Lúc đầu, Lữ Bố đến Thành Uyển không hề có ý định giao chiến với Viên Thuật.
Sau khi liên tục đánh bại ba cánh quân của Viên Thuật, mục tiêu lần này của Lữ Bố xem như đã hoàn thành. Ông đến Thành Uyển, bề ngoài là để phô trương sức mạnh, nhưng thực chất là nhằm làm giảm sĩ khí quân địch. Nhưng Lữ Bố không ngờ rằng Viên Thuật lại thiếu kiên nhẫn đến vậy, ra quyết định đột ngột như thế.
Ban đầu, Lữ Bố còn nghi ngờ có mai phục gần đó nên Viên Thuật mới dám xuất quân. Tuy nhiên, phía tây Thành Uyển là vùng đồng bằng rộng lớn, dù có sông ngăn cách nhưng địa hình này khiến bất kỳ mai phục nào cũng không thể qua mắt được trinh sát. Chỉ có phía bờ sông là có thể ẩn quân, nhưng với Lữ Bố, đó không phải là mối đe dọa lớn.
Nhờ đó, Lữ Bố đoán rằng Viên Thuật quả thực đã bị kích động đến mức không màng tới địa hình hay thời điểm mà vội vàng phát binh với ý đồ bao vây mình. Trên chiến trường trống trải, việc dùng bộ binh đánh bại kỵ binh là điều gần như bất khả thi, trừ khi có tấn công trực diện. Nhưng khi kỵ binh di chuyển linh hoạt, một tướng tài có khả năng cầm quân chắc chắn sẽ không để điều đó xảy ra.
Lữ Bố cảm thấy đánh giá của mình về Viên Thuật có phần cao hơn thực tế. Một kẻ dễ dàng mất kiểm soát như vậy khó có thể xứng danh bá chủ. Nhưng khi Viên Thuật đã “chìa mặt” ra để bị đánh, Lữ Bố quyết không bỏ lỡ cơ hội này.
Khi Kỷ Linh cùng các tướng khác dẫn quân rút lui, Lữ Bố lập tức quay ngựa, tổ chức đợt tấn công. Mặc dù Kỷ Linh phản ứng nhanh, nhưng đội hình quân địch không thể nhanh chóng tái lập, khiến đội hình bị phân tán. Lữ Bố dẫn đầu kỵ binh, trước tiên là bắn tên để phá đội hình địch, rồi một mình xông thẳng vào giữa quân. Trong tình huống này, bộ binh không thể tập hợp được, chẳng khác nào cừu non đợi bị tàn sát.
“Giữ vững đội hình! Đừng hoảng loạn!” Kỷ Linh gào lên, nỗ lực giữ vững lòng quân. Đối với bộ binh, bỏ chạy trong tình thế này là hành động ngu ngốc nhất; họ cần ổn định đội ngũ mới có thể đối phó với kỵ binh.
Lệnh của Kỷ Linh phần nào có tác dụng. Dù bị tấn công bất ngờ, quân của Viên Thuật không hẳn là đám ô hợp và vẫn còn giữ được chút trật tự, không bị đánh bại hoàn toàn. Tuy nhiên, khi đội quân của Kỷ Linh ổn định lại, quân của Trần Lan đã không còn giữ được tâm thế chiến đấu. Họ vừa trải qua trận thua dưới tay Lữ Bố, lòng sợ hãi trỗi dậy mạnh mẽ. Kỵ binh của Lữ Bố ngay lập tức tập trung vào đội quân của Trần Lan, một áp lực khủng khiếp đè nặng khiến quân của Trần Lan hoàn toàn tan rã, tất cả chạy tán loạn về phía cổng thành, phá vỡ đội hình của Kỷ Linh.
Lữ Bố giống như một con sói săn mồi, không chút do dự lao tới tấn công vào lỗ hổng trong đội hình địch, khiến địch càng thêm rối loạn. Đội hình kỵ binh của ông như thanh đao sắc bén xuyên qua đội quân đã mất hết tinh thần.
Thế trận trở thành một màn tàn sát khi quân Viên Thuật tranh nhau chạy thoát về cổng thành. Lữ Bố nhiều lần tìm cách xông vào thành, nhưng từ trên thành, Viên Thuật ra lệnh cho Lưu Huân không ngừng bắn tên, cản bước tiến của Lữ Bố và gây tổn thất cho kỵ binh của ông. Tuy vậy, số quân Viên Thuật chết dưới loạt tên lại còn nhiều hơn.
Thấy không thể công phá cổng thành, Lữ Bố ra lệnh rút lui, nhưng trước khi đi, ông cưỡi ngựa đứng cách một tầm tên, lớn tiếng cười vang về phía thành: “Viên Công Lộ, ta đột nhiên thấy đáng thương cho ngươi!”
Với biểu hiện của Viên Thuật, ngay cả nếu không gặp phải Lữ Bố, y cũng sẽ sớm trở thành bàn đạp cho kẻ khác. Nói xong, Lữ Bố quay ngựa đi, không thèm ngoái lại.
Trên thành, Viên Thuật mặt xanh như tàu lá, nhìn theo bóng kỵ binh của Lữ Bố.
