ 70 tuổi. Bạn chẳng kể gì về mình, chỉ nhắc bao ký ức đẹp tuổi thơ hai đứa. Chẳng kể đóng góp cho Kháng chiến. Chẳng kể thương tật 51 phần trăm. Bạn mơ sẽ cùng tôi, hai người Thương binh tự thấy mình còn may mắn hơn nhiều đồng đội, sẽ làm việc thiện giúp đỡ đồng đội khó khăn hơn.
Bạn viết: “Biết rằng tình yêu, nghề nghiệp, học hành của hai đứa không có được tấm bằng Tiến sĩ. Nhưng chúng tôi có Bằng làm Người của quê hương Xô Viết Nghệ Tĩnh Anh Hùng”.
Nguyễn Quang Minh ơi. Tôi có điều cần nói… Không muộn và bạn hiểu phải không? Nén trong tâm ưu phiền… bao dung bạn tặng tôi tình bạn mãi là vĩnh cửu.
Bạn khép đời mình bằng một con mắt. Nhớ bạn tôi cạn hai hàng lệ hôm nay.
z(Theo Ccb Đặng Sỹ Ngọc)
z07/8/2022