— Này, ông — Liônya Ximban vừa nói, vừa dẫn tên cai thầu vận tải ra sau kho chứa hàng và tròn xoe hai mắt đầy vẻ ngạc nhiên — có chuyện gì thế?

— Cái gì vậy?

— Xin lỗi, tôi muốn hỏi chính ông điều đó. Có việc gì thế?

— Kakharenkô, tôi không thích kiểu đánh đố như thế đâu — tên cai thầu nghiêm khắc nói — anh thả cùi tay tôi ra. Anh hãy bỏ những lối chơi kiểu bọn chân đất ấy của anh đi!

— Tôi xin lỗi ông! — Lêônit Ximban nói to, nhảy xa ra một quãng. — Đó là tàn tích cũ của chủ nghĩa xã hội.

Anh chắp hai tay lên bụng và nhìn tên kia một lúc lâu, gật đầu có vẻ trang trọng.

— Đomnul cai thầu — cuối cùng anh nói, có vẻ hết sức buồn rầu. — Nhìn ông tôi thấy ái ngại quá. Ái ngại và nhất là khó chịu. Ông hẵng nhìn xung quanh ông mà xem... — Ximban dang rộng cánh tay ra.

Tên cai thầu lo lắng, nhìn xung quanh nhưng rõ ràng không thấy có gì đặc biệt cả.

— Không, không, đomnul, ông nhìn không rõ. Hãy nhìn kỹ hơn — Liônya Ximban nói tiếp ra vẻ tha thiết. — Ở đây chỉ việc cúi xuống là nhặt được tiền ở đất. Và ai muốn thế đều được đầy túi. Tôi không hiểu tại sao ông lại ngồi một chỗ? Ông cứ ngồi một chỗ. Ông im lặng! Ông không nói gì cả! ông cho tôi nói đã — Ximban nhanh nhẩu tiếp, thấy tên cai thầu định ngắt lời mình. — Chúng ta đừng cãi nhau. Thưa ông, tôi biết, ông là một người lương thiện, thông minh, một người sống có nguyên tắc, ông đã bị đau khổ dưới chính quyền xô-viết, nói tóm lại ông là một người của “chế độ cũ”. Ở đây, tôi không có ý nói đến những trò “hối lộ” và tất cả các chuyện gian lậu, bẩn thỉu. Không phải thế. Xin Chúa gìn giữ cho tôi! Tóm lại, nói xin lỗi ông, ông không phải thuộc bọn người ta “nhét đầy tay”. Vì thế, chúng tôi, những công nhân bốc vác ở bến Thống thương, chúng tôi quý mến ông. Ông là người chỉ huy rất yêu mến của chúng tôi, ông là anh, là cha chúng tôi. Ông có đồng ý không?

Liônya Ximban tỏ ra có biệt tài đánh lừa. Đomnul cai thầu rất thích ăn của đút, điều này không ai không biết. Nhưng trực giác dạy anh, nếu gặp một tên đại bợm, tốt hơn hết làm bộ coi hắn như một người cao quý nhất: bọn ăn cắp rất thích như thế.

— Tôi rất đau lòng — Liônya Ximban sôi nổi nói tiếp không để ngắt lời — thấy ông đã bỏ lỡ những cơ hội kỳ diệu. Một kẻ khác, ở địa vị ông, loại ăn cắp quèn Rumani ở Konxtanza, cũng đã xây dựng được một cái biệt thự hết sức sang trọng ở Ackađi từ lâu lắm rồi, hay ít nhất cũng đã gửi nhà băng được hai, ba nghìn đồng raisơ mác. ông không đồng ý với tôi sao?

Mắt tên cai thầu bắt đầu chớp chớp dưới cái kinh kẹp mũi cong. Hắn để lộ những chiếc răng vàng khè và nói, khàn khàn:

— Thế anh định đề nghị với tôi cái gì?

— Đấy! Vậy mới là những lời nói dũng cảm chứ! — Lêônit Ximban reo lên, làm ra bộ khám phục. — Ngài có thích có một cái biệt thự thật đẹp ở Ackađi không? Thế thì, lại đây.

Và anh lại nằm lấy cùi tay tên cai thầu, kéo hắn ra xa hơn và cuối cùng kính cẩn đẩy hắn vào một lỗ hổng trong bức tường vôi đã bị phá đổ. Bây giờ hai người đã ở giữa đống gạch đổ cỏ mọc um tùm. Người ta thấy có những mảnh kính vỡ lấp lánh dưới ánh mặt trời. Từng đàn ruồi mùa thu to tướng, vo ve dưới những lá sơn vu.

