Năm Sơ Bình thứ tư, ngay sau dịp năm mới, chiếu thư từ triều đình truyền đi khắp các quận khiến thiên hạ vốn dĩ đã không yên bình nay lại dậy sóng.
“Từ xưa các vua phục hưng hoặc lên ngôi nhận mệnh, há chẳng phải đều nhờ hiền tài cùng chung trị thiên hạ…”
Chiếu cầu hiền chỉ hơn trăm chữ, nhưng đọc một lượt khiến trán Tuân Úc toát mồ hôi lạnh.
Tào Tháo nhìn chiếu cầu hiền của triều đình, im lặng một hồi, vì chiếu này khớp với một vài quan niệm trong lòng ông. Thậm chí, chiếu của Lữ Bố này còn cực đoan hơn, dường như chỉ thiếu lời tuyên bố thẳng thừng: "Ta cần nhân tài, không quan trọng xuất thân, cũng không cần đức hạnh. Những ai tự cho mình đức cao vọng trọng hoặc gia thế cao quý, xin đừng tới, ta không có thời gian để ý đến các ngươi, đừng để ta phải gặp!"
Chiếu cầu hiền như vậy, chẳng phải chỉ có thể là bút pháp của Lữ Bố sao?
Nhìn tờ chiếu trong tay, Tào Tháo nhất thời không biết nhận xét thế nào, bèn quay sang hỏi ý kiến các mưu sĩ: “Các vị thấy sao?”
“Không biết tự lượng sức!” Trần Cung cười nhạt, nói một cách khinh miệt: “Chủ công không cần lo lắng, Lữ Bố hẳn tự biết mình vô đức, dẫu có mong cầu bậc tài đức song toàn đến cũng khó lòng có được!”
Tuân Úc nghe vậy chỉ thở dài: “Thiên hạ có những kẻ tài nhưng vô đức, trước kia vì thiếu đức nên không được chính thống đón nhận. Nay Lữ Bố phát ra chiếu thư này, nhất định sẽ thu hút một nhóm người có tài đến phục vụ hắn. Nhưng những kẻ tà đạo như thế kề cận Lữ Bố, quả là bất hạnh cho thiên hạ!”
Nghĩ đến đây, Tuân Úc cũng không khỏi lo lắng. Trước đây, mưu sĩ Lý Nho của Đổng Trác đã ở bên cạnh Lữ Bố, vốn không phải người có đức hạnh. Nếu Lữ Bố thu hút thêm nhiều người như Lý Nho, chỉ tưởng tượng thôi đã thấy đau đầu.
Các chư hầu khác thực ra cũng không quá coi trọng chiếu cầu hiền này. Viên Thiệu sau khi xem chỉ hơi cau mày rồi không mấy bận tâm, vì những người mà Lữ Bố muốn mời gọi cũng chẳng phải mẫu người mà Viên Thiệu quan tâm. Mục tiêu tìm kiếm nhân tài của cả hai bên vốn không trùng lặp.
Các chư hầu khác cũng có thái độ tương tự, đâu có ai chỉ cầu tài mà không cầu đức?
Vì chuyện này mà Thái Ung đã đến gặp Lữ Bố để thảo luận.
“Ôn hầu, chiếu cầu hiền của ngài có phải quá cực đoan không?” Thái Ung nhìn Lữ Bố hỏi: “Những người được mời đến có thể là nhân tài, nhưng nếu thiếu đức, chẳng phải sẽ làm triều đình thêm rối ren, đen tối sao?”
Lữ Bố nghe xong chỉ lắc đầu: “Bác Khiêm nói vậy không đúng. Không bàn đến việc triều đình trước đây đã quá khắt khe về đức, chỉ một chút sơ suất cũng bị coi là vô đức, thử hỏi điều đó có công bằng không? Ta chưa bao giờ cho rằng vô đức là do bản thân người đó.”
“Ý ngài là sao?” Thái Ung nhìn Lữ Bố, ông phát hiện Lữ Bố luôn có cách nhìn độc đáo về vấn đề, mới nghe qua thì có vẻ ngông cuồng nhưng suy xét kỹ lại rất hợp lý. Thái Ung vốn không phải là người cố chấp, mỗi khi gặp những quan điểm mới lạ thường có thể nhanh chóng nhìn thấu bản chất và hấp thụ làm giàu cho học vấn của mình.
“Khi sinh ra, con người có thể có những tài năng thiên phú khác nhau, nhưng phần lớn đều mơ hồ về quan niệm đối với thế giới này. Ý thức thiện ác sau đó chủ yếu bị tác động bởi môi trường xung quanh. Nếu người làm điều ác mà được lợi, không bị trừng phạt, lại còn sống sung sướng, điều đó sẽ dẫn dắt thêm nhiều người hướng về cái ác. Khi số người hướng ác nhiều lên, đó chính là lúc lễ nhạc suy đồi. Bác Khiêm cho rằng có đúng không?”
