Ngày ba mươi tháng tám năm Long Hòa nguyên niên, cuộc "Thổ đoạn" (định cư hộ tịch) Canh Tuất kéo dài bốn mươi ngày tạm thời kết thúc, mà công việc của Thổ đoạn ty thì mới chỉ bắt đầu. Mười hai văn lại được điều động tạm thời từ Lại bộ và Tả dân Thượng thư bộ cùng với Tạ Huyền, Trần Thao Chi và những người khác bắt tay vào chỉnh lý văn thư Thổ đoạn do các cơ quan Kiểm tịch thự ở Lương Châu, Ích Châu, Kinh Châu, Dương Châu, Giang Châu, Tương Châu đệ trình lên.
Ngày mười hai tháng chín, văn thư Thổ đoạn của sáu châu được chỉnh lý xong. Sau giờ Mùi khắc thứ ba buổi trưa hôm đó, Thượng thư bộ Binh kiêm Trưởng lại Thổ đoạn ty là Lục Thủy đã báo cáo mọi việc về Thổ đoạn với Hội Kê vương Tư Mã Dục tại Tây đường điện Thái Cực ở Đài Thành. Những người tham dự gồm có Thượng thư lệnh Vương Thuật, Lại bộ Thượng thư Vương Bưu Chi, Tả dân Thượng thư Lục Nạp, Thị trung Cao Tung, Thị trung Trương Bằng, Tản kỵ thường thị Tạ Vạn, Tản kỵ thường thị kiêm Trứ tác lang Tôn Xước, Ngự sử trung thừa Tạ An, Thượng thư Lại bộ lang Vương Uẩn, Trung thư thị lang Si Siêu, Tư đồ trưởng sử Viên Đam. Những người tham gia nghị chính tại Tây đường còn có Tả hữu giám của Thổ đoạn ty là Tạ Huyền và Trần Thao Chi. Tạ Huyền là người tuyên đọc tình hình Thổ đoạn của các châu đã được chỉnh lý.
Đợt Thổ đoạn lần này tiến hành hợp nhất và chỉnh đốn các Kiều châu, quận, huyện vốn chỉ là hư danh hoặc có địa giới chồng chéo. Tổng cộng có ba mươi ba quận, một trăm bảy mươi bảy huyện bị xóa bỏ. Kiều nhân (người từ phương Bắc di cư xuống) đều được quản lý theo địa hạt huyện nơi họ cư trú, bãi bỏ "Bạch tịch" (hộ tịch trắng, không chịu thuế), đăng ký vào "Hoàng tịch" (hộ tịch vàng) như cư dân Giang Đông. Theo lệnh chiếm điền, những kiều dân có số ruộng chịu thuế không đủ ba mươi mẫu sẽ được giảm một nửa sưu dịch và thuế khóa. Lượng kiều dân nhập vào Hoàng tịch lần này có hơn bốn vạn hộ, gần hai mươi vạn nhân khẩu. Qua đợt kiểm tra hộ khẩu quy mô lớn này, những ghi chép không xác thực trong hộ tịch đã được đính chính, những hộ bỏ trốn khỏi hộ tịch được nhập lại, cộng thêm số "Ẩn hộ" (hộ giấu) mà các thế gia đại tộc giao ra, tổng cộng được một vạn chín nghìn bảy trăm hai mươi hộ, tính ra là bảy vạn sáu nghìn sáu trăm bốn mươi tư nhân khẩu.
Hội Kê vương Tư Mã Dục, người đứng đầu các công việc trong ngoài, nhíu mày không nói. Cuộc Thổ đoạn quy mô lớn như vậy mà chỉ kiểm soát được chưa đầy hai vạn hộ, hiệu quả còn không bằng đợt Thổ đoạn thời Hàm Hòa. Tuy việc xóa bỏ các Kiều huyện và Bạch tịch rất có hiệu quả, giúp quốc gia có thêm gần bốn vạn hộ nộp thuế và phục dịch, dù chỉ tính một nửa số thuế thì cũng đủ làm đầy quốc khố, nhưng đây là kết quả của việc hủy bỏ chính sách ưu đãi đối với người phương Bắc. Kiều dân có ý kiến rất lớn về việc này, trong khi các thế gia đại tộc cùng với địa chủ thứ tộc chỉ giao ra chưa đầy hai vạn ẩn hộ. Kiều dân sẽ cho rằng đợt Thổ đoạn này không công bằng, thiên vị người phương Nam. Chính quyền Tư Mã thị ở Giang Đông chủ yếu dựa vào sự ủng hộ của nhóm kiều dân này, nếu họ bất mãn nghiêm trọng thì hậu quả thật khó lường!