Cố kìm giữ ý muốn nắm lấy cái cổ gà tây của tên cai thầu, đập thật mạnh đầu nó vào đá và bóp chết nó ngay tại chỗ, Ximban buộc lòng làm ra vẻ trung thành, vừa quay người lại vừa lấm lét nói:

— Chúng ta sẽ nói chuyện với nhau như những người lịch sự. Hiện có một cơ hội có thể kiếm ăn to. Cơ quan Quân nhu Rumani thuê tàu Fecdinang chở hai nghìn tấn lúa mì từ Ôđetxa đến Konxtanza. Một chuyến hàng gấp. Thế nào? ông hiểu ý tôi chứ?

Hai mắt Ximban sáng ngời phấn khởi. Tên cai thầu vừa rên rỉ vừa lấy mùi-soa lau mũi lấm tấm mồ hôi. Nét mặt hắn biểu lộ một sự suy nghĩ ghê gớm.

— Không, tôi thấy ông không hiểu ý tôi — Lêônit Ximban thở dài, hết sức buồn rầu. — Ông nghĩ xem: “Hai nghìn tấn”, “chở gấp”... Bây giờ ông hiểu chưa? Chưa hiểu à? Đây không phải như bất cứ một chuyến hàng nào đâu, mà là một chuyến hàng gấp. Tôi nhấn mạnh: tại sao gấp? Bởi vì Quân nhu Rumani muốn! chuyển thật nhanh lúa mì từ Ôđetxa về Kônxtanza, vào các kho Rumani của họ. Nếu ông hỏi tại sao, tôi xin nói: Quân nhu Rumani sợ bất thần Quân nhu Đức đến và phỗng mất ngay dưới mũi của họ hai nghìn tấn lúa mì xô-viết. Bây giờ thì ông hiểu rồi chứ? Quân nhu Rumani sẵn sàng làm tất cả, thậm chí có thể liếm cả cầu tàu nữa, miễn sao lúa mì được xếp xuống tàu thật nhanh. Họ sẽ không lùi bước trước một hy sinh nào. Ông nắm được chưa?

— Ra thế, ra thế! tên cai thầu vừa nói, có vẻ sốt ruột, vừa giẫm chân như một con ngựa ngửi thấy mùi lúa mạch: — Rồi sao nữa?

— Đomnul! Ông lạ thật! — Ximban Kukharenkô thốt lên. — Ông là một đứa trẻ con? Ông hãy ra ngoài bến, và tỏ ra mình có sáng kiến kẻo muộn. Hãy giành lấy việc bốc xếp lên tàu Fecđinăng. Cứ bảo đảm rằng với ac-ten của tôi, toàn bộ công việc chỉ cần ba ngày thôi, đồng thời, đòi họ bốn mác một tấn vì lý do gấp. Họ sẽ trả cho ông! Nếu họ mặc cả, thì đành lấy ba mác một tấn vậy, bọn trời đánh! Ông có thể ký bất kỳ giấy gì. Tôi xin bảo đảm về những con chim ưng của tôi.

Vừa nói “tôi“, Ximban vừa đấm thật mạnh nắm tay vào bộ ngực rộng và lực lưỡng của mình, bó chặt trong chiếc áo lót ướt đẫm mồ hôi, làm tên cai thầu khẽ rùng mình. — Tôi xin bảo đảm! cùng ra tôi sẽ kiếm thêm vào ac-ten tôi một hai chục người khỏe mạnh nữa. Việc bốc xếp sẽ hoàn thành trong ba ngày, nhanh như thổi. Hai lần bốn, tám, và ba con số không: như vậy là tám nghìn mác. Một nghìn mác cho ac-ten, còn lại là của ngài bảy nghìn mác chiếm đóng chẵn! Thế được chứ?

Tên cai thầu lùa bàn tay run run vào trong áo lau mồ hôi cổ. Hắn quắc mắt nhìn vào mặt Xịmban và nói, giọng lạc hẳn đi;

— Năm trăm!

— Năm trăm, sao?

— Năm trăm mác cho các anh, còn là của tôi.

Lêônit Ximban lùi lại một bước và khoanh tay lại.

— Đomnul cai thầu, ai lại thế!

— Còn chuyện bất trắc? Ai chịu? Anh hay tôi? Ai ký giấy cam đoan? Anh hay tôi? Tôi phải chịu bất trắc. Tôi phải ký.

