Pêchya vẫn thường nghĩ đến cái đầm nước mặn này. Đã nhiều lần chú nghiên cứu nó trên tấm bản đồ ở “văn phòng” đồng chí bí thư thứ nhất... Chú kiên trì hình dung lại con đường chú đã đi cùng với bà Matriôna Têrenchiepna và Valentin, trong cái đêm hãi hùng mà ba người lang thang giữa hai đầm nước mặn Hatji-Bây và Kuiannich trước khi Xviatôxlap gặp họ. Biết bao lần chú đã nghĩ đến cái giếng hoang, nơi chú đã giấu lá cờ do anh thủy binh sắp chết giao cho, vì vậy hôm nay, ngồi trên xuồng cao su giữa hai chiến sĩ súng máy đi qua đầm nước mặn, chú có cảm tưởng được gặp lại những chốn quen thuộc. Thực ra hồi ấy chú chỉ được nhìn những cảnh này có một lần, lại là ban đêm, phần nhờ vào ánh những đám cháy xa, phần nhờ vào ánh sáng bất chợt của pháo hiệu Đức, làm biến dạng hết cảnh vật, như một bức ảnh vô tuyến.

Hôm nay, một buổi chiều sáng sủa. Mặt trời vừa mới lặn. Ánh hoàng hôn tháng tư rực lửa, ẩm ướt, vừa ngừng bốc cháy thong thả trên những bờ dốc đen ngòm phía bên kia đầm nước mặn, qua những ngôi cổ mộ xa xăm của thảo nguyên, và phản chiếu mênh mông trên làn nước phẳng lặng. Quanh vùng, trên một khu vực rất rộng, trận chiến đấu vẫn tiếp diễn. Không khí và nước không ngừng rung chuyển. Những đám khói bom đạn, màu xám, màu đen, màu nâu thẫm, bùng lên rồi ngả xuống phía tây, trên khắp cả đường chân trời. Trong thảo nguyên, vang lên tiếng xe tăng. Khắp nơi đang có sự chuyển quân nhưng vẻ chạm chạp giả tạo của nó làm cho mắt người không thể nhận ra được. Cuộc tấn công đang tiếp diễn.

Quả đất đang mở hết đà, xoay quanh trục của nó. Mặt trời bay với một tốc độ trí óc con người không theo kịp. Ấy thế mà ta vẫn nói mặt trời đứng im trên bầu trời và thong thả ngả xuống chân trời.

Tất cả mọi vật quanh Pêchya đang di chuyển rất khẩn trương đồng thời lại có vẻ im lìm, không chuyển động. Đó là những chiếc xuồng cao su giữa đầm nước mặn, chở những tốp công binh từ bờ này sang bờ kia. Đó là những chùm nổ đen ngòm của đạn cao xạ trên cao, phía trên đầu, vây quanh chiếc máy bay do thám Đức không chuyển động. Đó là những hàng dài bộ binh chìm ngập dưới đất. Cả đến bản hợp xướng ầm ĩ của các đợt pháo kích cũng cho ta một cảm giác không chuyển động. Người ta có thể tưởng rằng bản thân thời gian, đã bị ngừng lại trên tất cả cái khoảng mênh mông trong đó cuộc tấn công của Hồng quân tiến về Ôđetxa đang diễn ra hết sức khẩn trương, cũng không chuyển động.

Pêchya và các xạ thủ súng máy đã vượt qua đầm nước mặn Hatji-Bây và đổ bộ lên bờ đối diện. Họ trèo lên bờ dốc. Trước mặt họ là thảo nguyên, bị đào khoét tứ phía, những chiến hào cũ mới, những đường giao thông, những hố đại bác, những vị trí cho công binh và pháo binh. Chiến tranh đã hai lần tàn phá cái khu vực nhỏ hẹp nằm giữa hai đầm nước mặn và đã ghi lại những vết tích hãi hùng, lần thứ nhất cách đây hai năm rưỡi, khi quân Rumani và quân Đức vây hãm Ôđetxa, lần thứ hai cách đây mới có mấy giờ, khi Hồng quân tổ chức một đợt xung kích mãnh liệt, tràn vào phòng tuyến Đức, đã chọc thủng nó, vượt qua nó và xông tới khu ngoại ô là nơi chiến đấu đang tiếp diễn. Đây cùng chính là khu thảo nguyên mà Pêchya đã lạc suốt một đêm với Valentin và bà Matriôna Têrenchiepna, và tại đây hai năm rưỡi về trước, chú đã giấu một lá cờ giữa những hòn đá của bờ giếng. Chú nhận ra ngay khu thảo nguyên đã đổi dạng và lỗ chỗ vết bom đạn này.

Trên bản đồ các xạ thủ súng máy mang theo, cũng có ghi mấy cái giếng cũ bỏ hoang mà quân Đức dùng làm ổ súng máy. Các chiến sĩ nhanh chóng định hướng bản đồ trên thực địa và tiến về phía cái giếng gần nhất. Tinh cờ lại đúng cái giếng Pêchya đang tìm. Đất xung quanh bị đạn đại bác cày lên. Những cọc, những cuộn dây thép gai, những mảnh bánh xe chở pháo, những cây đuốc cháy sém, những mũ sắt vương vãi, tất cả chứng tỏ sức mạnh của đợt pháo chuẩn bị đã hủy diệt phòng tuyến Đức ở đây.

— Cái giếng này à? — Anh xạ thủ súng máy nhiều tuổi hơn hỏi; đó là một trung sĩ đeo hai huân chương và một huân chương mới toanh mà Pêchya chưa từng trông thấy, huân chương chiến tranh Vệ quốc hạng nhất.

