— Bunà Ziùa, Kôletnisuc.
— Bunà Ziùa,Plôrexcô.
— Ce maif aci?
— Multumesc.
— Aveli de gind sa aclìtitati datoria.
Batsây không tin vào tai mình. Kôletnisuc nói rất thạo tiếng Rumani. Hắn học từ bao giờ, lạy Chúa! Kôletnisuc có thể có việc gì với thằng ăn cắp hiển nhiên kia, mà thỉnh thoảng nó lại làm lấp lánh những hạt kim cương giả và vỗ vào chiếc cặp của nó thế? Không ngờ Kôletnisuc lại sa ngã đến thế! Chắc chắn không bao giờ hắn đứng lên được nữa rồi. Hắn đã thật sự trở thành một tên con buôn dòng dõi, điều này không còn nghi ngờ gì nữa. Lúc này chúng đang bàn tính những chuyên buôn bán lừa đảo gì đây.
Đáng tiếc là Batsây không biết tiếng Rumani. Nếu biết, ông đã hiểu người đội mũ nan kia là một tên đao phủ, và Kôletnisuc chỉ là một nạn nhân vô tội.
Dịch ra tiếng Nga, câu chuyện có nghĩa gần như thế này:
— Chào ông Kôletnisuc.
— Chào ông Piôretxcô.
— Ông có được khỏe không?
— Cảm ơn.
— Ông định trả chứ?
— Ông Flôretxcô, ông nên rộng lượng cho! Ông làm tôi phá sản mất!
— Việc đó không liên quan gì đến tôi. Tôi muốn biết ông có trả hay không? Hôm nay là ngày thứ hai, mai thứ ba, ngày kia thứ tư. Nếu thứ tư, trước khi Phòng chứng khoán đóng cửa, tôi không nhận được tiền của ông, tôi sẽ khiếu nại về hối phiếu của ông, và xin phát mại cửa hàng, nhà ở, với tất cả tài sản của ông.
— Ông Flôretxcô!
— Tôi đã nói hết. Xin chào...
Tên Flôretxcô chỉ khẽ nâng chiếc mũ nan lên và lần này, để từ biệt, không cả thèm ném ra những ánh chớp kim cương từ dưới cặp lông mày đen độc ác, đóng sầm cửa lại. Kôletnisuc im thin thít, mắt mờ ra nhìn sững theo hắn. Mồ hôi chảy ròng ròng trên bộ mặt nóng bừng như lửa.
— Ông có thấy gì không, thưa ông? — Bất thình lình Kôletnisuc nói với một nụ cười hung dữ. Ông đang ở trong một tâm trạng hết sức hỗn loạn nên quên mất trước mặt mình là Piôt Vaxiliêvich, chứ không phải một “ông“ nào cả... Nhưng ông trấn tĩnh lại ngay, nhận ra Piôt Vaxiliêvich và cảm thấy xấu hổ quá. — Tôi bị mất trí, xin lỗi... — ông nói, vẻ thiểu não — Lạy Chúa, thật không ngờ! Ăn trộm ngay giữa ban ngày!
Mặc dù trong giây phút này, Kôletnisuc có vẻ đáng ghét nhưng cũng gây cho Piôt Vaxiliêvich một cái gì như lòng thương hại.
— Có việc gì thế?
Quên mất hiện nay thực tế họ là những kẻ tử thù, Kôletnisuc kể cho Piôt Vaxiliêvich toàn bộ câu chuyện hối phiếu, nhưng cũng bỏ qua khá nhiều chi tiết.
— Anh biết cho — Kôletnisuc nói, hai tay vò đầu — đó là hối phiếu giả mà vì một lẽ nào đó tôi phải thanh toán. Nếu tôi không thanh toán, toàn bộ tài sản sẽ bị đưa ra bán đấu giá. Anh là luật gia, Pêchya, có lẽ anh cũng biết chút ít chứ?
— Phải, có gì mà không hiểu, ông anh? Anh đã ký vào sau hối phiếu phải không?
— Phải, ký vào sau...
— Anh đã ký tên anh?
