Căn hộ này là một căn gác mái một phòng ngủ, nằm trên tầng ba của một nhà kho được xây dựng từ đầu thế kỷ trước ở góc phố. Khu vực này nổi tiếng với tỷ lệ tội phạm cao, nhưng người ta nói rằng trước khi trời tối thì vẫn an toàn. Tòa nhà kho được một tay công tử bột mua lại vào những năm tám mươi, hắn đã chi không ít tiền để cải tạo, chia nó thành sáu căn hộ nhỏ, rồi thuê một tay bất động sản cáo già tung ra thị trường dưới danh nghĩa là nơi ở khởi đầu cho những thanh niên thượng lưu bước chân vào xã hội. Hắn kiếm tiền từ những người trẻ làm trong ngành ngân hàng và bất động sản, những kẻ nhiệt huyết hay lui tới đây để qua đêm.
Adam ghét nơi này. Hợp đồng thuê sáu tháng của anh chỉ còn ba tuần nữa là hết hạn, nhưng anh chẳng còn nơi nào khác để đi. Anh buộc phải gia hạn thêm sáu tháng nữa, bởi văn phòng luật yêu cầu họ làm việc mười tám tiếng mỗi ngày, và cũng vì anh không có thời gian để tìm một căn hộ khác.
Hiển nhiên, anh cũng chẳng có thời gian để mua sắm đồ đạc. Một chiếc ghế sofa da chất lượng tốt không tay vịn, thứ mà người ta có thể ngồi tùy ý, nằm trơ trọi trên sàn nhà đối diện với bức tường gạch cổ. Hai chiếc túi ngồi - một cái màu vàng, một cái màu xanh - đặt gần đó để tiếp đón những vị khách không mời. Bên trái ghế sofa là khu vực bếp nhỏ hẹp với một quầy ăn nhanh và ba chiếc ghế đẩu mây, bên phải là phòng ngủ với chiếc giường chưa dọn cùng quần áo vương vãi khắp sàn. Bảy trăm feet vuông, tiền thuê một ngàn ba trăm đô mỗi tháng. Adam, kẻ từng là món hàng đắt giá chín tháng trước, mức lương khởi điểm là sáu mươi ngàn đô một năm. Hiện tại đã tăng lên sáu mươi hai ngàn. Thu nhập trước thuế mỗi tháng hơn năm ngàn một chút, trong đó một ngàn năm trăm là thuế thu nhập tiểu bang và liên bang bị khấu trừ trước. Sáu trăm đô khác là khoản tiền anh chưa bao giờ nhìn thấy, bị văn phòng luật Kube khấu trừ vào quỹ hưu trí, đảm bảo rằng anh có thể rút ra khi năm mươi lăm tuổi, nếu như anh chưa bị họ hủy hoại trước thời điểm đó. Sau khi trả tiền thuê nhà, điện nước, bốn trăm đô mỗi tháng tiền thuê xe Saab, thỉnh thoảng mua ít thực phẩm đông lạnh và vài bộ quần áo tử tế, Adam nhận ra mình cần thêm khoảng bảy trăm đô nữa. Một phần trong số này được chi cho phụ nữ, nhưng những cô bạn gái anh quen cũng giống như anh, đều là sinh viên mới tốt nghiệp, có công việc mới, thẻ tín dụng mới và thường kiên quyết tự thanh toán. Điều này cũng tốt cho Adam. Nhờ vào niềm tin của cha anh đối với bảo hiểm nhân thọ, anh không phải gánh vác khoản nợ sinh viên. Dù có vài thứ muốn mua, anh vẫn kiên trì trích năm trăm đô mỗi tháng vào quỹ tương hỗ. Anh không có ý định kết hôn hay lập gia đình trong tương lai gần, mục tiêu của anh là làm việc bán mạng, tích góp bán mạng để bốn mươi tuổi có thể nghỉ hưu.