Lòng Kukharenkô rộn lên. Anh cố giữ không để lộ vẻ vui mừng. Anh sợ hỏng việc! Anh sẵn sàng lấy bớt quỹ của ban chấp hành bí mật một trăm mác nữa cho đomnul cai thầu để ac-ten của anh được bốc xếp hàng lên tàu Fecđinăng. Nhưng anh biết, theo quy luật chủ nghĩa tư bản, khi mua bán, là phải mặc cả, mặc cả thật ráo riết, không mệt mỏi, cố dành từng kô-pếch một. Nhượng bộ sẽ là khả nghi. Ngoài ra, anh cảm thấy càng găng thì tên cai thầu càng háo hức. Anh không thể làm được gì hết nếu không có hắn. Ac-ten không có tư cách pháp nhân, cũng không có quyền ký giao kèo với người gửi hàng. Tất cả đều phải qua bọn cai thầu và bọn trung gian. Cái gọi là “sáng kiến cá nhân” mà các báo Rumani thường nói tới, thực ra là một thứ đặc quyền dành cho bọn tư bản không phải cho người lao động. Với những người này, nó chỉ là cái mồi câu, họ không thể bán sức lao động của mình mà không qua bọn trung gian bắt buộc. Họ bị trói chân trói tay. Họ là những người nô lệ với đầy đủ ý nghĩa của nó. Chà, Lêônit Ximban mới căm thù làm sao con người đội mũ cát-két đại úy của chế độ cũ, chiếc kính kẹp mũi khập khiễng trên cái mũi mồ hôi, đôi con mắt tráo trưng và tham lam, cái tên bạch vệ, tên cai thầu, tên trung gian; không biết tại sao lại có quyền chiếm đoạt công sức của cả một ac-ten công nhân bốc vác và coi việc đó là hoàn toàn tự nhiên! Lêônit tức giận đỏ mặt lên. Nhưng anh cố bình tĩnh và, vẫn nhìn đomnul cai thầu với đôi mắt van xin và tuyệt vọng, anh mặc cả:

— Đomnul cai thầu, ông hãy đặt mình vào chỗ họ! Cho họ kiếm tí chút với.

— Năm trăm mác, không thêm xu nào nữa!

— Thôi thì, xin cho tám trăm.

— Năm trăm! Nếu anh không bằng lòng, tôi tìm ac-ten khác.

— Đonmul cai thầu! Ông biết rõ công việc như thế nào rồi. Tôi xin kêu gọi lương tâm của ông! Thôi thì xin ông bảy trăm rưởi.

— Sáu trăm.

— Đomnul cai thầu!

— Này, Kukharenkô, đừng gọi tôi là “đomnul” nữa. Tôi là một người quý tộc Nga.

— Xin lỗi, thưa ngài quý tộc. Xin ngài bảy trăm.

— Sáu trăm.

— Bảy trăm, đó là giá cuối cùng của tôi!

Lêônit Ximban làm bộ bỏ ra đi.”Ông cai thầu” nắm lấy ống tay áo anh:

— Sáu trăm rưởi!

— Không được,

— Vậy tôi sẽ tìm một ac-ten khác.

Bây giờ, tên cai thầu làm ra bộ bỏ ra đi và Lêônit sợ hãi, nắm lấy vạt áo của hẳn. Hai bên bỏ đi để trở lại. Hai bên đập tay nhau. Hai bên khản cả tiếng. Mồ hôi chảy ròng ròng trên mặt. Có lúc Ximban căm ghét tên cai thầu quá, suýt nữa anh đã định đá tất cả và bỏ đi.

Nhưng anh nhớ tới số lúa xô-viết mà bọn kẻ cướp định đưa khỏi thành phố. Anh cố nhịn và tiếp tục cuộc mặc cả trơ trẽn đó. Anh thấy tên cai thầu đã cắn câu rồi.

— Ông cai thầu, anh lặp lại lần thứ mười — Ông hãy suy nghĩ kỹ về con số tròn này, bảy nghìn ba trăm mác. Một cái biệt thự đẹp ở Ackađi. Ông không thích sao?

Cuối cùng hai bên đã thỏa thuận với nhau:

— Sáu trăm rưởi!

Công việc kết thúc.

— Ông cai phải nhanh lên — Lêônit Ximban nói — Một con bọ đất Rumani nào đó có thể đi trước ông, hối lộ cho ban giám đốc. Thế là đi đời gà, lợn, bê, bò...

Nhưng có cần gì phải nói thế. “Ông cai thầu!” đã sẵn sàng cả rồi. Trí tưởng tượng của hắn đã được đốt cháy lên đến tột độ. Tay cầm chiếc mũ cát-két, hắn lon ton đi vào buồng giấy ban khai thác. Mỗi bước đi, nghĩ tới một đối thủ có thể có, hẳn lại vấp, và chiếc kính kẹp mũi khập khiễng có băng đen tuột khỏi mũi hắn.

Và tối hôm ấy, trong ac-ten của Ximban, tiếng “cái ô” đã được thì thào nhắc đến, chuyển từ người này sang người khác.