— Đúng thế. Tên tôi. Vì tôi tưởng người ta làm như vậy. Môtsiônưkhơ bảo người ta cũng làm như vậy.
— Nó đã nói đúng với anh, người ta cũng làm như vậy.
— Anh thấy chưa!
— Tôi chưa thấy gì hết. Ngoài chữ ký ra, anh có viết gì lên hối phiếu nữa không?
— Xin thề, tôi không viết gì thêm nữa! Trước cây thánh giá thật! — Kôletnisuc hét lên và xúc động mặt tái đi — tôi mà nói sai, xin không bao giờ ra khỏi đây nữa!
— Thế thì, anh sai! Phải viết thêm cạnh chữ ký: “Về phần tôi, không chịu trách nhiệm”.
— Về phần anh... không chịu trách nhiệm — Kôletnisuc lẩm bẩm, không hiểu, trên mặt lại nổi lên những chấm đỏ.
— Không phải về phần tôi, về phần anh!
— Đúng, tôi cũng nói “về phần anh”.
— Thôi được, với anh, thế nào cũng như nhau cả. Vậy mà cũng tự nhận là “nhà buôn”! Tôi không hiểu được anh buôn bán như thế nào! — Piôt Vaxiliêvich nói một cách ranh mãnh. — Tôi nói anh nghe, đáng lẽ anh phải viết: “Về phần tôi, không chịu trách nhiệm.“ Như thế nghĩa là gì? Như thế nghĩa là người ký, khi viết thêm vào tên mình câu ghi chú “về phần tôi, không chịu trách nhiệm“, trút hết trách nhiệm. Còn anh, anh đã không viết. Thế nghĩa là anh không trút được trách nhiệm. Và bây giờ, anh phải thanh toán. Đó là pháp luật sắt của chú nghĩa tư bản.
— Thế thì, trong trường hợp này, tôi hoàn toàn mất nghiệp — Kôletnisuc lẩm bẩm. — Chúng đã ăn cướp của tôi. Tôi chết mất.
— Ồ! — Batsây nói giọng độc ác, nhưng lại thôi, lấy vẻ thương hại, nói thêm — Anh chưa bao giờ đọc Sêkhôp à?
— Có, tôi có đọc. Sao kia?
— Không sao cả. Có một truyện ngắn thú vị của Sêkhôp, trong đó một luật gia nói với một nhà buôn “Không nên là một con cừu“.
— Anh định nói gì thế? — Kôletnisuc nói, khàn khàn như người khản cổ và cau mày lại.
— Cũng thế: không nên là một con cừu... Thôi, tôi đi đây. Rất sung sướng được gặp anh.
Piôt Vaxiliêvich uể oải chìa hai ngón tay cho Kôletnisuc, y hệt theo đạo lý sắt của chủ nghĩa tư bản, một luật gia may mắn và đắt khách, đại diện của một hãng buôn lớn, khi bắt tay một nhà buôn nhỏ vỡ nợ.
— Bonne chance! như người Pháp nói. Gửi lời chào vợ anh nhá.
— Vợ nào? — Kôletnisuc lắp bắp, hết sức sửng sốt.
— Raitxa Lvôpna. Tôi chúc chị ấy khoẻ.
— Tôi đã ly dị với bà ta — Kôletnisuc nói, tiếng khàn khàn. — Bà ấy ở bên kia... — Ông vẫy tay vu vơ. — Bà ấy đã chuồn theo bọn bônsêvich... Ở Xopdepia[10]...
— À, tôi hiểu rồi — Piôt Vaxiliêvich nhận xét, khinh bỉ ra mặt. — Về già, hai người thấy tính tình không hợp. Thường như vậy. Phải, tôi thấy anh sửa lại bộ râu mép, ăn bận theo kiểu mới nhất của cuối thế kỷ mười chín... Liệu rồi có kiếm thêm một cô bé Rumani với ít hồi môn không? Không ư? Mặc anh. Thôi, tôi đã nói chuyện với anh quá nhiều rồi. Tôi còn phải chạy đi chỗ này, chỗ nọ nữa... Dự chiêu đãi tại nhà ông chánh hội đồng thành phố Ôđetxa, ngài Alêcxianu. Còn bao nhiêu việc! Nếu anh muốn gặp tôi, xin mời lại... khách sạn Luân-đôn, buồng 26. Anh hỏi ông cố vấn luật pháp Batsây, mọi người ở đấy đều biết tôi. Xin chào!
