Sau khi gặp bà mẹ của Xviatôxlap và chẳng biết được tin gì thêm, Đrujinin đi về phố Tướng Côblây, đến chỗ Anđrâysep.

Sương mù dưới biển bốc lên từ trước bình minh, giờ đây, giữa trưa, dày quá đến nỗi không trông thấy các nóc nhà. Bóng những cây dạ hợp và khách đi đường với những quầng sẫm, nhòa đi như nhìn qua kính mờ... Những giọt sương từ những ban-công và cành trụi rơi xuống lộp bộp. Sương mù làm lắng xuống, làm dịu đi những tiếng động của thành phố. Thành phố thầm thì run rẩy và đều đều như một con sên, con ốc, ta áp vào tai.

Đrujinin hăm hở bước nhanh, tay thọc vào hai túi sâu của chiếc áo khoác mùa thu, miệng mím chặt, thở đằng mũi.

Đến chợ, anh rẽ sang phố Tướng Côblây và đi dọc từ đầu đến cuối phố, thỉnh thoảng dừng lại trước những cửa hàng sữa, tiệm ăn nhỏ, cửa hiệu nhỏ nhan nhản trong phố. Nhưng anh không dừng lại trước hiệu giày của Anđrâysep. Anh chỉ đảo mắt nhìn vào một cái và trông thấy sau tấm rèm hồ bột, một chiếc đèn dầu con đang cháy, thông phong ám khói đen, và cái đầu cúi xuống của Anđrâysep đang ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ. Nhưng nhìn đảo qua một lần không thể biết được còn có ai khác không.

Đrujinin đi tới quảng trường Nhà thờ lớn ở đó có bức tượng Vôrônxôp khuất trong sương mù. Anh lững thững đi vòng quanh quảng trường nghĩ xem nên làm thế nào ở góc phố Hy-lạp và phố Prêôbrajenxkaia, lấp lánh qua sương mù những khung kính của một tiệm ăn mới mở cho sĩ quan Đức. Có một cái gì ảm đạm, đáng ngại trong cái cảnh những khung của sổ sáng ánh đèn ngay giữa ban ngày kia, trong những bóng người ngồi quanh những chiếc bàn nhỏ kia, trong tiếng nhạc “jaz” ầm ĩ chơi trong tiệm mặc dầu còn sớm sủa như thế.

Ngoài cửa tiệm, nổ ra một vụ lộn xộn. Một bọn lính muốn xông bừa vào tiệm, một bọn khác cản lại. Nghe tuôn ra điên loạn một lò những câu tiếng Ý ồm ồm: Porrcôđiô! Porrcámađôna! và những câu hò hét tiếng Đức như chó sủa. Một cái mũ cát-két đen của lính S.S. lăn lông lốc dưới hè ướt. Trong bóng sương mù một bàn tay giơ lên. Có tiếng chai lọ vỡ. Một tiếng súng nổ. Một tiếng người rống lên. Đrujinin chẳng thèm nhìn, bước vội sang hè bên kia. “Như vậy là quân Ý đã xuất hiện trong thành phố, — anh gần như lập tức nghĩ thầm trong bụng — Chắc là một trong những sư đoàn bị thiệt hại nặng ngoài mặt trận và đưa về hậu phương củng cố. Trông rõ ràng là quan hệ giữa bọn Ý và bọn Đức có vẻ găng. Trước Xtalingrat đâu có như vậy. Bộ máy chiến tranh Đức đang rạn nứt... “. Quanh tiệm ăn đã có một đám đông ồn ào. Tiếng giày lính, tiếng báng súng nện... Trong sương mù rú lên còi một chiếc ô-tô của bọn Bộ tư lệnh Đức. Một quả lựu đạn nổ.

Nhưng Đrujinin đã lại đang đi ở phố Tướng Côblây yên tĩnh, đưa con mắt lão luyện cố xác định xem quanh cửa hiệu Andrâysep có đứa nào rình không. Nhưng anh không thấy gì khả nghi cả.