— Nó đấy — Pêchya trả lời thiếu tin tưởng.

— Xem ngay thôi. Còn cái ấy, cậu giấu chỗ nào?

— Giữa những hòn đá.

— Trong hay ngoài?

— Ngoài ạ.

— Phía nào?

Pêchya đỏ mặt lên:

— Em... em không nhớ.

— Cậu không nhớ! — Anh trung sĩ súng máy nhận xét; Pêchya cảm thấy anh có vẻ không hài lòng.

— Lúc ấy là ban đêm... tối mò... Cách đây hai năm rưỡi rồi ạ...

— Hai năm rưỡi... — Anh trung sĩ lẩm bẩm, vẻ càng không hài lòng... — Hai năm rưỡi... Đúng, còn bây giờ, ông bạn ơi, ta không chơi cái trò cũ nữa đâu — Anh vừa nói mỉm cười — Bây giờ chúng ta đánh nhau khác hẳn trước rồi... Nào Muxtapha, ta bới một tí xem sao...

Xạ thủ súng máy thứ hai là một chiến sĩ thường tên là Muxtapha, mặt to, phẳng như nặn bằng đất sét đỏ nung kỹ, cổ áo va-rơ chật cài dối dá quanh cái cổ béo đỏ. Muxtaplia đi vòng quanh giếng. Giếng bị phủ đầy đất, một số hòn đá đã bị lấy đi tạo thành một lỗ châu mai, trong đó nhô ra cái nòng súng máy Đức đã hỏng. Hai tên Đức chết nằm ườn cạnh giếng. Cỏ non mùa xuân màu vàng nhạt mọc chui qua những lỗ áo ca-pốt bằng dạ. Một thằng nằm chổng mông lên trời, cái má đen xạm áp xuống đất; còn thằng kia, hai cẳng dạng ra, đầu ngoẹo sang một bên, bộ mặt hoàn toàn bị hủy hoại, nửa nằm nửa ngồi trên một cái vũng lớn màu đen đen, lưng dựa vào thành giếng.

— Hót nó đi — Viên trung sĩ ra lệnh.

Muxtapha nằm lấy cẳng xác chết, kéo sang một bên như kéo xe cút kít. Dưới xác chết, đất đen sì, không có gì mọc cả, chỉ có những con giòi trắng nhỏ lúc nhúc, Pêchya lợm buồn nôn, quay mặt đi.

— Được rồi — Viên trung sĩ ôn tồn nói — Thằng ấy thế là bình yên rồi đấy... Nào, ta tìm thôi!

Pêchya đi rón rén quanh giếng, cố tránh không giẫm lên những vũng đen.

Đất sực lên mùi nước mưa xuân, mùi thuốc súng, và một thứ mùi gì khác, nặng nề, có chất sắt. Pêchya cổ lay mấy hòn đá, nhưng không chuyển. Chú nhún vai. Lúc này chú có cảm tưởng mình đã nhầm. Chắc một cái giếng khác, không phải cái này.

— Cậu giấu ở trong hay ở ngoài.

— Ở ngoài — Pêchya vừa nói vừa cố không nhìn những thằng Đức.

— Có lẽ ở trong chăng?

— Không, ở ngoài ạ. Em nhớ lắm. Chắc là ở ngoài.

— Chắc hay nhất định?

— Nhất định.

— Nếu nhất định thì ta tìm...

Họ bắt đầu kiểm soát từng hòn đá một. Thình lình, một hòn lung lay và khẽ xê địch. Pêchya lao tới, thò tay vào khe hở. Chú sờ thấy mép một mảnh vải nhàu nát, dính bết, chú lôi lá cờ ra.

Lá cờ ẩm ướt, đầy những vết thẫm, nhiều chỗ bị mục; chú bé cảm thấy nó nặng ghê gớm, tưởng chừng gánh nặng của những năm hãi hùng đẫm máu vừa qua đè trĩu lên nó.

Pêchya gượng nhẹ đặt lá cờ lên cỏ và giở ra: nền trắng đã ngả vàng vì thời gian, những sọc xanh nhạt bạc màu, một ngôi sao đỏ, những vết máu hoen ố. Cả ba người, Pêchya và hai anh xạ thủ súng máy đứng thẳng người quanh lá cờ như quanh thi hài một vị anh hùng.

Và trong phút im lặng ấy, đợt nhiên Pêchya nhìn thấy rõ ràng trước mắt như hai vị thần đối địch đang vặn mình và xô đẩy nhau. Dưới ánh sáng ngọn lửa chiến thắng, trước mắt chú bé lại hiện ra khuôn mặt anh thủy binh hấp hối, trên đó chỉ còn có đôi môi rộng, căng ra, màu tro, gần như trắng bệch, trắng hơn da mặt rất nhiều. Đôi môi mấp máy khó khăn như muốn yêu cầu chú bé một điều chủ yếu, cuối cùng. Và lúc này cũng như trước kia, khi tuyên thệ với anh thủy binh hấp hối nguyện sẽ giữ gìn lá hạm kỳ, Pêchya giơ chếch tay lên trên đầu và chào theo kiểu thiếu niên tiền phong.

Chú đã giữ đúng được lời hứa. Lòng chú vừa buồn rầu vừa thanh thản.

Người gày gò, hốc hác hơn xưa nhiều, chân tay dài nghêu, mặc bộ quần áo vải lều, đội mũ sắt hồng quân mà các anh chiến sĩ cho, chú đứng thẳng, chào kiểu thiếu niên tiền phong và với cặp mắt đẫm lệ, chú nhìn thảo nguyên trước mặt, nơi có những ánh phản chiếu của trận đánh chạy lấp loáng giữa những đám mây xanh lam của mùa xuân.