“Cô Du kích Gio An” là bài báo đầu tiên tôi viết.
Chuẩn bị kỷ niệm 50 năm ngày Thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, các đồng chí bên Phường đội tìm gặp tôi: “Bác Ngọc viết giúp một bài về truyền thống quân dân đánh giặc cho Tập san của Thành đội nhé”! Tôi nhận nhiệm vụ của người lính mà lòng đầy băn khoăn.
Kỉ niệm tình quân dân vô vàn trong tôi những năm kháng chiến Chống Mỹ cứu nước. Thật khó tả sự gắn bó, lòng biết ơn đến từ hai phía quân dân nơi chiến tuyến. Quê hương nay giải phóng, ở hai đầu Nam Bắc, nỗi nhớ không nguôi trong máu thịt người lính chúng tôi.
Tôi suy nghĩ rồi chọn O Diệp, một cô du kích rất trẻ của đội du kích xã Gio An (Gio Linh, Quảng Trị). Viết về o và đội du kích đã cùng đơn vị chúng tôi vượt bao gian khổ “ăn cơm Bắc, đánh giặc Nam”, tôi thầm mong biết đâu biết tin, sẽ được thăm hỏi và nói lời cảm ơn họ.
Bài ký viết rồi tôi sửa đi sửa lại, tìm đồng đội đọc cùng nghe và khi có ý kiến “được đấy” tôi mới gửi đến Thành đội thì đã hết hạn. Tôi cất vào ngăn kéo, thỉnh thoảng lấy ra đọc lại kỷ niệm mắt thấy, tai nghe của mình mà rưng rưng nước mắt.
Được nhiều lời động viên, tôi mạnh dạn gửi bài cho Tạp chí Cửa Việt, mong ngóng hồi hộp và thật hạnh phúc khi “Cô du kích Gio An” được đăng trong số báo 123. Tôi vui mừng khôn xiết chia vui với đồng đội, gia đình.
Chừng một tháng sau tôi nhận được một bức thư, người gửi là cô Trần Thị Ngọc Diệp công tác tại Hội liên hiệp Phụ nữ tỉnh Quảng Trị. Thư viết: “Em cũng tên Diệp nhưng là Diệp ở Triệu Phong, đã từng làm Xã đội phó của Thành cổ Quảng Trị trong 81 ngày đêm chứ không phải Diệp anh tìm.
“Đọc bài anh em xúc động lắm, thấy như anh viết về em. Có nhiều người hỏi có phải là em không? Em tự hỏi sao các bà mẹ Quảng Trị lại hay đặt tên con là Diệp thế!
“Lứa con gái chúng em không được mặc áo trắng, trước mũi súng bom đạn không bao giờ biết sợ mà đọc những dòng dung dị của anh sao mà xúc động vậy? Em đã khóc. Em photo ra nhiều bản tặng những chị tên Diệp, em biết nhiều vì em đang làm ở Ban chấp hành Phụ nữ tỉnh Quảng Trị.
“Nhân chuyến đi công tác tại Huyện Gio Linh, em đã đến Gio An để tìm chị Diệp giúp anh và được các đồng chí trong Ban cán sự xã kể cho nghe về chị Đinh Thị Ngọc Diệp trong bài viết của anh. Chị không còn nữa. Gương hy sinh anh dũng của chị tô thắm truyền thống Cách mạng quê hương”.
Mắt tôi cay xè…
Tôi bấm số điện thoại o Diệp Thành Cổ cho trong thư, gọi cho đồng chí hội trưởng Hội CCB Quảng Trị. Anh kể tôi nghe về gia đình, thân thế o Diệp và gương hy sinh anh dũng của o. Thiết tha mời tôi thăm lại nơi đất Gio An, giọng anh xúc động: “Tưởng như sông sâu cá lội biệt tăm rồi”…
Tôi nói với anh sao tôi quên được, mảnh đất nơi tôi bị thương nhiều lần, nơi bao đồng đội tôi nằm xuống. Tôi đọc anh nghe câu thơ tôi viết về Quảng Trị:
“Đất Quảng Trị như thân tôi thương tật
Bom cắm vào chân, đạn xuyên cánh tay
Có những mảnh cắm ngay trong gan ruột
Nơi ấy bây giờ Quảng Trị nở đầy hoa”…
Do tôi chưa viết bài bao giờ nên không hiểu luật báo chí. Mong lan tỏa gương o Diệp cùng đội du kích Gio An anh hùng, tôi lại gửi bài o Diệp Gio An đến một tờ báo địa phương và một tờ báo Trung ương, cả hai báo đều sử dụng in ấn. Đặc biệt được báo QĐND ngày 26/6/2009 đăng trong chuyên mục “Tiếp lửa truyền thống”. Và không rõ duyên nào mà có một số báo cũng đăng lại.
Niềm vui không dừng lại ở đó, một ngày đầu xuân 2012, khi tỉnh Quảng Trị chuẩn bị kỷ niệm 40 năm ngày Giải phóng tôi nhận được lá thư dày dặn của anh Trần Bình hội văn học Quảng Trị, phụ trách văn hóa xã Gio An. Anh cảm ơn tôi bài viết ý nghĩa về gương anh dũng của cô du kích xã nhà.
Anh còn kể việc anh đi tìm giúp tôi cô du kích Gio An tên Diệp ấy bằng thơ văn và báo chí. Nhân dịp Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu - Thứ trưởng Bộ Quốc phòng đã có một thời chiến trường Quảng Trị cùng một số doanh nghiệp đến thăm tỉnh Quảng Trị, đền ơn đáp nghĩa, anh Bình đưa bài viết của tôi lên mạng internet và nhận được rất nhiều sự quan tâm.
Qua thư anh Bình, tôi mới biết cả gia đình o Diệp đã hy sinh. Mẹ o Diệp được nhà nước truy tặng Huân chương Độc lập. O Diệp hoạt động Cách mạng từ năm mười lăm tuổi và khi được kết nạp Đảng o là Đảng viên trẻ tuổi nhất trong lịch sử Đảng bộ xã. Hy sinh trong một trận chiến khi đó o đang với trách nhiệm là cán bộ Huyện đoàn huyện Gio Linh.
Chẳng được gặp o ở tuổi ông bà như kỳ vọng, Diệp ơi…
Vĩ tuyến 17 nối liền Bắc Nam có bóng em cùng bao người con trai con gái: bộ bà ba đen, ba lô con cóc, súng đạn quanh mình… thoăn thoắt, vui cười nơi chiến trận… dịu nỗi lòng người lính chúng tôi.
Cùng hội Cựu binh, tôi được vào thăm lại chiến trường xưa Quảng Trị vài lần nhưng do sức khỏe là Thương binh nặng nên tôi chỉ đi cùng đoàn đến được Đông Hà, Thành Cổ, Đường Chín, Lao Bảo…
Nhớ lắm từng làng bản, khe suối… nơi đơn vị tôi sát cánh cùng du kích địa phương trong những trận chiến năm nào.
Nhớ câu trách yêu “sông sâu cá lội”… Nhớ Gio An.
(Kính tặng CCB Đặng Sỹ Ngọc)
19/6/2022