Việc này xảy ra đúng vào lúc Đrujinin đang “bay vào vũ trụ” tại góc khá xa đường hầm Uxatôvô, nơi mà những ngày gần đây anh vẫn ngồi liên lạc với Mạc-tư-khoa. Nơi đó chỉ có ba người biết. Đrujinin, Valentin và Batsây.

Batsây lom khom bước vội, và chỗ nào đường hầm đủ cao, ông cố sức chạy thật nhanh để báo cho Đrujinin biết có thư của Xviatôxlap.

Ông thấy Valentin đang ngồi một mình. Cô ngồi phệt xuống đất, bên chiếc va-li, và đang đốt giấy. Nhấc bóng đèn lên, cô lần lượt đưa các tờ giấy nhỏ vào ngọn lửa yếu ớt; giấy cháy bùng, hắt lên mặt cô một ánh hồng hồng. Buổi liên lạc xong rồi, vì cô đang đốt bản ghi.

Cô mải miết quá nên không để ý thấy Batsây tới gần. Cô đăm đăm nhìn ngọn lửa. Lửa gần như bén tới tận những ngón tay trong trong. Tàn giấy rơi lả tả quanh cô như những cánh hoa đen.

Khuôn mặt đã gầy đi nhiều của cô dầu sao vẫn chưa mất cái bầu bĩnh trẻ con của nó, nhưng nó toát lên một vẻ u buồn quá và đồng thời lại sáng lên một niềm hy vọng lớn lao quá, một nghị lực kiên cường quá, đến nỗi Batsây phải dừng lại, ngập ngừng không dám lên tiếng gọi. Đột nhiên, Valentin cảm thấy có người đang nhìn mình. Cô giật mình, vớ lấy khẩu súng lục.

— Tôi đây mà — Batsây nói — Đồng chí Đrujinin đâu?

— Đồng chí ấy đi rồi.

— Đi đâu?

— Lên tỉnh.

— Vô lý! Lên từ bao giờ? Lâu chưa?

— Độ nửa giờ.

— Chết rồi! — Batsây buột miệng thốt lên, gần như rên, dường như bỗng dưng bị một cơn đau ghê gớm. Ông đưa bàn tay lạnh ngắt lên vuốt mặt.

— Chuyện gì thế bác? — Valentin từ từ quay lại, lưng dựa vào tường, mắt vẫn không rời nhìn Batsây — xảy ra chuyện gì thế?

— Anđrâysep là một tên chỉ điểm.

Cô nhắm nhanh mắt lại, mặt tái đi, như bị một đòn trúng đầu, và giơ hai tay lên như để đỡ. Một giọt máu nhỏ ánh lên trên môi cô.

— Thật ư? — Cô hỏi, thì thầm như một đứa trẻ.

— Chắc chắn — Batsây nói, và kể lại chuyện bức thư của Xviatôxlap.

Cô gái đưa hai tay lên ôm mặt, nhưng lại buông ra ngay. Cô ra vẻ thản nhiên, gần như vô tình. Chỉ có đôi mi mắt sáng ánh đèn khe khẽ rung. Cô ho, chùi hai bàn tay nhọ than vào áo và đứng dậy.

— Để tôi đi. Đồng chí cho phép chứ?

Batsây không hiểu.

— Cô đi đâu?

— Còn “đâu” nữa? Phải báo ngay cho đồng chí Đrujinin trước khi cái tên thợ giày khốn kiếp ấy đoán được là nó đã bị lộ.

— Thế cô biết tìm Đrujinin ở đâu không?

— Biết.

— Đồng chí ấy bảo à?

— Đồng chí ấy đến nhà mẹ anh Xviatôxlap và đến phố Tướng Côblây, chỗ tên phản bội ấy. Phải đuổi kịp Đrujinin khi đồng chí ấy còn ở Pêrexip. — Và, để Batsây không còn cớ gì từ chối, cô nói tiếp rất nhanh. — Đồng chí Đrujinin lệnh cho tôi báo cáo với đồng chí là đồng chí ở lại đây thay đồng chí ấy.

Cô gái nói thế cũng bằng thừa. Theo chế độ đã quy định, khi Đrujinin vắng mặt, Batsây có nhiệm vụ phải ở liền chỉ huy sở, không được rời nửa bước. Con người độc nhất, không những có thể, mà phải vào thành phố tìm ngay Đrujinin, là Valentin, vì cô gái đã thay hẳn chân trung sĩ Vetxêlôpxki.

