Secnôivanenkô không muốn mất thể diện trước mặt Đrujinin. Ông đã ra lệnh cho Raitxa Lvôpna và Liđya Ivanôpna phải tiếp đãi khách thật tử tế: một món mì, một món bột kê nấu mỡ, bánh rán dầu quỳ nhân mứt mận. Bánh mì, thực ra thì thiếu. Nhưng Đrujinin đã mang tới một ổ bánh mì nguội rất ngon.

Nói tóm lại, đây là một bữa tiệc đang chờ đợi họ. Khói dầu quỳ cháy cay sè từ từ ùn lại trong các đường hành lang, dồn lại trong các hang động, đọng ở các ngăn tường. Mấy cái bếp dầu hỏa như những ngôi sao xanh kêu vo vo trong màn sương mù mịt. Các ngọn đèn chong chỉ hơi le lói trong lần khói cay sè. Rất khó thở, nước mắt nước mũi cứ giàn giụa: đến phải đeo mặt nạ phòng hơi ngạt mất. Nhưng không ai tỏ ra khó chịu cả, mọi người đều khoái trá với cái hương vị thức ăn dễ chịu đó, nó nhắc lại những ngày hội hè. Đôi lúc, trong khói bếp, hiện ra cái bóng dáng to lớn, vụng về của Kôletnisuc lại ngồi bên cạnh Piốt Vaxiliêvich để trao đổi dăm ba câu.

— Này, ông đại diện hãng dầu hỏa Rumani — Hoa-kỳ, công việc làm ăn thế nào? Hãng của ông có tìm ra dưới Ôđetxa, thứ dầu hỏa rất giàu chất ốc-tan không? — Rồi Kôletnisuc vừa cười như trẻ con vừa ho, hắt hơi vì khói bếp và lấy ống tay áo lau nước mắt.

— Hãng tôi, như anh biết đấy, đã tìm thấy một thứ đại loại như thế dưới Ôđetxa, trong khư vực làng Uxatôvô — Batsây vừa nói vừa cười — Còn anh, anh hãy kể cho chứng tôi nghe anh đã “buôn bán” giỏi giang như thế nào ở cửa hàng “Jorjơ” đi. Bộ ria mép của anh đâu rồi? Này, ông con nợ không may! Thế mà cùng gọi là thương gia! Cho tôi xem những tờ hối phiếu giấy lộn của anh!...

— Cho nó cháy mẹ nó đi! — Kôletnisuc nói, rầu rĩ.

— Đừng, Jôrôska ạ — Piôt Vaxiliêvich nói luôn một hơi. Anh đã hai thứ tóc trên đầu mà mãi đến tận bây giờ vẫn chưa biết một tí luật pháp gì về hối phiếu hay sao?

— Tôi biết nhưng đã quên mất cả. Anh tính, hoàn toàn chỉ vì quên.

— Thế, không muốn làm nhà tư bản à?

— Tôi có muốn đâu kia chứ!

— Ồ, anh muốn lắm!

— Im đi!

— Không. Jôrôska, anh muốn lắm và đấy là hậu quả, đáng buồn!

— Chính Secnôivanenkô đã dẫn tôi tới đó.

— Anh định đổ lên đầu người khác à?

— Lạy Chúa, chính anh ta! Nếu không phải con quỷ ấy thì đời nào tôi chịu bẩn tay.

— Thôi đi, Jôrôska! Mọi việc đã rõ! Anh ta đã đẩy anh tới chỗ tham lam. Và trong những ngày tuổi già của anh, anh định trở thành một nhà đại tư bản. Chính sự nghiệp Anh em Pơtasnikôp ám ảnh làm anh không ngủ được từ hồi còn nhỏ.

— Sao anh lại giày vò tôi thế. Lạy Chúa! — Kôletnisuc nói, hay đúng hơn rền rĩ, giọng rầu rầu — Giày vò tôi để làm gì? Anh nên cảm ơn tôi là hôm nọ đã không nhanh tay cho anh mấy viên tiểu liên.