Trận chiến này không chỉ là thất bại trong việc đánh bại Lữ Bố mà còn là thất bại trong danh dự. Viên Thuật đã tự tay dâng tiếng tăm và sĩ diện của mình lên để bị Lữ Bố chà đạp. Nếu lúc đầu y không xuất binh, sẽ không đến nỗi nhục nhã đến vậy, nhưng chỉ vì một phút giận dữ mà giờ đã biến mình thành trò cười.
“Chủ công, mạt tướng…” Kỷ Linh dọn dẹp lại quân đội, cùng với Trần Lan và Kiều Nhuệ, cúi đầu tạ lỗi trước Viên Thuật. Dù lý do thất bại thế nào, bại trận là điều không thể chối cãi.
“Lẽ ra trận này không nên đánh, đúng không?” Viên Thuật không trả lời, chỉ nhìn theo hướng Lữ Bố vừa rời đi, bất ngờ hỏi.
Ba tướng nghe vậy mặt mày tái mét, cùng cúi đầu đáp: “Mạt tướng vô năng, khiến chủ công mất mặt…”
Viên Thuật giơ tay ngăn họ nói thêm, thở dài: “Thôi đi, trận này không phải lỗi của các ngươi, lui về nghỉ ngơi đi.”
Sau khi cơn giận tan đi, Viên Thuật cũng dần nhận ra nguồn gốc của thất bại lần này chính là bản thân mình. Đây là trận chiến mà y không nên tiến hành ngay từ đầu. Khi lý trí quay trở lại, y thậm chí cảm thấy có phần xấu hổ. Tuy nhiên, dù nhận thức được sai lầm, Viên Thuật vẫn không thể thừa nhận mình sai lầm. Cách tốt nhất là lờ đi và bỏ qua mọi chuyện.
“Tuân lệnh!”
Ba tướng hiểu rõ tính cách của chủ công. Viên Thuật không nói gì thêm tức là đã thừa nhận sai lầm của mình, khiến cả ba thở phào. Theo Viên Thuật, điều quan trọng không phải là năng lực mà là khả năng ứng xử. Những người không hiểu cách đối nhân xử thế sẽ khó mà trụ được lâu trong hàng ngũ của y.
Viên Thuật liên tiếp thất bại, bị Lữ Bố chặn đánh ngay trước cửa thành nên mất hết sĩ diện. Sĩ khí của quân Viên Thuật giảm mạnh. Khi Lữ Bố dẫn kỵ binh về đến Niết Dương, Lý Mông và Trương Tú cũng đã quay trở lại. Cao Thuận đang bận rộn củng cố Niết Dương để phòng thủ đại quân Nam Dương.
“Dạo này Viên Thuật chắc sẽ không dám xuất binh đâu!” Sau khi sắp xếp cho kỵ binh, Lữ Bố mỉm cười nói với các tướng về tình hình sau khi chia tay Lý Mông và Trương Tú. Sau chuỗi thất bại, sĩ khí quân Viên Thuật tụt dốc thảm hại. Cho dù không rút quân, họ cũng khó mà dám mạo hiểm giao chiến.
“Chủ công, lúc này chúng ta nên thừa cơ đánh chiếm các thành trì không?” Lý Mông phấn khích hỏi. Sau chuỗi thất bại, thế kiểm soát của Viên Thuật ở Nam Dương đã yếu đi, đây là cơ hội tốt để chiếm lĩnh từng thành trì.
Lữ Bố lắc đầu không nói gì.
Doãn Phụng, một thuộc tướng của Lữ Bố, cúi đầu góp ý: “Chủ công, mạt tướng cho rằng việc đó không nên. Tuy quân ta thắng lớn nhưng Viên Thuật vẫn có lực lượng mạnh. Lúc này, chia quân đánh thành chẳng khác gì hao tổn quân lực vô ích, dễ bị Viên Thuật đánh từng phần. Hơn nữa, nếu chiến sự lan rộng, dân chúng Nam Dương sẽ phải ly tán. Khi đó, ngay cả khi thắng, Nam Dương cũng sẽ bị tàn phá không đáng giá.”
Lữ Bố và Lý Nho gật đầu, Doãn Phụng vừa nói đúng với ý của hai người họ. Lúc này, không phải là lúc mở rộng lãnh thổ. Một khi đánh bại Viên Thuật, Nam Dương sẽ tự khắc thuộc về họ.
“Doãn Phụng nói đúng. Lúc này không nên vội vàng công chiếm thành trì. Chỉ cần đánh bại Viên Thuật, lãnh địa sẽ tự đến tay.” Lữ Bố quyết định dứt khoát.
Sau khi các tướng rời đi, Lý Nho đề xuất với Lữ Bố: “Chủ công, lúc này nên tranh thủ liên lạc với các chư hầu như Lưu Biểu, Tào Tháo, kêu gọi họ cùng đánh Viên Thuật. Khi đó, Viên Thuật sẽ lâm vào cảnh phải chống đỡ cả hai mặt.”
Lữ Bố nghe vậy gật đầu. Với chuỗi thất bại liên tiếp, uy danh của Viên Thuật - từng là chư hầu mạnh nhất - đã mất. Các chư hầu khác như Tào Tháo, Viên Thiệu, Lưu Biểu và Đào Khiêm có thể sẽ không còn chỉ nói suông mà sẽ hành động thực sự.