Một lần nữa anh đi qua và đảo mắt nhìn vào khung cửa sổ hiệu giày: Anđrâysep ngồi một mình. Nhưng cũng như lần trước, Đrujinin không vào cửa hiệu. Anh vòng lối cổng lớn và đi quanh sân, làm ra vẻ muốn tìm nhà tiêu.

Đây là một cái sân sau thường thấy ở những ngồi nhà cổ Ôđetxa: máy nước giữa sân, thang chữa cháy, nhà cầu bằng gỗ với những khung kính vỡ, cành nho khô, nhà chứa củi quét vôi và cái thùng rác sơn một lớp hắc ín dày chảy đọng từng vệt. Đrujinin xộc vào mọi ngóc ngách và không thấy dấu hiệu một ổ phục kích nào cả. Một trong những nhà cầu tầng dưới, cạnh cổng lớn, có một cái cửa ăn ra, cánh cửa lót dạ nâu — đó là cửa sau của nhà Anđrâysep mở ra sân để xuống bếp. Đrujinin dừng lại bên cửa nghe ngóng xem có ai ở trong bếp Anđrâysep không, nhưng anh không nghe thấy tiếng gì cả. Đâu cũng lặng ngắt. Thoắt một động tác rất nhẹ, gần như không, Đrujinin thứ mở cửa. Cửa khóa chặt. “Tốt”, Brujinin nghĩ bụng. Rồi anh quả quyết bước ra phố, đi đến gần cửa trước hiệu giày, và đút tay vào túi bên, nắm lấy khẩu Uante. Anh nhòm một lần nữa qua cửa sổ rồi quả quyết nhấc cái then gài cửa.

Một cái chuông con keng keng, và Đrujinin bước qua bậc cửa có đóng một vành móng ngựa cũ làm bùa cầu phước. Anđrâysep ngầng đầu lên, và Đrujinin thấy trên nét mặt bệnh hoạn có đôi mắt đầy dử của hẳn như thoáng một vẻ kinh hãi. Nhưng lập tức đôi môi mỏng dính đang ngậm một cái đinh giày, nhếch lên cười nom rất quái dị và bần tiện. Hắn hấp tấp rời chiếc ghế đẩu thấp đứng dậy, nhổ cái đinh con đang ngậm vào một cái vỏ hộp cá, đặt xuống, chùi tay vào tạp-dề và chìa ra cho Đrujinin:

— Đồng chí thủ trưởng, lâu lắm không thấy đồng chí đến chỗ chúng tôi.

Mặc dầu tất cả vê tự nhiên giản dị của câu nói nghe như bình thường ấy, Đrujinin cảm thấy ngay lập tức tất cả cái giả dối bên trong. Hay đúng hơn, cái sự thật hai nghĩa. Bản thân Đrujinin không bao giờ dùng đến trạm liên lạc của cửa hiệu Anđrâysep. Anh mới đến đây một lần năm ngoái, chỉ để xem xem cửa hiệu ấy nó thế nào. Các nhân viên của Đrujinin đến đấy trao tin tức cho anh em liên lạc và nhận những mệnh lệnh về nhiệm vụ phải thi hành. Mỗi khi Đrujinin cần gặp Anđrâysep, anh lại cho liên lạc đến hẹn hắn tới một chỗ định trước và mỗi lần một chỗ khác. Cho nên cái câu “lâu lắm không thấy đồng chí đến chỗ chúng tôi“ hoàn toàn vô nghĩa, trừ đoạn “đến chỗ chúng tôi” rất nghịch tai mà có lẽ Anđrâysep đã buột miệng thốt ra. Đrujinin trong bụng chú ý ngay điều đó. “Chỗ chúng tôi” là chỗ ai? “Chúng tôi” là ai đây? Thèm vào đó là cái câu “đồng chí thủ trưởng” nói cứ tỉnh như không, và Đrujinin cảm thấy như có cái gì không lành mạnh lắm. Anh thản nhiên bắt bàn tay lạnh ướt của Anđrâysep, và nói:

— Đóng cửa ra vào lại và treo biển “đóng cửa” lên.