— Được, cô đi đi. — Batsây quả quyết nói. Ông hiểu là không thể chậm trễ một giây — Nhưng biết địa chỉ chưa?

— Địa chỉ ai? Mẹ anh Xviatôxlap ấy ư? Thì mùa đông nào chúng tôi chả là láng giềng. Tôi có thể bịt mắt tìm được đến nhà.

Cô gái nhắm mắt lại như một đứa trẻ và trên mặt cô thoáng bóng một ký ức êm đềm. Cô trông thấy rõ ràng trên một bức tường trắng gắt ánh mặt trời, bóng cây mận in lên rõ nét. Cô trông thấy một cái giếng với cái ròng rọc gỗ và trên nền sâu đất nện, những quả mận trông như những ngôi sao đen và đỏ...

Batsây ra lệnh cho Valentin quay đi và, lùi lại một bước, ngắm nghía cô cả mấy mặt. Một cái váy ngắn cũ kỹ, một chiếc áo vét đen nhỏ, sờn khuỷu, cái đầu bụi trắng với hai bím tóc vàng bện “số tám” đằng sau gáy... Trông ra một cô gái địa phương, một nữ học sinh lớp chín hoặc lớp mười, và cô đúng như thế thật. Cô gái chỉ còn phải rửa qua và giũ cho hết phấn bụi đường hầm mà thôi. Việc ấy, dọc đường trên thảo nguyên làm cũng được. Đôi ủng lính cô đi trông không hợp lắm... Nhưng đôi ủng có thể... Một nỗi lo âu xâm chiếm tâm hồn Batsây. Ông chẳng muốn để con bé đi tí nào. Nhưng ông kìm lòng lại ngay.

— Pêrêpêlitxkaia!

— Có!

Giờ đây cô đứng trước mặt ông, cứng rắn nhu một anh lính nhỏ, đôi mắt xanh biếc...

— Đồng chí hãy nhận nhiệm vụ chiến đấu. Lên mặt đất, mau chóng tìm đồng chí Đrujinin, truyền đạt cho đồng chí câu chuyện chúng ta vừa nói, rồi không chậm trễ một phút, trở lại ngay đường hầm, qua “cửa thảo nguyên”.

— Lên mặt đất — Valentin nhắc lại, cái cằm tròn trĩnh ngẩng cao — tìm đồng chí Đrujinin, truyền đạt cho đồng chí đó câu chuyện ta vừa nói, rồi không chậm trễ một phút, trở lại ngay đường hầm, qua “cửa thảo nguyên”.

— Được tôi sẽ báo cáo lại cho đồng chí Secnôivanenkô biết. Thôi, đi đi, mau mau lên!

— Rõ! Đi mau!

Hai người đi vài mươi bước dọc đường hầm và dừng lại ở cái khe họ vẫn lợi dụng đưa cần ăng-ten ra ngoài. Nói đúng ra. đây cũng là một cửa, nhưng muốn ra vào được thì phải vần mấy tảng đá lớn chắn ngang. Chỉ dùng cửa đó trong những trường hợp đặc biệt. Cửa ấy chỉ có Đrujinin và những người thân cận nhất của anh biết thôi. Batsây và Valentin vất vả lắm mới lay và đẩy được ba tảng đá vôi lớn, mở ra một lối một người đi lọt. Valentin trao cho Batsây khẩu súng ngắn với hai băng đạn dự trữ của cô.

— Chào đồng chí — Cô nói — Nhắn đồng chí gửi lời chào mẹ tôi. Bảo bà cụ đừng lo ngại gì, tôi sẽ về ngay. Gửi lời chào cả Pêchya nữa.

Nói xong cô ra, tay xếch cái váy chật nó làm cô khó bước lên cao.

Trời đang ban ngày và cả thảo nguyên chìm trong lớp sương mù tháng ba màu sữa. Một đàn quạ đen từ dưới đất bay lên và bị sương mù nuốt chửng. Một con chim sẻ hót, trong lanh lảnh. Sương mù dày quá, nóng và ẩm quá làm cho tóc Valentin, chả mấy lúc đã long lanh những giọt nước nhỏ.

— Đã xuân rồi — Valentin nói, tay sửa lại váy — Thời tiết thật tuyệt: cách ba bước, không thấy cái mù tịt gì.

Batsây thò đầu qua khe đá, và nheo mắt trước ánh sáng ban ngày, nhìn theo cô gái. Cô bước đi trên mặt đất đen thơm phức. Cái bóng dáng nhẹ nhõm của cô với đôi ủng thô kệch, trong lớp sương mù, trông như to gấp đôi.