Nghe vậy, Thái Ung khẽ gật đầu. Lời này rất có lý, sống trong môi trường như vậy, thử hỏi có mấy ai giữ được tâm thiện?
“Thế gian này, phần lớn đều là người bình thường. Cái gọi là đức, thiện ác, đều dễ bị môi trường chi phối và thay đổi. Ta rất ngưỡng mộ bậc cao đức như Bác Khiêm, nhưng không thể mong đợi ai ai cũng đều như ông. Thay vì đòi hỏi người khác có đức cao, chẳng thà cải tiến chế độ để người tốt được báo đáp, kẻ ác phải trừng phạt. Như vậy, tự khắc ai cũng hướng thiện. Ngược lại, ngay cả người có đức cũng sẽ dần trở nên xấu xa khi sống trong một môi trường mọi người đều hướng ác.”
Quan điểm của Lữ Bố là dùng chế độ để dẫn dắt con người hướng thiện, thay vì khắt khe với tư đức của quan lại. Dù quan niệm này đi ngược với lối suy nghĩ của hầu hết sĩ nhân đương thời, nhưng nếu ngẫm kỹ, ngay cả Thái Ung, người hưởng lợi từ chế độ cũ và nổi tiếng là đại Nho gia, cũng thấy Lữ Bố nói rất có lý.
“Có lẽ mọi người đã nhìn sai về Ôn hầu.” Thái Ung cảm thán, một người như Lữ Bố, chỉ vì xuất thân mà bị tầng lớp sĩ tộc chính thống xa lánh, nghĩ lại thì nhiều hành động của ông ta chưa chắc đã sai.
“Bị nhìn sai lại tốt.” Lữ Bố cười nói, càng có nhiều người coi thường ông càng hay, ông mong cả thiên hạ xem nhẹ mình.
Những ngày gần đây, Thái Ung trò chuyện với Lữ Bố càng nhiều, lại càng phát hiện Lữ Bố là người có trí tuệ lớn. Tuy nhiên, ông cũng không can thiệp nhiều vào triều chính, có lẽ trở thành viện chủ thư viện thích hợp với ông hơn.
Gần đây, Lữ Bố đã chọn được vị trí xây dựng thư viện tại một nơi có phong cảnh hữu tình ngoài thành Trường An, rất thích hợp cho việc bồi dưỡng nhân tài.
Thư viện chiếm diện tích khá lớn, Thái Ung đã mời nhiều môn sinh chưa ra làm quan đến dạy học. Công việc chính của ông vẫn là biên soạn Hán sử, việc giảng dạy chủ yếu do người khác đảm nhiệm, ông chỉ cần thỉnh thoảng giảng vài bài là đủ.
Việc thành lập thư viện đã sớm lan truyền trong quân đội. Vì chỉ dành cho thân nhân của các tướng lĩnh có công nên không được công khai rộng rãi, nhưng các tướng như Từ Vinh, Phàn Sùng, Hoa Hùng, Lý Mông, Đoạn Hoài là những người đầu tiên gửi con cái đến học.
Trương Tế thậm chí còn muốn để Trương Tú vào học lại từ đầu, nhưng bị Lữ Bố từ chối mới thôi.
Mặc dù việc lập thư viện có thể không tạo động lực lớn cho binh lính bình thường, nhưng lại tạo nên sự gắn bó và cảm giác thuộc về cho các tướng lĩnh. Nó cũng mang lại hy vọng cho những người lính có chí lớn, mong muốn dùng công lao để phá vỡ rào cản xuất thân.
Nhìn những xe sách từ phủ Thái Ung chuyển đến thư viện, Lữ Bố cảm thấy lần này đã chọn đúng người.
Trong thời gian qua, Quan Trung thay đổi đáng kể. Sau năm mới, đến tháng hai, mưa xuân bắt đầu, khắp nơi trong Quan Trung đều ngập tràn bóng dáng của người dân bận rộn cày cấy. Sự thay đổi về chế độ có thể chưa thể hiện ngay, nhưng có thể cảm nhận phần nào qua trạng thái của người dân.
Dù là đất công, nhưng so với việc phải cày ruộng cho các thế gia, giờ đây chỉ cần nộp ba phần thuế, phần còn lại thuộc về họ. Điều này mang đến cho người nông dân hy vọng vào cuộc sống.
Đối với những người dân di cư từ Nam Dương, cũng như vậy. Tuy thuế khóa có vẻ nặng hơn, nhưng không còn các loại thuế lặt vặt, đất đai cũng rộng hơn trước, tính ra, cuộc sống trở nên có hy vọng.
Cả Quan Trung dường như đều sôi động trong cảnh tượng cày cấy.