Thực thế, chỉ một tí nữa Kôletnisuc đã ấn cò, lúc Batsây nhảy từ sau lưng Đrujinin ra rồi ôm chầm lấy Secnôivanenkô. Sự xuất hiện bất ngờ của Piôt Vaxiliêvich mà Kôletnisuc coi như một tên phản bội và gian ác đã làm ông giận sôi lên nên, không tự chủ được, ông đã nhảy khỏi chỗ nấp và đã giơ khẩu tiểu liên lên, nhưng may thay, Xtrenbixki vốn điềm tĩnh, với bàn tay sắt của mình, đã kịp giữ tay ông lại.

— Thế còn gì bằng — Piôt Vaxiliêvich nói — chết vì bàn tay người bạn cũ Jôra Kôletnisuc! Đấy là mơ ước của cả đời tôi!

— Chỉ một ly nữa là thành sự thật — Kôletnisuc nói, buồn rầu — Anh có biết tôi tức đến thế nào không? Một con thú dữ! Và một cuộc xung đột không tưởng được có thể xảy ra.

Tất nhiên lẽ ra đã có một cuộc xung đột không tưởng được! Khi Kôletnisuc từ chỗ ẩn nhảy ra với khẩu tiểu liên, sau những hòn đá, mọi người có mang vũ khí đã đứng cả dậy; sau lưng Đrujinin, là Misa, tay cầm một quả lựu đạn và sau Misa, còn một vài người nữa... Nhưng Xtrenbixki giữ chắc tay Kôletnisuc, bình tĩnh và bằng một giọng chỉ huy, hét to: “Đứng lại!” Anh là người đầu tiên đoán ra ý nghĩa của sự việc vừa xảy ra và đã bỏ súng xuống. Sau đó, mọi người đều biết là Batsây và Secnôivanenkô đã hôn nhau. Cuộc “xung đột” nói như Kôletnisuc, đã không xảy ra.

— Thật là một giây phút đáng ghi nhớ! — Kôletnisuc nói, phấn khởi.

— Cảm ơn về giây phút đó! — Piôt Vaxiliêvich cười đáp — Con có nghe không, Pêchya? Chỉ một tí ti nữa thôi, bố yêu của con đã chẳng còn gì nữa.

Pêchya quàng hai tay lên vai bố và giữ chặt bố vào lòng.

— Bố, bố...

— Gì thế, con?

Pêchya hai tay nắm chặt lấy tay bố, và gõ gõ đầu ngón tay như chú thường làm khi còn nhỏ. Trước mặt bố, cậu lại là một em bé.

— Bố, bố, bố có súng ngắn không?

— Tất nhiên, bố có một khẩu.

— Hiệu gì?

— Một khẩu Uante, lấy được của địch.

— Cho con xem.

Tưởng chú bé chưa bao giờ cầm tới một khẩu súng. Nhưng chú vẫn thường bắn luôn. Pêchya và Valentin đã theo học một lớp dạy bắn dưới sự hướng dẫn của Xêrafim Ivanovich Tulyalvôp trong một cái hang bố trí đặc biệt thành trường bắn. Chúng bắn vào những bia bằng đá trên đó có vẽ nguệch ngoạc mõm bọn phát-xít.

— Bố cho con xem, đi bố...

Batsây rút khẩu Uante trong túi ra và đưa cho con trai.

— Cẩn thận đấy con ạ. Nạp đạn rồi. Khoan đã, ông bạn, để tôi bỏ đạn ra đã.

Nhưng cậu bé, bằng những ngón tay khéo léo, đã tự mở khẩu súng ra, vứt bỏ hộp đạn rồi chĩa họng súng lên, ấn mấy lần vào cò.

— Tốt đấy — Chú nói, có vẻ thông thạo — Ta đổi nào? — Rồi chú rút khẩu Nagan lớn của chú thủ trong áo sơ-mi ra — Đổi với con, nó hơi nặng, còn với bố là vừa. Được không? Đồng ý nhé?