Trong khi Anđrâysep loay hoay cài then, Đrujinin đứng sát sau lưng hắn, ngắm nhìn hai cái xương bả vai to và nhọn của hắn nhấp nhô dưới chiếc áo thể thao đen, và mũi anh thở rất nhẹ. Cài xong cửa, Anđrâysep, chẳng nhìn, bước về phía bếp, khẽ ve vẩy hai cánh tay gầy có đôi khuỷu lòi lên. Nhưng Đrujinin ngăn hắn lại:

— Đi đầu, Anđrâysep?

— Đóng cái cửa bếp.

— Không cần, cửa bếp đóng rồi.

Anđrâysep trở lại, mắt nhìn xuống đất, miệng mỉm một nụ cười vô nghĩa và lấm lét. Hắn dừng lại trước mặt Đrujinin, trên trán xòa xuống những mớ tóc màu cát, Đrujinin đưa mắt chỉ bức vách ngắn và rướn mày lên có ý hỏi. Anđrâysep hiểu ngay:

— Không có ai đâu, đồng chí ạ.

Đrujinin nhòm vào sau bức vách. Một chiếc giường sắt phủ một tấm chăn chần; hai cái gối có áo thêu đăng-ten; dưới chân ghế, một đôi giày phụ nữ bên trong nhét bít-tất; trên tường treo mấy cái váy phủ một miếng dạ, một chiếc máy khâu, mấy cái xoong nhôm...

— Anh lấy vợ rồi à? — Đrujinin hỏi.

— Vâng, tôi lấy vợ rồi — Anđrâysep đáp.

— Thế mà tôi không biết đấy.

— Mới gần đây thôi ạ.

— Dầu sao cũng phải báo cho chúng tôi biết mới phải. Chị ấy đâu?

— Nhà tôi về thăm ông bà cụ ở Mônđayanka.

— Được rồi. Cũng chả có gì quan trọng lắm — Đrujinin nói, mặc dầu điều đó quan trọng không phải ít. — Thôi, tranh thủ cho khỏi mất thời giờ. Chúng ta có chuyện phải nói với nhau. Anh ngồi xuống đây.

Anđrâysep định ngồi xuống cái ghế đẩu của hẳn, nhưng Đrujinin ngồi xuống trước. Ngồi chỗ ấy, anh có thể quan sát động tĩnh ở ngoài phố. Anđrâysep kéo một cái ghế dựa ở bên quầy.

— Thưa đồng chí Đrujinin, mới đây đồng chí có cho gọi tôi, nhưng tôi không đến được — Anđrâysep vừa nói vừa bẻ đốt tay — Hôm ấy tôi ốm — Giọng hắn khàn đi và hắn bắt đầu ho.

— Điều ấy cũng không có gì quan trọng. Thế anh bị làm sao?

— Tôi bị ốm, đồng chí biết đấy, — Anđrâysep vẫn bẻ mãi đốt tay, trả lời. — Chiều nào tôi cũng nóng 37 độ 8, mồ hôi ra như tắm. Tôi bị nổi mấy cái hạch tướng.

— Hạch à? — Đrujinin nói theo với một vẻ đăm chiêu. Anh rời ghế đứng dậy giơ tay ra khẽ khẽ nắn cổ Anđrâysép, chỗ sau tai — Đúng rồi. Hạch đây. Cứ ngồi, cứ ngồi. Đừng dậy làm gì... thế là bị đau hạch đấy.

— Còn về cái người... — Anđrâysep vừa nói và cười gượng vừa lấm lét nhìn bộ mặt thản nhiên của Đrujinin - Cái người có cái lúm ở cằm, cái người đến cửa hiệu tôi ấy, đồng chí Đrujinin ạ, và rồi bị bắt, trong báo cáo tôi đã thưa với đồng chí là anh ta không đến đây, và tôi chưa hề thấy anh ta bao giờ.

— Rất có thể — Đrujinin — Rất có thể là sự việc xảy ra đúng như anh nói. Chúng ta sẽ làm sáng tỏ vấn đề sau. Anh đừng ngại. Tôi triệu tập anh hôm ấy hoàn toàn vì một việc khác.

— Việc gì thế ạ? — Andràysep vội vàng hỏi.

— Tôi muốn anh thanh toán những món tiền đã nhận.