Dựa vào bức tường gạch là chiếc bàn hợp kim nhôm đặt chiếc tivi lên trên. Adam ngồi trên ghế sofa, chỉ mặc mỗi chiếc quần đùi, tay cầm điều khiển từ xa. Ánh sáng trong phòng rất tối, chỉ có thứ ánh sáng vô sắc phát ra từ màn hình tivi. Lúc này đã quá nửa đêm. Cuốn băng ghi hình là những đoạn phim anh mất vài năm trời mới sưu tập được - "Cuộc phiêu lưu của kẻ đánh bom Ku Klux Klan", cái tên do chính anh đặt. Mở đầu là sáng ngày 3 tháng 3 năm 1967, sau vụ nổ đêm hôm trước san phẳng một ngôi giáo đường Do Thái, bản tin ngắn được thực hiện bởi phóng viên đài truyền hình địa phương thành phố Jackson, Mississippi. Đây là vụ tấn công nhắm vào người Do Thái thứ tư được biết đến trong vòng hai tháng. Phía sau phóng viên là một chiếc máy xúc đang gầm rú, gầu xe đầy những gạch vụn. Cô nói Cục Điều tra Liên bang (FBI) không có manh mối gì, và những điều có thể tiết lộ cho báo giới thì lại càng ít hơn. Cô tuyên bố một cách nặng nề rằng chiến dịch đe dọa của Ku Klux Klan vẫn đang tiếp diễn. Sau đó cô kết thúc bản tin.
Tiếp theo là vụ nổ Kramer. Bản tin bắt đầu bằng tiếng còi báo động huyên náo và cảnh sát đẩy đám đông ra khỏi hiện trường. Một phóng viên địa phương và người quay phim của anh ta kịp thời có mặt, vừa đủ để ghi lại khung cảnh hỗn loạn ban đầu. Có thể thấy người ta chạy về phía văn phòng của Marvin trong đống đổ nát, một đám bụi xám đặc quánh lơ lửng phía trên mấy cây sồi nhỏ trước bãi cỏ. Những cái cây đó bị chấn động đến mức chỉ còn lại những cành khô khốc, nhưng không đổ. Đám bụi đông cứng không nhúc nhích, không có dấu hiệu tan đi. Ngoài ống kính có tiếng hét lên là có hỏa hoạn, máy quay rung lắc, rồi dừng lại trước tòa nhà bên cạnh, khói đen đặc quánh tuôn ra từ bức tường bị nứt vỡ. Tiếng thở hổn hển của phóng viên truyền vào micro, anh ta mô tả khung cảnh kinh hoàng bằng giọng gấp gáp và rời rạc. Anh ta lúc chỉ bên này, lúc chỉ bên kia, khiến máy quay phải zoom ra zoom vào một cách vội vã. Cảnh sát đẩy anh ta ra, anh ta quá phấn khích nên chẳng buồn để tâm. Một vụ bạo loạn ngoạn mục bùng nổ tại thị trấn Greenville tĩnh mịch, đây chính là khoảnh khắc trọng đại nhất của anh ta.
Ba mươi phút sau, khi mô tả cảnh Marvin Kramer được cứu ra khỏi đống đổ nát từ một góc máy khác, giọng anh ta đã bình tĩnh hơn nhiều. Cảnh sát mở rộng vòng vây, đẩy đám đông lùi lại từng chút một, nhân viên cứu hỏa và cứu thương khiêng Marvin trên cáng đi qua hiện trường vụ tai nạn. Máy quay dõi theo xe cứu thương cho đến khi nó rời đi. Một giờ sau, vẫn ở góc máy đó, khi nhân viên cứu hỏa khiêng đi hai cái xác nhỏ bé trên cáng, phóng viên đã trở nên rất điềm tĩnh và u sầu.
Từ hiện trường vụ nổ đến trước nhà tù không có ghi hình, lúc này Sam Cayhall lần đầu tiên thoáng xuất hiện. Ông bị còng tay và nhanh chóng được đưa vào một chiếc xe đang chờ sẵn.