Piôt Vaxiliêvich kinh ngạc và thậm chí còn tỏ vẻ kính trọng, nhìn con trai.

— Chà, con thỏ con của bố, dạo này, con đã trở thành một người lính thực sự rồi.

Chú bé không để ý tới câu nhận xét có vẻ châm biếm nhưng cũng thích thú đó.

— Thế nào, ta đổi nhá?

— Không được, ông bạn. Khẩu đại bác của chú đối với tôi không hợp. Nó lớn quá. Công tác của tôi lại tế nhị — Batsây nói, có vẻ bí mật — Trả tôi khẩu Uante. Được rồi!

Mắt Pêchya bỗng lim dim và tinh nghịch, cái mũi lấp dưới những nếp nhăn, rồi chú nói:

— Nhưng bố có nhớ bố đã nói gì với con ở Mạc-tư-khoa không?

— Bố không nhớ... Bố đã nói gì ở Mạc-tư-khoa?

— Về vũ khí...

— Vũ khí nào?

— Về mọi thứ vũ khí...

— Không... bố không nhớ.

— Kìa... — Chú bé nói to. — Bố có nhớ khi ta chuẩn bị cuộc du lịch không?

Phải, đó là lúc hai bố con chuẩn bị cuộc du lịch. Ông bố cao to, với cậu con trai bé tí, hai con người can trường và không lệ thuộc vào ai, họ đã mang túi cõng trên lưng, tay cầm gậy và sắp lên đường đi chu du, tự hào, dũng cảm. Ấy, nếu nói du lịch thì họ đã du lịch. Nhưng lạy Chúa, từ đó đã lâu rồi, lâu ghê lắm rồi! Phải chăng đó thuộc về một kiếp khác? Khó mà tưởng tượng một cách khác được.

— Thế, có việc gì đã xảy ra khi sắp đi du lịch?

— Lúc đó, bố cứ nhất định không chịu mang vũ khí theo.

— Có thật là bố không chịu mang vũ khí không?

— Đúng thế! Chính vấn đề là ở đấy. Và ai đúng nào.

Rồi Piôt Vaxiliêvich bỗng nhớ lại khi hai bố con cãi nhau trước lúc ra đi: mang theo vũ khí hay không mang theo?

— Con đúng — Batsây nói — Thú dữ đã xuất hiện

— A ha! — Pêchya reo lên, đắc thắng — Thế mà lúc ấy bố không tin.

Trong lúc đó, Đrujinin, Secnôivanenkô, Xtrenbixki và Xiniskin Jêleznư đang ngồi trên những cái trụ bên chiếc bàn đá, trao đổi về mối quan hệ đối với nhau. Đây là một cuộc nói chuyện nghiêm trang giữa những người không để tình cảm chi phối, một cuộc nói chuyện nghiêm túc, không đùa bỡn.

— Anh có cái gì cắt được, một con dao xếp hay tốt hơn, một lưỡi dao cạo cũ nào đó không? — Đrujinin hỏi.

— Có lẽ có.

Secnôivanenkô sờ tay lên bàn và đưa cho anh một lưỡi dao cũ dùng để gọt bút chì. Đrujinin vừa cởi áo vừa lầu bầu. Anh cởi thắt lưng, bỏ chiếc áo ba-đờ-xuy da, vén áo lên, kéo gấu chiếc áo lót màu xanh trong quần ra, rồi cẩn thận rạch. Anh rút ra một vuông lụa con rất mỏng trên có in lệnh công tác mang tên Đrujinin với một con dấu màu xanh hình tam giác.

— Cái này, đủ chưa?

— Với tôi, hoàn toàn đủ. Tốt! — Secnôivanenkô vui vẻ nói, bắt tay Đrujinin — Đồng chí Xiniskin Jêleznư, nên xem cho biết.

Xiniskin cầm tờ chứng minh đưa sát lên mắt nhìn một lúc lâu, lật đi lật lại, rồi cuối cùng trả lại cho Đrujinin.

— Được đấy — Bác vừa nói vừa ho và lau mồ hôi nhớt trên vầng trán.