Tư Mã Dục hỏi Tạ Huyền: "Tạ duyện đã bẩm báo tình hình thực tế của việc Thổ đoạn với Hoàn Đại tư mã chưa?"
Tạ Huyền đáp: "Đợi sau khi triều đình bàn bạc xong rồi mới báo cáo với Hoàn Đại tư mã."
Tư Mã Dục nhìn quanh những người trong đường, nói: "Các vị hãy cứ tự do bày tỏ ý kiến."
Thượng thư lệnh Vương Thuật nói với Tạ Huyền: "Xin Tạ duyện nói chi tiết về tình hình ẩn hộ do các châu quận báo lên."
Tạ Huyền đáp: "Việc này Trần Tử Trọng, Tả giám của Thổ đoạn ty, nắm rõ hơn cả, xin mời Trần duyện nói chi tiết."
Trần Thao Chi cúi người, nói: "Đợt này kiểm soát được một vạn chín nghìn bảy trăm hai mươi ẩn hộ, trong đó Dương Châu chiếm một vạn hai nghìn ba trăm hộ. Lưu dân phương Bắc phần lớn ngụ cư ở Dương Châu, vì vậy các đợt Thổ đoạn trước đây đều chú trọng Dương Châu. Trong một vạn hai nghìn ba trăm hộ kiểm soát được ở Dương Châu, có sáu nghìn hai trăm hộ là do thứ tộc báo cáo, còn sĩ tộc chỉ giao ra sáu nghìn một trăm hộ."
Mọi người trong đường nghe đến con số này đều im lặng. Hào môn sĩ tộc chiếm giữ ẩn hộ nhiều hơn thứ tộc rất nhiều, nhưng tình hình hiện tại lại là thứ tộc giao ra nhiều hơn. Có thể thấy, cuộc Thổ đoạn Canh Tuất vốn được xưng là nghiêm khắc quả thực có sức răn đe đối với thứ tộc, nhưng phần lớn sĩ tộc rõ ràng không tuân thủ nghiêm ngặt chế lệnh Canh Tuất, nếu không thì đâu chỉ có sáu nghìn ẩn hộ!
Thị trung Cao Tung lạnh lùng nói: "Xưa kia Sơn Hà làm huyện lệnh Dư Diêu, hào tộc thường che giấu hộ khẩu để làm vây cánh riêng, Sơn Hà dùng pháp luật nghiêm khắc trừng trị, chỉ tám mươi ngày mà khai báo ra hơn vạn hộ. Đó mới chỉ là một huyện, mà Dương Châu rộng lớn với hơn trăm huyện lại chỉ kiểm soát được hơn một vạn hộ. Nếu không truy cứu trách nhiệm quận huyện thì e khó phục chúng."
Vương Thuật nói: "Theo chế lệnh Canh Tuất, trước ngày ba mươi tháng tám (ngày Mậu Tý), những ẩn hộ tự giác khai báo sẽ không bị truy cứu trách nhiệm chủ nhà. Đối với các gia tộc quá thời hạn mà vẫn vi phạm chế lệnh, chiếm giữ ẩn hộ, che giấu dân hộ sẽ bị trừng trị nghiêm khắc. Trưởng lại các quận huyện nếu biết trong địa hạt mình có hộ vi phạm mà không báo lên hữu ty, nhẹ thì bị truy trách, nặng thì bị miễn quan. Không biết Thổ đoạn ty đã nhận được bao nhiêu văn thư báo cáo hộ vi phạm?"
Lục Thủy tuy là Trưởng lại Thổ đoạn ty nhưng trong việc này lại rất ít nói, như thể đứng ngoài cuộc, mọi việc đều do Tạ Huyền và Trần Thao Chi trả lời.