“Han Hạo quả thật có tài.” Lữ
Bố dẫn theo một nhóm người đi qua đồng ruộng, nhìn thấy cảnh tượng này cũng rất hài lòng.
Ông từng là nông dân nên có thể nhận ra liệu trạng thái của dân chúng có thật hay không, khó lòng lừa được đôi mắt của ông. Không ngờ rằng một tướng quân năm xưa được ông thu nhận ngẫu nhiên, không chỉ giỏi chiến trận mà còn có tài trong việc quản lý.
“Chủ công thật biết nhìn người.” Giả Hủ bên cạnh thu tay vào áo, qua một mùa đông đã mập lên không ít, khiến ông càng ngại di chuyển, lần này là do Lữ Bố ép đi. Giả Hủ miễn cưỡng đi theo ông dạo quanh.
Dĩ nhiên, không thể gọi đây là nhàn rỗi. Những nỗ lực mà Lữ Bố đã bỏ ra từ năm trước, đến năm nay sẽ có hiệu quả ban đầu. Dù đại thể đã định, nhưng nhiều chi tiết vẫn cần đích thân ông cảm nhận để điều chỉnh.
Giai đoạn này, triều đình sẽ không ra thêm chính lệnh để tránh khiến dân chúng bất an. Nhưng một số điều chỉnh nhỏ sẽ được hoàn thiện vào năm sau.
“Năm ngoái mưa lớn, năm nay thời tiết có vẻ không tốt!” Lữ Bố xuống ngựa, cúi xuống nắm một nắm đất từ bờ ruộng, cảm nhận một hồi rồi thở dài.
Giả Hủ muốn xuống cùng nhưng thân hình mập mạp lại mắc kẹt trên yên ngựa.
Điển Vi đứng bên liếc nhìn ông, túm lấy cổ áo sau lưng, nhấc bổng xuống.
“Xin tướng quân hãy lịch sự hơn!” Giả Hủ hơi ngượng, liếc nhìn quanh. Tuân Du đứng gần đó cũng không nhịn được cười. Hiếm khi Giả Hủ bộc lộ cảm xúc, nhưng lần này ông không khỏi tức giận.
“Lịch sự?” Điển Vi trừng mắt nhìn Giả Hủ, thấy ông hơi vô ơn.
Xem như tôi chưa nói!
Giả Hủ nhìn Điển Vi, thở dài, nghĩ rằng mình có lẽ nên vận động nhiều hơn.
Một mùa đông hầu như không bước chân ra ngoài, kết quả thành ra như thế này.
Lữ Bố sau khi đi thị sát một vòng quanh Kinh Triệu liền trở về Trường An, lập tức gọi Mã Tuân đến bàn bạc về thủy lợi năm nay, cần dẫn thêm nước sông Kinh Hà tưới ruộng. Việc này giao cho Mã Tuân phụ trách, dù đối thoại với ông có hơi khó, nhưng năng lực của Mã Tuân là không thể bàn cãi.
Ngoài công việc triều chính và huấn luyện binh lính, Lữ Bố dành phần lớn thời gian ở bên gia đình. Đặc biệt từ khi Vương Dị mang thai, hầu như mỗi tối ông đều ở cạnh nàng đến khi nàng ngủ say mới rời đi.
Dù bận rộn, cuộc sống gần gũi bên gia đình khiến Lữ Bố rất mãn nguyện.
Ban đêm, trong phòng, tiếng thì thầm dịu dàng xen lẫn chút nức nở vang lên rất lâu rồi mới dừng lại. Trên giường, Nghiêm thị cuối cùng cũng không chống cự nổi yêu cầu nhiều lần của Lữ Bố, đồng ý cùng Điêu Thuyền chia sẻ phút giây thân mật với chồng, chiếc giường rung lên đến tận nửa đêm mới dừng lại. Điêu Thuyền đã chìm sâu vào giấc ngủ, còn Nghiêm thị, người từng trải nhiều, tựa vào ngực Lữ Bố, ngước nhìn Điêu Thuyền, khẽ cắn vào vai Lữ Bố, khẽ trách: “Nếu là thiên tử, chàng nhất định sẽ là một hôn quân!”
“Hôn quân sao?” Lữ Bố kéo chăn lên cho cả hai, mỉm cười nói: “Phu nhân vừa rồi đâu nói như vậy.”
Nghiêm thị thẹn thùng, Lữ Bố ôm lấy nàng trong vòng tay mới khiến nàng yên tĩnh lại. Nàng dựa vào ngực ông, thì thầm: “Có được phu quân như vậy, dù chết, thiếp cũng cam lòng.”
“Ngủ đi thôi.” Trong lòng Lữ Bố chợt dâng lên cảm xúc khó tả, nhẹ nhàng ôm lấy thê thiếp, dịu dàng nói…