Cũng như mọi lần, Adam nhấn nút phát lại đoạn phim ngắn có mặt Sam. Đó là năm 1967, hai mươi ba năm trước, khi đó Sam bốn mươi sáu tuổi. Mái tóc sẫm màu của ông cắt rất ngắn, kiểu dáng thịnh hành thời đó. Dưới mắt trái của ông có một miếng băng gạc nhỏ, máy quay ghi hình từ phía bên phải. Ông bước đi rất nhanh, bám sát người áp giải, vì mọi người đang vây xem, chụp ảnh và đặt câu hỏi lớn tiếng. Chỉ duy nhất một lần ông quay lại nhìn về phía những âm thanh đó, như mọi lần, Adam cho dừng hình, nhìn chằm chằm vào khuôn mặt ông nội mà anh đã xem hàng ngàn lần. Hình ảnh là trắng đen, cũng không rõ nét, nhưng ánh mắt họ luôn gặp nhau.
Năm 1967, nếu Sam bốn mươi sáu tuổi, thì Eddie hai mươi bốn, còn Adam gần ba tuổi. Khi đó ông biết có sự hiện diện của Adam. Khi đó, Allan Cayhall, người chẳng bao lâu sau trở thành cư dân của một tiểu bang xa xôi. Tại đó, thẩm phán sẽ phê chuẩn cho ông một cái tên mới. Anh thường xem đoạn phim này, vừa xem vừa tự hỏi vào khoảnh khắc chính xác khi những đứa con trai nhà Kramer bị sát hại, 7 giờ 46 phút sáng ngày 27 tháng 4 năm 1967, bản thân anh đang ở đâu. Khi đó nhà anh sống trong một ngôi nhà nhỏ ở Clanton, có lẽ anh vẫn còn đang say ngủ không xa chiếc đồng hồ đeo tay của mẹ mình. Anh gần ba tuổi, còn cặp song sinh nhà Kramer chỉ mới năm tuổi.
Đoạn phim tiếp theo là những đoạn cắt ngắn về Sam, ông được đưa vào đưa ra các loại xe, nhà tù và tòa án khác nhau. Ông luôn bị còng tay, và hình thành thói quen nhìn chằm chằm xuống mặt đất cách đó vài bước chân. Khuôn mặt ông vô cảm, không bao giờ nhìn phóng viên, không bao giờ trả lời câu hỏi của họ, cũng không nói một lời nào. Ông hành động rất nhanh, ló ra khỏi cửa là chui tọt vào chiếc xe đang đợi.
Cảnh tượng hai phiên tòa đầu tiên của ông từng được ghi chép chi tiết trong các bản tin truyền hình hàng ngày. Adam đã xoay xở tìm lại được hầu hết các đoạn phim trong nhiều năm qua, và cẩn thận biên tập lại những tư liệu này. Có một khuôn mặt đang gào thét, Clovis Brazelton, luật sư của Sam, tận dụng mọi cơ hội để phát biểu trước báo giới. Xét về thời lượng, những đoạn phim về Brazelton khá nhiều, Adam khinh thường kẻ này. Trên màn hình là một loạt các cảnh quay rõ nét quét qua bãi cỏ bên ngoài tòa án, một đám đông những người đứng xem im lặng, cảnh sát tiểu bang vũ trang tận răng, và những kẻ thuộc Ku Klux Klan khoác áo choàng, đội mũ nhọn và đeo mặt nạ quỷ quyệt. Sau đó là những cái nhìn thoáng qua về Sam, ông luôn vội vã, luôn đi nhanh phía sau một người áp giải cao lớn để tránh máy quay. Sau phiên tòa thứ hai và việc bồi thẩm đoàn không thể đưa ra phán quyết do bất đồng ý kiến, Marvin Kramer dừng chiếc xe lăn của mình trên vỉa hè trước tòa án hạt Wilson. Đôi mắt ông đẫm lệ, đau đớn tố cáo Sam Cayhall, Ku Klux Klan và hệ thống tư pháp bảo thủ của Mississippi. Khi máy quay xoay chuyển, một sự việc bất ngờ diễn ra trước ống kính. Marvin đột nhiên nhận ra hai kẻ thuộc Ku Klux Klan mặc áo trắng đứng không xa, bắt đầu chửi bới chúng, một trong số đó chửi lại, giọng hắn bị nhấn chìm trong làn sóng âm thanh xung quanh. Adam đã dùng mọi