— Xin lỗi đã xô xát với anh — Secnôivanenkô nói.

— Không sao, công việc nó phải thế!

— Phải, cái việc nhỏ này chứ lắm thứ lắm!

Secnôivanenkô xoa hai tay vào nhau lia lịa, nhíu mũi lại, đôi mắt long lanh. Ông rất hài lòng anh chàng đáng yêu này lại chính là Đrujinin. Mọi việc thế là ổn cả. Và, vui vẻ nhìn Đrujinin sửa sang lại quần áo, đồng chí bí thư thứ nhất hỏi anh một câu thường không thể thiếu được ở bất cứ một cuộc gặp gỡ thân mật nào trong thời chiến:

— Anh đã ăn gì chưa?

— May quá, chúng tôi cũng đã ăn qua quít.

— Qua quít à, nghe đủ hiểu là thế nào... Có lẽ các anh đang đói như ma đói?

— Quả có thế.

— Vậy mời anh xơi tạm với chúng tôi bữa trưa. Nói đúng hơn là bữa chiều.

— Xin không dám làm khách.

— Tốt lắm.

Và làm ra vẻ nghiêm nghị, Secnôivanenkô gọi dõng dạc:

— Xviatôxlap!

— Có! — Xviatôxlap trả lời từ ngoài cửa, nơi vị trí của anh.

Anh đứng nghiêm, khẩu tiểu liên áp bụng.

— Bữa chiều nay có gì?

— Báo cáo đồng chí bí thư, mì, kê nấu thịt mỡ và bánh nhân mứt mận — Xviatôxlap kể.

— Anh có ý kiến gì không? — Secnôivanenkô nói, hài lòng ra mặt, thâm tâm muốn phô cho anh chàng Đrujinin lừng danh này thấy cái “cơ ngơi“ của mình dưới vẻ tốt đẹp nhất của nó.

— Các anh sống cứ như tư sản — Đrujinin thốt lên.

— Cũng khá! Secnôivanenkô nói giọng lừng khừng pha vẻ khiêm tốn — Xviatôxlap! — ông gọi — Bao giờ dọn xong, báo cáo ngay!

— Rõ.

— Anh hút thuốc không? — Đrujinin hỏi.

— Thỉnh thoảng. Tôi cũng nghiện thuốc.

— Xin mời anh.

Đrujinin chia bao thuốc ra, và Secnôivanenlvô thận trọng đưa hai ngón tay nhón một điếu.

— Thuốc Rumani — ông nói, gí điếu thuốc vào đèn châm và hút — Chúng tôi biết các anh hút thuốc Rumani.

— Sao các anh biết? — Đrujinin hỏi vội.

— Chúng tôi có tìm thấy đầu mẩu của anh trong hang “Mèo”. À tiện đây xin hỏi, “Mèo”, ý nghĩa là thế nào nhỉ?

— Chả thế nào cả. Chợt nghĩ ra thì tôi cứ viết thế thôi. Chỉ để làm cho anh phải băn khoăn. Nhưng vừa rồi anh bảo tìm thấy đầu mẩu thuốc thế nào nhỉ? Nó ở đâu? Trong hang “Mèo” à? Vô lý. Tôi không để sót lại dấu vết gì bao giờ.

— Mặc, nhưng đúng là một đầu mẩu thuốc.

— Thế là cậu điện đài của tôi nó hút cẩu thả thế đấy. Hắn chết với tôi — Đrujinin càu nhàu — Trinh sát khổ, nếu không muốn nói nặng hơn...

— Đúng, những cái ấy phải cẩn thận.

Họ ngồi đối diện nhau hút thuốc, như hai vị tướng, một già, một trẻ — quan sát nhau trước khi chuyển sang bàn công tác.

— Các anh cũng vô tình mà tìm thấy chúng tôi hay sao? — Secnôivanenkô hỏi.