— Trời! Tưởng việc gì! — Anđrâysep kêu lên và mặt hắn chuyển sang một màu hồng nhợt nhạt — Tôi xin báo cáo đồng chí ngay lập tức bây giờ, từng xu một.

Hắn đứng xổ dậy, ra vẻ lăng xăng, nhưng Đrujinin lạnh Jùng bảo hắn:

— Ngồi xuống, Anđrâysep.

Anđrâysep lai ngồi xuống và bứt rứt đặt hai tay lên hai đầu gối nhọn che chiếc áo tạp-dề.

— Vả lại, cả chuyện ấy nữa cũng không có gì quan trọng. Vấn đề là chúng tôi đã được biết về các hành động của anh. Anh rượu chè, anh quan hệ với những bọn quỷ quái nào...

— Tôi có quan hệ với ai đâu — Anđrâysep nói rất nhỏ.

— Anh có quan hệ! — Đrujinin trấn tĩnh lại và thản nhiên nói tiếp — Người ta đã thấy anh ở tiệm rượu quảng trường Nhà thờ lớn cùng với một tên đầu cơ tai tiếng. Có lẽ chính anh cũng bắt đầu đầu cơ rồi cũng nên?... Anh im đi, anh sẽ trả lời ở chỗ khác. Tóm lại, anh không thích hợp với loại công tác mà chúng tôi đã giao cho anh nữa. Có lẽ anh đã quên mất lời cam kết của anh rồi chăng... Tôi nói anh hiểu không? — Đrujinin lim dim mắt, miệng mím lại — Chính vì lý do ấy nên từ nay chúng tôi đóng cửa hiệu giày của anh. Tất cả những đầu mối liên lạc bỏ hết, và điều anh đi nơi khác. Tạm nghỉ công tác, làm lực lượng dự trữ.

— Rõ — Anđrâysep đứng dậy, sửa lại tư thế, nói. — Bao giờ tôi phải thi hành...

— Ngay bây giờ. Mặc quần áo đi.

— Nhưng mà, thưa đồng chí Đrujinin... — Anđrâysep nhìn ngăn vách — Thế khi nhà tôi về thì sao?

Đrujinin đưa đôi mắt xanh lạnh ngắt nhìn thẳng vào mắt hắn:

— Tôi ra lệnh cho anh mặc quần áo vào. Chúng ta sẽ cùng đi. Nhưng, Anđrâysep anh nên nhớ rằng, anh mà ho he giở trò... Anh hiểu chứ? Anh đi trước hai bước, tôi đi sau... Rẽ đâu tôi sẽ bảo... Hiểu chưa?

— Rõ — Anđrâysep thì thào.

— Vậy, mặc quần áo đi. Mau lên! Chúng ta sẽ ra lối bếp. Và tôi báo trước anh một lần nữa... Anh rõ chưa?

— Rõ lắm rồi.

Vừa lúc ấy, Brujinin thấy hình như bên ngoài cửa sổ, trong sương mù, có một bóng phụ nữ trông quen quen một cách kỳ lạ, thấp thoáng đi qua. Có tiếng gõ cửa.

— Đứng yên! — Đrujinin bảo Anđrâysep và thò tay vào túi trong chiếc áo khoác.

Tiếng gõ nhắc lại. Rồi cái bóng phụ nữ lại đảo qua trước cửa sổ và đứng lại. Đrujinin nhận ra Valentin. Cô gái khum khum tay che mắt, từ ngoài đường nhìn vào trong nhà. Cô trông thấy Đrujinin. Cò gọi to qua cửa kính: “Mở cửa!” Hình như đôi mắt mở to của cô đã sáng lên trên khuôn mặt tái nhợt, như sũng, như tan trong sương mù. “Mở cửa, mở cửa!” cô kêu lên, ngón tay gõ gõ vào kính. Sự xuất hiện của cô bất ngờ quá, lạ lùng quá, khiến Đrujinin hiểu ngay là có một tai họa đã xảy ra. Mắt vẫn nhìn Anđrâysep chòng chọc không rời, Đrujinin tiến về phía cửa và kéo then. Valentin đâm bổ vào trong hiệu. Đrujinin đóng vội cửa lại.