"Thưa chủ công, đây là tài liệu thống kê dân số chi tiết nhất tính đến nay, được ghi chép vào năm Vĩnh Hòa thứ năm. Khi đó, Kinh Triệu có sáu vạn bảy ngàn hai trăm ba mươi bốn hộ, với tổng số hai mươi tám vạn hai trăm bốn mươi lăm nhân khẩu; Phù Phong có một vạn tám ngàn hai trăm bốn mươi lăm hộ, với chín vạn hai trăm mười sáu nhân khẩu; Phùng Dực có ba vạn một ngàn hai trăm mười hai hộ, mười bốn vạn năm ngàn sáu trăm hai mươi mốt nhân khẩu; còn Hồng Nông có bốn vạn năm ngàn tám trăm bảy mươi sáu hộ, với mười chín vạn bảy ngàn tám trăm bốn mươi sáu nhân khẩu."
Đây là ngày hôm sau khi Lữ Bố nạp Điêu Thuyền làm thiếp. Dù đắm chìm trong niềm vui bên giai nhân, nhưng Lữ Bố vẫn không quên công việc.
“Năm Vĩnh Hòa thứ năm sao?” Lữ Bố nhíu mày nhìn Giang Tự. “Đã là số liệu cách đây năm mươi năm rồi. Không có bản ghi nào mới hơn sao?”
“Thưa, đây là số liệu chi tiết nhất. Thực tế, dân số Quan Trung tuy có biến đổi từ thời Vĩnh Hòa đến Trung Bình, nhưng sau đó biến động ít. Đến năm Trung Bình trở đi…” Giang Tự lắc đầu. Nhà Hán có kiểm kê hộ khẩu, nhưng do quan viên địa phương giấu diếm, con số của năm Vĩnh Hòa thứ năm vẫn là đáng tin cậy nhất.
Trung Bình…
Lữ Bố gật đầu, không hỏi thêm. Năm đó, khởi nghĩa Khăn Vàng bùng nổ, riêng trong năm Trung Bình thứ nhất đã có vô số người chết vì chiến tranh, chưa kể những vị “danh tướng” như Hoàng Phủ Tung, Vương Doãn tàn sát hàng vạn quân Khăn Vàng.
Sau năm Trung Bình, thiên tai liên tục xảy ra: bệnh dịch, động đất, lũ lụt, hạn hán. Quan Trung vẫn còn may mắn, nhưng những nơi khác thì…
“Vậy còn bây giờ?” Lữ Bố hỏi, thực chất hắn không quá quan tâm đến hộ khẩu hay dân số của các thời trước, chỉ cần một mốc tham khảo, điều hắn quan tâm hơn là dân số hiện tại ra sao. Một quốc gia hùng mạnh không chỉ dựa vào sức chiến đấu mà còn phải có sức mạnh tổng hợp. Trong thời kỳ nông nghiệp, dân số quyết định đến tiềm năng chiến tranh của một thế lực.
“Trước đó, Thái sư đã di dân từ Hà Lạc vào Quan Trung, nhưng do quản lý yếu kém, nhiều người đã bỏ trốn sang Nam Dương, Hà Đông và Ích Châu. Hiện nay, sau vài tháng tái ổn định, Kinh Triệu có bảy vạn bảy ngàn sáu trăm bốn mươi hai hộ, hai mươi bốn vạn tám ngàn không trăm bảy người; Phù Phong có hai vạn sáu ngàn bốn trăm bảy mươi lăm hộ, mười ba vạn bốn ngàn hai trăm sáu mươi lăm người; Phùng Dực có bốn vạn không trăm bảy mươi hộ, mười bảy vạn năm ngàn bốn trăm hai mươi ba người; Hồng Nông có sáu vạn tám ngàn hai trăm bảy mươi bốn hộ, hai mươi ba vạn bốn ngàn bảy trăm mười hai người. Tổng cộng là bảy mươi chín vạn hai ngàn bốn trăm không sáu mươi bảy người.”
Nghe qua, dường như con số còn cao hơn thời Vĩnh Hòa năm thứ năm, nhưng thực tế là dân số này bao gồm cả người dân từ Hà Lạc di cư sang, và nhiều người đã bị dời đi Tây Lương.
“Dân số Tây Lương chưa thống kê hết, nhưng khoảng bốn mươi vạn người.” Giang Tự cúi người nói.
Lữ Bố nhìn số liệu hộ khẩu, nhíu mày: “Các hào tộc đã nuốt không ít người rồi!”
Số người bỏ trốn hoặc chết vì thiên tai không ít, nhưng không thể nào ít đến mức này. Lữ Bố nhớ rõ rằng các hào tộc từng lợi dụng cơ hội chiến loạn giữa các thế lực lớn để lén lút thu nạp dân số.
Giang Tự gật đầu. Tuy nhiên, với cuộc cải cách thuế đất lần này, các hào tộc bị hạn chế đáng kể. Ngoài việc nộp thuế, họ còn phải phân phát đủ lương thực cho nông dân thuê ruộng để sinh sống, khiến thu nhập của họ giảm đi một nửa so với trước đây.
Đây là một mối đe dọa tiềm ẩn lớn đối với Quan Trung. Các hào tộc địa phương nắm giữ quyền lực to lớn và kiểm soát dư luận. Với cuộc cải cách thuế, họ có thể buộc phải chấp nhận số phận hoặc là liên minh chống lại triều đình. Nếu không được giải quyết thỏa đáng, theo thời gian sẽ trở thành đại họa.
Lữ Bố cũng cần gia tăng dân số, và buộc phải lấy lại số người đã bị các hào tộc chiếm đoạt.
“Chủ công định bắt họ nhả ra chứ?” Lý Nho bước vào từ bên ngoài, nhìn Lữ Bố cười hỏi.