— Vừa là vô tình vừa là không. Vì tôi, chắc anh cũng đã đoán biết, tôi chủ yếu hoạt động nội, có thể gọi căn cứ địa tôi ở trong nội thành. Nhưng cách đây tháng rưỡi, theo lệnh của trung ương, tôi đã hạ thổ. Bây giờ đội du kích chúng tôi đóng trong những hầm mộ gần chỗ các anh. Và hóa ra chúng ta đã thành láng giềng rồi đấy.

— Thú thật!

— À, khéo lại quên. Tôi có một việc phải báo cho anh.

Secnôivanenkô dỏng tai:

— Việc gì vậy?

— Hình như anh đã có liên lạc với trung tâm du kích Ukren qua đồng chí thiếu tá Măcximôp, có phải không?

Secnôivanenkô dựa lưng vào tường.

— Cứ coi là như vậy — Ông đáp lại một cách mơ hồ — Anh cần bảo cho tôi việc gì?

— Bộ tham mưu du kích rất quan tâm đến hoạt động của các anh. Trên đã đặc biệt cử một phái viên về chỗ các anh, nhưng đồng chí ấy không tìm được liên lạc.

— Phải, tôi có một trạm liên lạc bị vỡ — Secnôivanenkô thở dài nói.

— Tôi có nghe nói. Chắc hẳn vì thế mà anh ta không tìm được tới các anh. Từ nay tôi có thể chuyển báo cáo hộ anh. Tôi có một đài phát. Liên lạc trực tiếp với trung tâm. Ngoài ra, xin lỗi anh cho hỏi một câu hơi tò mò: vụ phá hoại bến Dầu lửa có phải do các anh tình cờ gây nên không?

— Do chúng tôi, nhưng không phải là tình cờ. Đây, vai trò chính đây — Secnôivanenkô nói — Hình như tôi chưa giới thiệu các anh thì phải. Đồng chí Xtrenbixki, Platôn Ivanôvich, bí thư thứ hai.

— Thế ra là đồng chí ư? — Đrujinin hỏi, một ánh vui lóe trang đôi mắt xanh.

— Tôi chỉ chỉ huy — Xtrenhixki nhũn nhặn nói.

— Đừng có nghe anh ấy — Secnôivanenkô nói — Anh ấy xuýt chết vì mìn nổ đấy. Người lái tàu, đến lúc cuối cùng, đã hoảng.

— Tôi đành phải tự lái lấy — Xtrenbixki giải thích vắn tắt — Đến lúc cuối cùng, tôi đã kịp nhảy xuống, nếu không thì, chắc là...

— Tất nhiên, tất nhiên... — Đrujinin nói vội — Tôi hiểu. Nhưng đồng chí làm thế nào? Bẻ ghi à?

— Còn làm thế nào khác được? Anh em đã bẻ trệch ghi đi rồi khóa chặt lại.

— Hay... Nhưng, một lần nữa xin lỗi, tàu Fecđinăng, cũng là đồng chí à?

— Cái ấy thì công lao của Liôna chúng tôi — Secnôivanenkô vừa nói vừa cười rất hiền hậu.

— Trong anh em chúng tôi, anh ta nổi tiếng là một chuyên gia về “ô”.

— Đánh vố ấy cũng giỏi. Các anh có biết tin chiếc Fecđinăng cuối cùng đã đắm ngoài khơi không?

— Tin mới toanh đấy! — Secnôivanenkô reo lên — Có thật không, đắm à?

— Còn gì nữa! Nó bị lệch trọng tâm.

— Anh chắc chắn thế chứ?

— Hoàn toàn chắc chắn. Do anh em tôi báo cáo.

— Làm ăn khá lắm!... Lêônit ơi! Các đồng chí ơi! — Secnôivanenkô nhìn vào đường hầm reo lên — Lại đây. Nghe thấy gì chưa? Tàu Fecdinang đã đắm rồi!

Vừa đúng lúc ấy, Xviatôxlap xuất hiện trước cửa “góc đỏ” và nói:

— Thưa đồng chí bí thư! Cho phép tôi báo cáo: bữa chiều đã dọn.