Rồi với một cái khoát tay kiểu cách, Piôt Vaxiliêvich vội vàng ra khỏi cửa hàng đồ cũ “Jorjơ“, cảm thấy trong lòng nhói lên gần như đau thật sự vì quá ghê tởm. Đồng thời ông cũng cảm thấy sung sướng vì đã nắm được địa chỉ của African Africanôvich và biết được các “tọa độ” của ông ta, như Đrujinin thích nói trong những trường hợp tương tự. Batsây vội đi tới viện Bảo tàng để hoàn thành nhiệm vụ.
Trong lúc đó, Kôletnisuc quay cuồng trong cửa hàng như Hecman trong truyện Con pic. Nhưng đáng lẽ nói như anh ta: “Ba con bài, ba con bài, ba con bài...“ ông cứ lặp đi lặp lại như người mất hồn:
— Về phần tôi, không chịu trách nhiệm, về phần tôi, không chịu trách nhiệm, về phần tôi, không chịu trách nhiệm.
Ông tưởng tượng mình đang viết một nghìn lần lên tờ hối phiếu bảy chữ con con vô nghĩa đó, những chữ lẽ ra đã cứu ông khỏi tai họa. Nhưng tiếc thay, điều đó chỉ ở trong tưởng tượng mà thôi. Ông đã không viết như thế! Ông vắt óc để tìm ra lối thoát. Nhưng không có lối thoát. Cửa hàng đồ cũ “Jorjo” đang hấp hối...
Buổi tối, khi Kôletnisuc, rã rời cả về thể xác lẫn tinh thần, lê được về tới nhà, ông bỗng nẩy ra một ý kiến có vẻ tài tình: ông sẽ tới chỗ Batsây ở khách sạn Luân-đôn và hỏi vay ông ta. Ông sẽ năn nỉ Batsây và sẽ ký đủ mọi loại hối phiếu ông ta cần. Batsây không thể không có tiền! Chắc chắn Batsây sẽ kiếm ra ba nghìn mác để cho ông vay. Khó mà tưởng tượng được là Batsây có thể từ chối một người bạn cũ. Lúc này, Kôletnisuc không nghĩ tới việc Batsây đã trở thành một tên phản bội mà ông đang căm thù nữa. Phải, ông đang căm thù Batsây. Đấy là một tên phản bội. Nhưng Kôletnisuc sẽ giấu căm thù đi. Ông sẽ tới với hắn, giả vờ nịnh nọt hắn.
Kôletnisuc quay lại và chạy bổ tới khách sạn Luân-đôn. Nhưng lại một đòn cuối cùng, khủng khiếp nhất, đang chờ ông ở đấy: không có bóng Piôt Vaxiliêvich Batsây, cố vấn luật pháp ở Plôexti, tại khách sạn. Thậm chí cũng chẳng ai nghe nói đến cái tên ấy. Đó là một trò lừa đảo.
Vẫn cái trò lừa đảo của Iônen Mirêa, Môtsiônưkhơ, hãng Mêfôđi Muntêanu và Con trai, Bucaret, Bá-linh, Viên, Côpenhagơ, Ăngkara, Môngtêviđêô, Miêcxêa Flôretxcô, với những nhẫn, những hạt kim cương giả, những hạt kim cương của đôi mắt hẳn... khắp chung quanh Kôletnisuc, chỉ là lừa đảo, trong cái thế giới giả dối độc địa của bọn buôn gian bán lận, bọn ăn cắp và bọn đầu cơ, chúng đã chiếm lấy một thành phố xô-viết lương thiện và làm cho nó ngập ngụa trong hơi thở thối tha của chúng.
Kôletnisuc biết mình đã hoàn toàn đi vào chỗ chết và không thể gỡ được nữa.