cách vẫn không thể phân biệt được lời của kẻ thuộc Ku Klux Klan đó. Câu chửi lại có lẽ mãi mãi không bao giờ rõ ràng. Hai năm trước, khi còn ở Trường Luật Michigan, Adam từng tìm được một phóng viên địa phương có mặt lúc đó, micro của anh ta cách Marvin không xa. Theo lời phóng viên đó, câu trả lời từ phía bên kia bãi cỏ dường như là chúng muốn cho nổ tung nốt những phần cơ thể còn lại của Marvin. Những lời lẽ thô bạo tàn nhẫn của chúng rất có thể là thật, bởi Marvin trở nên điên tiết, chửi lại kẻ đó bằng những lời lẽ vô cùng hạ lưu. Hai tên đó thản nhiên rời đi, còn ông xoay bánh xe, gào thét về phía chúng. Ông gào thét đến khản cả giọng. Vợ ông và vài người bạn cố ngăn ông lại, nhưng ông vùng ra, điên cuồng xoay chiếc xe lăn, đi được gần hai mươi feet, vợ ông đuổi theo phía sau. Máy quay ghi lại tất cả, ông lao khỏi vỉa hè tiến vào bãi cỏ, xe lăn lật úp, Marvin ngã chổng vó xuống cỏ. Khi ông lăn về phía một cái cây, tấm chăn đắp trên đôi chân bị thương cũng rơi ra. Vợ và bạn bè ông lập tức chạy đến, có một lúc ông biến mất trong nhóm người nhỏ đó. Nhưng vẫn có thể nghe thấy tiếng chửi bới của ông. Lúc này máy quay chuyển hướng, bắt được hai kẻ thuộc Ku Klux Klan, một tên đứng ngây người ra đó, tên kia cười cợt chắn phía trước tên thứ nhất, một tiếng khóc đau đớn bất thường bùng phát từ nhóm người nhỏ đó. Marvin bi phẫn tận cùng, ông phát ra những tiếng hú sắc nhọn như một kẻ điên bị thương, một thứ âm thanh bệnh hoạn. Sau vài tiếng gào khóc thê lương, đoạn phim chuyển sang cảnh tiếp theo.
Lần đầu tiên Adam nhìn thấy Marvin gào thét và rên rỉ lăn lộn trên bãi cỏ, anh đã từng rơi lệ. Sau này, mặc dù hình ảnh và âm thanh đó vẫn khiến cổ họng anh thắt lại, nhưng anh đã không còn rơi lệ nữa. Cuốn băng này là do chính anh thực hiện, chỉ mình anh xem. Nhưng anh xem quá nhiều lần, đến mức nước mắt cũng chẳng thể chảy ra được nữa.
Từ năm 1968 đến năm 1981, sự tiến bộ của công nghệ là không thể đong đếm, đoạn phim phiên tòa thứ ba cũng là cuối cùng của Sam rõ nét hơn nhiều. Đó là tháng 2 năm 1981, trên một quảng trường náo nhiệt của một thị trấn nhỏ, có một tòa án xây bằng gạch đỏ cổ kính. Thời tiết giá lạnh, có lẽ vì vậy mà những kẻ hóng chuyện và người biểu tình không đến nhiều. Trong bản tin ngày đầu tiên mở phiên tòa có một đoạn phim ngắn, ba tên Ku Klux Klan đội mũ trùm đầu chen chúc bên cạnh một chiếc máy sưởi cầm tay, xoa xoa đôi bàn tay, trông chúng giống những kẻ ăn chơi tại lễ hội hơn là những tên lưu manh ác độc nguy hiểm. Hơn chục cảnh sát tiểu bang mặc áo khoác xanh đồng loạt đứng giám sát chúng.
Do phong trào dân quyền lúc đó được xem là một sự kiện lịch sử nhiều hơn là một cuộc đấu tranh kéo dài, phiên tòa thứ ba của Sam thu hút nhiều phương tiện truyền thông hơn hai lần trước. Ông là một tên Ku Klux Klan nhận tội không chối cãi, một tên khủng bố sống sót bước ra từ thời đại xa xưa của những chuyến xe tự do và các vụ đánh bom nhà thờ. Ông là tàn dư của những ngày tháng khét tiếng đó, từng bị truy lùng và giờ đây sắp bị đưa ra ánh sáng. Ông không ít lần bị so sánh với tội phạm chiến tranh phát xít.