“Khó mà thực hiện,” Lữ Bố lắc đầu, “Chẳng phải Văn Ưu đã nói là không thể loại bỏ hoàn toàn sao?”
“Không thể tận diệt, nhưng giết một cách hợp lý thì có thể.” Lý Nho mỉm cười.
“Hợp lý là thế nào?” Lữ Bố hỏi.
“Sau này, các tá điền cũng cần được đăng ký hộ khẩu. Từng khu vực do các quân đội quản lý, đều phải báo cáo lên. Thu nhập của tá điền không được thấp hơn bốn phần sau thuế, đó là lệnh triều đình. Các quân đội sẽ tuyên truyền rộng rãi, nếu nông dân bị đối xử bất công, có thể trực tiếp báo cáo với quân đội địa phương, nếu điều tra xác thực sẽ xử phạt tùy mức độ.”
Lữ Bố suy nghĩ một lúc rồi nói: “Ý ngươi là muốn tách rời các hào tộc khỏi dân chúng và tá điền?”
“Đúng vậy, nhưng ý của ta là thay thế các hào tộc.” Lý Nho gật đầu. Ông đã suy nghĩ về vấn đề này trong nhiều ngày. Không thể loại bỏ hào tộc hoàn toàn, nhưng thay đổi một nhóm hào tộc mới không phải là điều khó.
“Ồ?” Lữ Bố hiểu ra, nhìn Lý Nho cười, “Văn Ưu nói xem, thay đổi thế nào?”
“Ta chia thành hai bước,” Lý Nho ngồi xuống nói, “Bước đầu, khi triển khai chế độ đăng ký hộ khẩu cho tá điền, chắc chắn sẽ có kẻ phản đối hoặc giấu diếm. Chỉ cần có người tố cáo, điều tra xác thực thì trực tiếp giết. Sau đó, chọn ra người có uy tín trong làng để quản lý đất đai. Đất này thuộc triều đình, nhưng chỉ cần nộp thuế đầy đủ, còn lại do dân canh tác, quyền phân phối thuộc về người có uy tín.”
Giang Tự nhìn Lý Nho, hãi hùng khi nghĩ rằng những người được chọn sẽ trở thành tầng lớp hào tộc mới, nhưng lần này là những người ủng hộ trung thành của Lữ Bố. Những kẻ cũ bị loại bỏ, người mới sẽ trở thành người ủng hộ trung thành.
“Còn bước hai?” Lữ Bố ngạc nhiên nhìn Lý Nho, nghĩ rằng bước này đã giải quyết mọi vấn đề.
“Bước hai có thể triển khai khi thiên hạ đã ổn định. Lúc đó, để tránh việc địa phương tích tụ quyền lực, có thể áp dụng cơ chế báo cáo lâu dài. Ai phát hiện và tố cáo hành vi chiếm đoạt đất đai của kẻ khác, điều tra xác thực thì người báo cáo sẽ hưởng lợi từ tài sản của kẻ bị tố cáo.”
Điều này sẽ khiến các làng xã luôn trong trạng thái nghi ngờ lẫn nhau, người báo cáo trở thành hưởng lợi, nhưng lại phải đề phòng bị người khác tố cáo. Một chu kỳ liên tục sẽ ngăn cản bất kỳ thế lực nào ở địa phương trở nên quá lớn mạnh.
Lữ Bố im lặng nhìn Lý Nho. Bước hai này... ngay cả hắn cũng không dám chắc về hậu quả nếu thực hiện, vì nó tiềm ẩn quá nhiều biến số.
“Bước thứ hai để sau này hẵng tính,” Lữ Bố lắc đầu, không cần thực hiện khi thiên hạ đã định, và điều này đòi hỏi
một lượng lớn nhân lực để giám sát, tiềm ẩn nhiều mâu thuẫn trong lòng dân chúng.
Lý Nho gật đầu. Bước này chỉ để hoàn thiện cho những lỗ hổng của bước đầu, và thực hiện ngay bây giờ sẽ khó khăn, có thể khiến Lữ Bố mất đi khả năng tuyển quân trong dân gian.
“Còn về bước đầu…” Lữ Bố nhìn Giang Tự.
“Có mặt!” Giang Tự đáp.
“Chờ ta soạn xong văn thư, ngươi mang lệnh truyền đến các quân đội, lập tức triển khai!” Lữ Bố ra lệnh.
“Rõ!”
Lý Nho và Lữ Bố bắt đầu soạn văn thư, Lý Nho vừa viết vừa hỏi: “Chủ công, việc này không cần đưa ra triều đình để thảo luận sao?”
Sau khi Lữ Bố cưới Điêu Thuyền, y dự định khôi phục các buổi triều sớm, những vấn đề quốc gia đại sự vẫn cần được thảo luận công khai. Tuy nhiên, vấn đề này ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống dân sinh của Quan Trung, nếu quyết định ngay thì có phần vội vàng.
“Giờ tập trung khôi phục sản xuất, nếu đưa lên triều, ít thì nửa tháng, lâu thì ba tháng chưa chắc đã quyết xong. Hà tất phải chờ?” Lữ Bố lắc đầu.
Lữ Bố cần hiệu quả, kể cả là sai sót thì cũng phải hành động nhanh chóng, thay vì đợi các đại thần tranh luận. Những quyết sách liên quan đến dân sinh, theo hắn, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Các đại thần muốn thảo luận cũng được, nhưng không được cản trở tiến trình.
Văn thư được soạn xong, Giang Tự mang đi để triển khai. Nhưng dường như đã chạm phải điều gì đó không thuận lợi, bởi vừa khi văn thư được ban hành, Quan Trung đã xảy ra một trận động đất lớn…