Lúc này cánh phụ nữ — Matriôna Têrenchiepna, Raitxa Lôpna và Liđya Ivanôpna — ngồi gác ở cửa đường hầm. Đó là một lối ra vào mới, vừa được khám phá ra trên thảo nguyên, dưới lòng một thung lũng, một khe hẹp, hầu như một chỗ đất nứt giữa hai phiến đá vôi, um tùm cỏ dại và gai cằn.
Xem chừng lối ra vào ấy cho tới nay chưa ai biết. Họ cũng tình cờ khám phá ra nó, và cũng thật hợp thời, vì nó chỉ cách đường sắt Ôđetxa-Bakhmat có hai cây số. Chính từ cửa ấy, đội du kích Đrujinin đã ra đi chiếm lĩnh trận địa.
Hai đêm liền, các bà đã thay phiên nhau chuyển ra đó, trên những xe trượt nhỏ, những hòm thuốc nổ, súng máy, đạn dược, và món kê hầm thịt mỡ đựng trong một cái xoong lớn bọc tấm chăn lông ngựa cũ.
Công tác chuẩn bị xong, họ trở về hầm đá và giờ đây, họ canh gác ở lối ra vào mới được đặt tên là “Cửa thảo nguyên”.
Ngoài Xiniskin Jêleznư, Pêchya và Valentin ra, ở chỉ huy sở còn có vài người của đơn vị Đrujinin để bảo vệ cái tủ sắt và canh gác các cửa đã được gài mìn cẩn thận.
Mặc dầu rất khao khát, Xiniskin Jêleznư không được tham gia trận đánh, cũng không được canh gác. Bệnh của bác đang phát triển nhanh một cách kinh khủng. Nói đúng ra là bác đang chết mòn. Đường hầm đã giết chết bác. Có lẽ bác chỉ còn một hai tuần để sống, cùng lắm là một tháng. Bác sắp chết rồi. Ai cũng thấy và cũng biết, nhưng không biết làm gì để giúp bác cả.
Cũng như mọi người lao, bác hoàn toàn không cảm thấy mình sắp chết. Trái lại, bệnh càng nặng, cơ thể bác càng kiệt sức lực, thì tâm thần bác hoạt động càng mạnh, trí óc càng khỏe, càng minh mẫn,
Bác cứ đinh ninh rằng mình bị một thứ bệnh cúm đặc biệt gì đó dai dẳng và sẽ khỏi, sắp khỏi đến nơi là khác, và rất bực khi bị coi là một bệnh nhân nặng. Bác không chịu nằm nghỉ. Mỗi cử động đều làm bác mệt. Tuy thế, cứ hai ngày bác lại cạo râu một lần rồi ngồi hồi lâu bên bàn, hai bàn tay xương xẩu ôm lấy đầu, mệt tưởng đứt hơi. Bác rạo rực thèm khát hoạt động. Cuộc tấn công của Hồng quân ở Xtalingrat đã làm bác phấn khỏi trở lại và thực sự kéo dài cuộc sống của bác. Bác chờ đợi thắng lợi mà sao nóng lòng đến thế! Giờ đây, thắng lợi sắp đến, bác không thể nào chết mà không được hưởng. Cũng nóng lòng như thế, bác chờ đợi một chiến thắng khác, trên các con đường sắt Ôđetxa - Bakhmat và Ôđetxa - Razđenaia. Với tất cả tâm hồn nồng cháy trong cái cơ thể tàn tạ ấy, bác cảm thấy rằng trận chiến thắng nhỏ kia và trận chiến thắng lớn của Hồng quân tại Xtalingrat chỉ là những bộ phận của cùng một Chiến thắng vĩ đại đang tới.
Xiniskin kéo lê chân trong “góc đỏ”, thỉnh thoảng lại dừng chân trước tấm bản đồ khu vực. Bác đưa một ngón tay gầy guộc, như chiếc đũa tre mảnh, vàng ệch, phình ra ở những đốt xương, lần theo những con đường sắt, dừng lại ở quãng cây số 14 đường Ôđetxa - Bakhmat, và quãng cây số 15 đường Ôđetxa - Razđenaia. Cái bóng khổng lồ của bác in lên tường không đủ chỗ, gập lại trên trần, treo lủng lẳng hình nhìn nghiêng nặng nề của cái đầu tóc bù xù. Bác nóng ruột mân mê những mũi kim có gắn cờ đỏ, chỉ muốn cắm ngay chúng vào những điểm trên bản đồ có các đội của Đrujinin và Xtrenbixki đang bố trí.