Sam không bị giam giữ trước phiên tòa cuối cùng. Khi đó ông là một người tự do, sự tự do của ông khiến máy quay càng khó bắt gặp ông hơn. Trên màn hình xuất hiện vài lần cảnh ông thoắt ẩn thoắt hiện vào các cổng tòa án khác nhau. Sau mười ba năm kể từ phiên tòa thứ hai, Sam tuy già nhưng vẫn giữ được phong thái. Tóc ông ngắn và gọn gàng, chỉ là đã bạc trắng. Ông hơi phát tướng một chút, nhưng vẫn rất cân đối. Dưới sự truy đuổi của truyền thông, ông di chuyển linh hoạt và điêu luyện dọc theo vỉa hè để lên xuống xe. Một chiếc máy quay bắt được ông khi ông bước ra khỏi cửa hông tòa án, Adam dừng băng ngay khoảnh khắc ánh mắt Sam hướng thẳng vào ống kính.
Trong đoạn phim phiên tòa thứ ba cũng là cuối cùng, có rất nhiều cảnh quay xoay quanh một công tố viên trẻ tuổi đầy kiêu ngạo, tên là David McAllister, một người đàn ông đẹp trai mặc bộ vest sẫm màu, nụ cười nhanh nhẹn để lộ hàm răng trắng đều. Anh ta có tham vọng chính trị không thể bàn cãi, có ngoại hình, mái tóc, chiếc cằm, giọng nói trầm ấm, lời nói lưu loát, cùng khả năng thu hút ống kính.
Năm 1989, tám năm sau phiên tòa đó, David McAllister đắc cử Thống đốc bang Mississippi. Không nằm ngoài dự đoán của mọi người, trong cương lĩnh chính trị bao quát của anh ta chủ trương xây thêm nhiều nhà tù, tăng thời hạn tù, kiên quyết giữ lại án tử hình. Adam ghét anh ta, nhưng anh biết chỉ vài tuần nữa, có lẽ vài ngày sau, anh có thể sẽ ngồi trong văn phòng Thống đốc ở thành phố Jackson, Mississippi để cầu xin sự ân xá.
Kết thúc cuốn băng là cảnh Sam lại bị còng tay, được đưa ra khỏi tòa án sau khi bồi thẩm đoàn tuyên án tử hình. Ông vô cảm. Luật sư của ông vẫn còn trong cơn bàng hoàng, đưa ra vài bình luận nhạt nhẽo. Phóng viên kết thúc bản tin bằng tin tức Sam sẽ được chuyển đến phòng biệt giam dành cho tử tù trong vài ngày tới.
Adam nhấn nút tua lại rồi nhìn chằm chằm vào màn hình trống rỗng. Phía sau chiếc ghế sofa không tay vịn của anh có ba chiếc hộp đựng thẻ, bên trong chứa đựng phần còn lại của câu chuyện; một đống bản sao hồ sơ của ba phiên tòa, thứ mà Adam mua khi còn học ở Pepperdine; các bản biện hộ, đơn kháng cáo và bản sao các tài liệu khác của cuộc chiến kháng cáo - kể từ khi Sam bị kết án, mọi người bắt đầu mô tả vụ kiện này như vậy; một chồng dày các bài báo được photocopy cẩn thận, đóng tập gọn gàng và có mục lục, đưa tin về cuộc đời phiêu lưu của tên Ku Klux Klan Sam; tài liệu và nghiên cứu về án tử hình; những ghi chép ở trường luật. Anh hiểu rõ về ông nội mình hơn bất kỳ ai còn sống trên đời.
Phải rồi, Adam biết mình thậm chí còn chưa chạm đến bề nổi của tảng băng chìm. Anh nhấn một nút khác, xem lại đoạn phim của mình một lần nữa -
Đậu Đậu Thư Khố sưu tầm và biên soạn
