— Cậu ấy vào tù rồi! — Đrujinin nói khi hai người bước ra ngoài và đứng một mình với nhau.

Batsây hiểu ngay Đrujinin định nói ai. Tất nhiên là Xviatôxlap. Cho tới lúc này, Đrujinin chưa bao giờ nói với Batsây về Xviatôxlap, và tưởng như anh chẳng hề nghĩ về chuyện đó. Nhưng Batsây thừa biết tính Đrnjinin nên hiểu cái im lặng ấy nghĩa thế nào. Anh ngậm tăm, nhưng vẫn hành động. Piôt Vaxiliêvich cảm thấy rằng số phận của Xviatôxlap làm Đrujinin hết sức lo lắng.

— Chuyện ấy có thể dự kiến thấy, — Piôt Vaxiliêvich nói. — Cho đến bây giờ mà cậu ấy không về thì có nghĩa là một trong hai khả năng: hy sinh hoặc bị bắt.

— Thì tôi bảo anh là cậu ấy ngồi tù rồi mà — Đrujinin bực mình nói. — Gần đây, có một anh em ta ở tù ra. Anh ta đã nhìn thấy Xviatôxlap Macsenkô, trong giờ tù nhân đi dạo, qua cửa sổ trại 3. Hẳn anh biết cách bố trí của nhà tù Ôđetxa phải không?

— Có, thời tôi, trong trại 3 có những người bị giam kín và có xà-lim tử hình.

— Bây giờ cũng vẫn thế.

— Gay đấy... — Batsây nói — Nếu cậu ấy bị bắt đêm hôm ấy, vũ khí trong tay...

— Cậu ấy không bị bắt đêm hôm ấy, vũ khí trong tay — Đrujinin nói rất nhanh.

Tất nhiên Đrujinin còn biết chuyện khác nữa nhưng không nói ra. Anh im lặng một lát như chờ Piôt Vaxiliêvich nói. Batsây cảm thấy lo âu, một cái gì nặng trĩu khó tả và quái dị, một linh cảm đen tối về một tai họa đang tới gần.

— Tôi đã đến nhà bà cụ cậu ấy ở Pêrexip, — Đrujinin đột ngột nói, vẫn rất nhanh như thế. — Đêm hôm ấy, bốn giờ sáng cậu ấy có về gõ cửa sổ bà cụ, bà cụ đã mở cửa cho cậu ấy vào. Cậu ấy chẳng sao cả, khỏe mạnh không bị thương. Bà cụ đã cất giấu cậu ấy bốn ngày; sớm hôm thứ năm, cậu ấy ra đi. Bà cụ cậu ấy hay lắm, cái gì cũng hiểu, nhưng ít nói. Tôi quý những người như vậy. Và tôi cũng hiểu là cậu ấy đã vào thành phố, chứ không ra thảo nguyên. Mọi lối ra vào đường hầm trên thảo nguyên đã bị lính và cảnh binh chặn hết rồi. Điều ấy, cậu ấy không thể không biết. Cậu ta đã vào thành, đến trạm liên lạc, chuyện ấy rõ như ban ngày.

— Có thể cậu ấy bị bắt dọc đường, — Batsây nói.

— Cứ giả dụ thế. Nhưng có thể kết tội cậu ta về gì được? Một thanh niên khả nghi, giấy tờ không có, được, một Hồng quân cũ, được, thế là một tay đào ngũ. Nhưng theo quan điểm của chúng, như thế lại là tốt... chỉ có điều là chưa kịp đến đăng ký ở sở cảnh sát. Thế thôi. Chỉ đến bị phạt cỏ-vê, phạt vạ, hoặc cùng lắm là trại tập trung, không hơn. Đúng thế không?

— Đúng thế.

— Như vậy, tại sao lại bị giam kin trong xà-lim? Anh có biết chúng thường giam ai trong xà-lim không? Chỉ những phạm nhân của Tòa án quân sự và của bọn Ghextapô chuyên theo dõi du kích và những tổ chức bí mật của ta thôi. Cậu ấy chỉ có thể bị giam kín trong xà-lim, trong trường hợp bị bắt ở trạm liên lạc. Tôi đã đến phố Tướng Côblây. Anđrâysep khẳng định không có ai đến chỗ hắn hôm ấy cả.

— Thế tức là cậu ấy không đến đấy, — Batsây nói, trong lòng càng nặng trĩu hơn. — Xem ra thì cậu ấy không đến đấy đâu.

Từ “văn phòng” đồng chí bí thư, vang tới tiếng Valentin đọc bản nhật lệnh, và tiếng máy chữ lách cách giậm giật.

—”Ba tháng nay, Hồng quân đã bắt đầu mở cuộc tấn công ở vùng ngoại vi Xtalingrat. Từ đó, quyền chủ động trên chiến trường thuộc về chúng ta, tốc độ và sức tiến công của Hồng quân vẫn giữ vững...”

Batsây tập trung tinh thần lại, muốn thật khách quan và không rơi vào những nghi ngờ vô căn cứ.

— Xem ra thì — Cuối cùng ông nói — Anđrâysep công tác không đến nỗi kém. Chẳng vấp váp lần nào.

— Đúng, — Đrujinin nói — Nhưng anh có nhớ mấy lần vấp trong tháng tám không? Hết thất bại này đến thất bại khác. Nhưng cửa hàng thợ giày của Anđrâysep ở phố Tướng Côblây vẫn đứng vững, như có phép lạ.

Đôi mắt anh lóe lên một ánh dữ dội.

— Thôi được rồi, ta sẽ còn trở lại vấn đề — Bỗng anh nói.

Và họ quay trở lại “văn phòng” của đồng chí bí thư.

—“... Toàn thể nhân dân xô-viết vui mừng phấn khởi trước những thắng lợi của Hồng quân, — tiếng Valentin đọc lớn — Nhưng các chiến sĩ, các cán bộ chỉ huy và cán bộ chính trị cần phải trước nhất thấm nhuần sâu sắc những lời dạy của Lênin, người thầy của chúng ta: một là thắng không kiêu, hai là củng cố thắng lợi, ba là đánh gục hẳn quân thù.”

Batsây nhìn vào bản của Pêchya, mau chóng chép đuôi đoạn mình còn thiếu, rồi viết tiếp:

“Vì sự nghiệp giải phóng Tổ quốc, vì thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến, chống quân xâm lược phát-xít,

Tôi ra lệnh.

1. Không ngừng hoàn thiện rèn luyện chiến đấu, củng cố kỷ luật, trật tự và tổ chức trong toàn Hồng quân và Hạm đội;

2. Đánh cho địch những đòn mạnh hơn nữa, liên tục và kiên quyết tấn công chúng, không để cho chúng bám vào được các chiến tuyến phòng ngự, không cho chúng nghỉ ngơi ngày cũng như đêm, cắt các đường giao thông của chúng, bao vây các đạo quân địch và tiêu diệt chúng nếu chúng không chịu hạ vũ khí;

3. Phát triển rộng rãi ngọn lửa chiến tranh du kích ở vùng sau lưng địch, phá hoại các đường giao thông của chúng, phá cầu xe lửa, lật đổ các đoàn tàu viện binh địch, phá hủy các đoàn xe chở vũ khí đạn được, nổ mìn và đốt cháy những kho quân dụng, tiêu diệt đồn bốt địch, không cho phép quân địch đốt phá làng mạc và thành phố của chúng ta trong khi rút lui, bằng mọi cách ra sức giúp đỡ Hồng quân tấn công địch. Đó là bảo đảm thắng lợi của chúng ta.”