Khoảng mười một giờ đêm, Liđya Ivanôpna, Matriôna Têrenchiepna và Raitxa Lvôpna nghe thấy ba tiếng nổ, hai tiếng gần như đồng thời và tiếng thứ ba hơi chậm hơn. Dường như tất cả thảo nguyên đã rùng mình, chấn động trước các tiếng nổ ấy. Tiếng vang thê thảm cuồn cuộn truyền đi bốn bề, vọng sâu vào các khe lạch của thảo nguyên. Và liền đó, khoảng chân trời nhỏ hẹp mà người ta có thể trông thấy từ cửa đường hầm hơi ánh lên một ánh lửa đỏ tía. Ánh lửa rực lên, lan mãi ra. Xa xa, ngọn lửa được gió đông bắc thổi bốc lên, đang hoành hành dữ dội. Trên mặt đất màu chì, bóng mờ mờ của những cây cỏ dại và gai cằn rõ hẳn ra.
— Bây giờ thì cháy bằng thích, bằng thích... — Mairiôna Têrenchiepna thì thào.
— Xăng đã bắt đầu cháy rồi — Raitxa Lvôpna đáp lại cũng một điệu như thẽ.
Lidya Ivanôpna ngồi tỳ bên tảng đả, hai bàn tay nhỏ ép chặt vào ngực. Một tiếng nổ dậy lên vang rền, như một loạt tiếng nổ nhỏ liên tiếp, chồng chất lên nhau; một chấn động mạnh, đanh, lan ra bốn bề trong không trung, như một cây pháo bông.
Matriôna Têrenchiepna vểnh tai về hướng thảo nguyên, lắng nghe. Đôi mắt sáng ánh lửa cháy của bà đăm đăm, trong suốt như những quả nho xanh với một hột nhỏ sẫm ở giữa: những con mắt của Gayrin Xêmiônôvich, những con mắt của Valentin, của họ nhà Secnôivanenkô. Bà cau trán, đưa ngón tay trỏ lên sửa lại mái tóc bịt chiếc khăn tay.
— Bày giờ thì là các toa đạn nổ.
Để giấu xúc động, bà cười dịu dàng, rúc rích. Bà rùng mình, hai hàm răng va vào nhau lập cập.
— Cái gió tệ gió hại! — Bà thốt lên, khó nhọc, choàng vào người cái áo khoác cũ kỹ tứ thời — Chị không lạnh ư, Raietska?
— Lạnh — Raitxa Lvôpna đáp lại bằng một giọng lạ lùng, xa vắng, mắt đăm đăm nhìn không chớp ra ngoài thảo nguyên tối tăm và hồng ánh lửa cháy — Yên mà nghe! — Bà kêu lên giật giọng và bất thần nằm lấy bàn tay giá ngắt của Matriôna Têrenchiepna — Chị nghe thấy gì không?
— Có
Giờ đây, thảo nguyên rền vang tiếng súng máy. Các bà chăm chú nghe, tâm trạng căng thẳng đến nỗi nước mắt ứa ra lưng tròng. Tay nắm tay và nép vào nhau, họ ngồi bên cái cửa hẹp, xung quanh gió vẫn thổi, vô hình, lướt trên những cạnh đá vôi sắc.
Lúc này, ở đây, trên thảo nguyên, tại cây số mười bốn và gần ga Batsnaia, đang xảy ra những gì? Mọi việc có trơn tru trót lọt không? Có thể giờ phút này, một viên đạn đang giết chết một người thân của họ chăng? Có thể lúc này Kôletnisuc, hoặc Secnôivanenkô, hoặc Piôt Vaxiliêvich, hoặc Xviriđôp đã thành người thiên cổ? Có thể Liôna Ximban đã ngã gục? Có thể là Xêrafim Tulyakôp, máu me đầy người đang bò lê qua thảo nguyên? Không, không! Không phải! Không thể thế được. Không thể có chuyện đó... Vậy mà cái vô lý ấy, cái không thể ấy, lại chính là cái họ đang tưởng tượng ra.
