Chị bước ra, nhưng dừng lại ở cửa buồng, ngẫm nghĩ và bỗng nói với một giọng dứt khoát.

— Xin lỗi, các bác bỏ quá cho... có thể hỏi các bác một câu được chăng?

Secnôivanenkô tiến đến bên chị ta.

— Nói thế này bác đừng giận — Chị hạ thật thấp giọng, nói — Ngay từ hồi năm ngoái, ngồi trên xe bò, tôi đã nhận ra bác. Trước chiến tranh, bác đã hai lần xuống thôn chúng tôi, vào vụ gieo hạt. Bác là đồng chí Secnôivanenkô. Phải thế không?

Vẻ mặt Secnôivanenkô sa sầm ngay xuống.

— Thế thì, coi như tôi chưa nói gì... — Chị nói nhanh, mắt nhìn Batsây đang vừa tháo bốt vừa xuýt xoa — Thôi, xin bỏ qua những lời tôi vừa nói. Tôi hiểu. Tôi không biết bác là ai, đây là lần gặp đầu tiên. Bác chỉ là một ông thợ nề và bạn của bác là thợ phó, hai bác đến tận đây chẳng qua chỉ là để xây một cái hầm. Xin cứ ngủ yên, chẳng có gì đáng lo ngại cả. Xin lỗi, xin lỗi... — Chị kiêu hãnh và chua chát mím chặt cái miệng nhỏ lại.

— Khoan đã — Secnôivanenkô nói — Chị là người thế nào?

— Ôi, lạy Chúa! — Chị thốt lên như tuyệt vọng — Tôi là tổ trưởng, đoàn viên Thanh niên cộng sản. Và nhà tôi, Tarax Secbasenkôp, là đội trưởng, bây giờ là sĩ quan Hồng quân, trung úy. Tôi đã chả nói mãi với bác rồi sao. Tôi đã chả chỉ cho bác xem ảnh rồi sao. Bác tin hay không tin, thì tùy.

Trong giọng nói, trong đôi mắt long lanh và ngấn đỏ vì nước mắt, trong chiếc khăn san sẫm màu mà chị cầm một góc lau cái miệng nhỏ nhắn, trong toàn bộ dáng người nhỏ nhắn của chị, có một cái gì rất xô-viết, rất ta, làm cho Secnôivanenkô phải nắm lấy tay chị và nghiêm chỉnh nói:

— Không mà, không mà. Natasa Secbasenkôp, tôi tin chị.

— Bác tin tôi? — Chị hỏi, đôi mắt long lanh — Thế thì rất, rất sung sướng. Vậy mà lúc nào tôi cũng cứ ngượng nghịu, lúng túng, cứ như mình ăn cắp cái gì. Bây giờ, bác đã tin thì tôi nói để bác nghe — Chị hạ giọng xuống và đưa mắt chỉ Batsây.

— Không sao, cứ nói — Secnôivanenkô mỉm cười bảo.

— Vậy, xin bác nghe đây. Ở làng chúng tôi, đến hai tuần nay có một ông sống trong một căn nhà. Nói đúng ra ông ta đang trốn tránh. Một chân đau, ngã gẫy ở cái đống nào đó, hay bị thương thì chả biết. Xem có vẻ tai nạn nhảy dù thì đúng hơn cả. Một chị em chúng tôi cũng có chồng đi Hồng quân một đêm đã thấy ông ta nằm sóng soài trong vườn rau, hoàn toàn bất tỉnh nhân sự, và đã khiêng về. Bây giờ phải đưa ông ta đến một đống nào đó, nhưng đi đâu, chị em chúng tôi chưa có ý kiến gì cả. Ông ta bảo là cần bắt liên lạc với mọi người lắm. Bác mách giúp cho chị em chúng tôi nên làm thế nào?

— Tôi biết mách thế nào bây giờ? — Secnôivanenkô thận trọng nói — Cái anh chàng ấy, có mà thánh biết anh ta là thế nào?

— Ông ta tốt lắm? — Natalya nói ngay — Và đứng đắn lắm! Nến bác đồng ý thì xẩm tối, tôi đưa ông ta lại đây...

— Thế tên ông ta là gì?

— Ông ta không nói. Chúng tôi gọi là Vaxili, còn tên họ là gì, ông ta giấu, cũng như bác. Thế tôi đưa ông ta đến gặp đồng chí nhé, đồng chí Secnôivanenkô?

— Đừng, khoan đã thì hơn — Secnôivanenkô ngẫm nghĩ xong, nói — Thế này thì hơn này. Chị sẽ nói chuyện với anh ta, như vô tình, một cách thận trọng...

— Tôi hiểu... — Natalya nói.

— ...một cách thận trọng, chị nói chuyện với anh ta, và trong hai hoặc ba ngày nữa vào quãng tối, sẽ có một người chỗ tôi tới đây để xây hầm — Secnôivanenkô nói với một nụ cười chỉ ánh lên trong khóe mắt — Chị sẽ giới thiệu hai người, coi như ngẫu nhiên, hoặc ở đây, trong nhà chị, hoặc tốt hơn ở ngoài sân, ở một chỗ nào trống trải. Tóm lại, coi như vô tình. Rồi sau hẵng hay, chị hiểu chưa?

— Hiểu rồi, đồng chí Secnôivanenkô ạ — Chị nói.

— Cô em này, cô em hãy quên tôi là Secnôivanenkô đi!

— Xin lỗì, xin lỗi...

— Được rồi...

— Các bác ngả lưng nghỉ đi, không phải nghĩ ngợi gì cả. Chúng tôi sẽ gác.

Đôi mắt Natalya long lanh dưới tấm khăn quàng, và chị bước ra khỏi phòng, dáng đi nhanh nhẹn. Rồi nghe thấy tiếng vòng khóa lách cách trong khi chị khóa trái cửa lại bằng khóa móc. Secnôivanenkô trèo lên nóc lò sưởi thì Batsây đã ngủ khì.

Xẩm tối thì khóa mở. Uống xong một bình sữa, hai người bước ra ngoài vườn rau, lấy súng và ra đi tìm cái cửa đường hầm được mệnh danh là “Cửa thảo nguyên”.

Trên nền trời đen, những ngôi sao to mùa đông cháy sáng. Tuyết rắn và sắp thành lớp sào sạo dưới chân. Secnôivanenkô, hơi khập khiễng, bước nhanh. Batsây đi sau. Họ phải đi khoảng tám cây số. Họ đã nghỉ ngơi khỏe mạnh, ngủ đã mắt, nên độ đường ấy họ chẳng xem vào đâu. Họ im lặng một lúc lâu nữa vì hương vị của cái ngày kỳ dị họ vừa được sống thật bất ngờ, thật tuyệt vời trong một ngôi nhà nông dân ấm cúng có chiếc lò sưởi sơn, trong mùi khô ngải ngây ngất, với những người phụ nữ đôn hậu đã tiếp họ hết sức ân cần, thân mật. Và như để mặc dòng tư tưởng, Secnôivanenkô bỗng dừng lại và nói, mắt ngước nhìn sao:

— Này, anh bạn, trên đất nước ta vẫn còn khối những công dân xô-viết tốt. Vậy là, ta vẫn sống! Phải không? Ý bạn thể nào? Ta sống chứ?

— Theo ý tôi, ta đang sống — Piôt Vaxiliêvich đáp.