Có những phút họ đã định rời bỏ vọng gác để chạy lao tới chỗ cây số mười bốn. Nhưng họ vẫn không nhúc nhích nửa bước, ngồi lặng đi tê tái, lo âu, đôi lúc lòng rộn ràng, phấn khởi, hy vọng, tin tưởng là lần này mọi việc sẽ tốt lành. Họ đã mất hết mọi khái niệm về thời gian. Đêm kéo dài tưởng như bất tận. Đã bao nhiêu lâu rồi, bao nhiêu giờ hay bao nhiêu phút? Một tiếng nổ nữa vang lên trên thảo nguyên, rồi một lúc sau, gió tạt về những tiếng người. Nhiều tiếng người. Những tiếng hô. Thảo nguyên rộn lên. Chắc đó là bọn quân chiếm đóng Uxatôvô điều vội đến nơi bị phá hoại. Hay là chúng đã điều bọn cảnh vệ lê dương từ Ôđetxa tới... Rồi tiếng súng máy lại nổ ran ở nhiều chỗ. Lựu đạn bắt đầu nổ. Trên nền chân trời đen hồng ảm đạm, vài bóng kỵ binh chạy nước kiệu lướt qua. Bốn con chó săn Đức chạy, mõm chúi xuống, tai vểnh lên như những cỗ súng hai nòng. Gió đưa lại tiếng súng vọng xa xa. Trên nền trời hiện lên một phát pháo hiệu như một ngôi sao nhỏ xanh xanh, vòng lên rồi tắt ngấm. Im lặng dần dần trở lại.
Các bà vẫn ngồi nép sát vào nhau, lạnh cóng cả người mà cũng chẳng hay, và nhìn chằm chằm vào bóng đêm đến nhức cả mắt.
Nhưng vẫn chẳng thấy ai về.
Một ngày và một đêm trôi qua. Không thấy một ai về cả... Cuối cùng, trong đường hầm, xuất hiện Tulyakôp ăn mặc vẫn chải chuốt như thường lệ, những đôi mắt quầng sâu hoắm, và đầu tóc râu ria rối bù. Anh là người đầu tiên mang tin cây số mười bốn về.
Nói chung, mọi việc diễn ra đúng như kế hoạch. Đúng như dự đoán, một đoàn tàu cứu viện điều từ Ôđetxa tới đã vấp phải mìn của Xviatôxlap và Kôletnisuc gài, nổ tung. Nhưng trước đó, ở cây số mười bốn đã có hai đại đội quân chiếm đóng Uxatôvô đi ô-tô, theo sau là một đội cảnh vệ kỵ binh có chó, hối hả kéo tới. Chúng tỏa ra bao vây khu vực xung quanh đoàn tàu cháy.
Anh em du kích có lợi thế là chiếm đuợc những vị trí chiến đấu có chuẩn bị sẵn. Không để cho quân Đức cũng như quân Rumani kịp triển khai đội hình và phân tích tình huống, Đrujinin đã hạ lệnh phát hỏa. Anh em du kích, có hai súng máy đặt trong công sự, đã mở màn bắn như đổ đạn vào ca-mi-ông địch, vào ngựa và bọn lính bộ trông rõ mồn một dưới ánh lửa đoàn tàu đang cháy lụi.
Đó là một trận nghênh chiến công khai. Nhưng lực lượng hai bên chênh lệch quá: mười tám du kích chống với hai đại đội bộ binh và một phân đội kỵ binh. Chưa biết kết cục rồi sẽ ra sao nếu đúng vào lúc bọn Rumani và bọn Đức sau phút rối loạn đầu tiên, tiến công trở lại vào trận địa của Đrujinin, không có chuyện đoàn tàu cứu viện bị trúng mìn. Vụ nổ mới và bất ngờ này đã tạo nên một tình trạng rối loạn kéo dài trong hàng ngũ địch. Một số tưởng có một đơn vị pháo binh du kích tới, bỏ chạy về đằng sau. Chúng cho là đã bị mắc bẫy. Đrujinin lợi dụng thời cơ ấy bắn một phát pháo xanh, hiệu lệnh rút.
Họ ném lựu đạn rải rác vào những tốp quân Rumani còn bố trí lại, và biến vào thảo nguyên, mỗi người một hướng, theo đúng mệnh lệnh. Từ lúc đó, Xêrafim Tulyakôp mất hết liên lạc với đồng đội.
— Thế các đồng chí đã phá được của chúng bao nhiêu cây số đường sắt — Xiniskin đến bên tấm bản đồ, hỏi.
— Gần hai cây số — Tulyakôp đáp.
— Khá lắm!
— Thêm nữa, chúng tôi đã tiêu diệt được ba chục tên “Thổ-nhĩ-kỳ“ ấy! Và đốt chơi tý tỉnh ét-xăng, ấy là không kể hai đoàn tàu và một goòng máy, là tiết mục cuối cùng của quân ta.
— Khá lắm, làm ăn khá lắm..., — Xiniskin ồm ồm nhắc lại. — Hãy coi đó là món quà chúng ta tặng các chiến sĩ Hồng quân anh dũng ở Xtalingrat! — Và bác đưa cây bút chì đánh dấu trên bản đồ chiều dài của quãng đường bị phá, và cắm lên đó một lá cờ nhỏ của du kích.