Tạ Huyền nói: "Trước khi lệnh khuyên lui được ban hành, các quận huyện thường báo cáo về việc đại tộc ngang ngược, quan lại địa phương không đủ sức kiểm tra ẩn hộ. Nhưng từ khi lệnh khuyên lui ban hành, những văn thư đó không còn nữa, song việc thực thi Thổ đoạn vẫn không hiệu quả."
Si Siêu nói: "Xem ra phải phái sứ giả phân đi các đại huyện để phúc tra việc Thổ đoạn, việc này đợi sau khi bẩm báo với Hoàn công rồi hãy quyết định."
Nội thị truyền tin, hoàng đế giá lâm.
Hoàng đế Tư Mã Dịch dưới sự tháp tùng của thị thần Tả Long, Chu Linh Bảo đến Tây đường điện Thái Cực, theo hầu còn có Thị ngự sử Lục Cầm.
Hội Kê vương Tư Mã Dục báo cáo sơ lược việc Thổ đoạn với hoàng đế Tư Mã Dịch, Tư Mã Dịch cũng không có ý kiến gì, toàn quyền giao cho Hội Kê vương xử lý.
Hội Kê vương Tư Mã Dục lập tức lệnh cho Trần Thao Chi nhanh chóng đến Cô Thục báo cáo kết quả Thổ đoạn với Hoàn Ôn. Cuộc Thổ đoạn Canh Tuất do Hoàn Ôn khởi xướng, đương nhiên phải để Hoàn Ôn quyết định.
Đêm đó, Trần Thao Chi đi gặp Si Siêu, Si Siêu đưa cho anh một xấp văn thư và nói: "Đây là văn thư mật của hai mươi sáu huyện ở Dương Châu báo cáo về các gia tộc vi phạm che giấu ẩn hộ, ngươi mang đi trình Hoàn công xem qua."
Những văn thư này không trình lên Thổ đoạn ty mà lại đến tay Trung thư thị lang Si Siêu, hiển nhiên là không muốn cho Lục Thủy biết.
Sáng sớm ngày mười ba tháng chín, Trần Thao Chi mang theo Nhiễm Thịnh và năm quân sĩ phi ngựa trở về Tây phủ, tối ngày mười lăm đến Cô Thục. Anh về nơi ở tắm rửa thay y phục, sau đó đến tướng quân phủ bái kiến Hoàn Ôn.
Trong căn phòng rộng với rèm lụa, thị nữ thắp đèn. Trần Thao Chi ngồi im lặng một lát thì thấy Hoàn Ôn đi từ cửa nhỏ vào, theo sau là Lý Tĩnh Thù. Lý Tĩnh Thù cùng Nam Khang công chúa, Tân An quận chúa đã trở về Cô Thục từ cuối tháng trước.
Hoàn Ôn ngồi xuống trên thảm, Lý Tĩnh Thù quỳ ngồi phía sau ông, lưng thẳng tắp, ánh mắt lấp lánh nhìn Trần Thao Chi.
Hoàn Ôn nghe xong báo cáo của Trần Thao Chi về việc Thổ đoạn, xem qua số lượng ẩn hộ các châu quận báo lên, nói: "Tám họ lớn vùng Tam Ngô, Cố thị giao ra chín trăm ẩn hộ, Lục thị ba trăm, Trương thị tám trăm, Chu thị ba trăm, Ngu thị ba trăm, Ngụy thị ba trăm, Khổng thị bảy trăm, Hạ thị ba trăm. Ngoài Cố thị, Trương thị, Khổng thị ra, năm họ còn lại đều là ba trăm ẩn hộ, thật là đều tăm tắp."
Trần Thao Chi lại dâng lên văn thư mật của hai mươi sáu huyện Dương Châu. Hoàn Ôn nói: "Xin Trần duyện đọc cho ta nghe, gần đây mắt kém, không nhìn lâu được."
Lý Tĩnh Thù nói: "Để thiếp đọc cho tướng quân nghe."
Hoàn Ôn "ừ" một tiếng rồi nói: "Cũng được, Trần duyện đi đường vất vả, hãy uống trà nghỉ ngơi một chút."
Lý Tĩnh Thù bước đến trước mặt Trần Thao Chi, nhận lấy văn thư của hai mươi sáu huyện, dùng giọng nói trầm thấp mê hoặc đặc trưng của mình đọc từng cái một. Trong hai mươi sáu huyện này có một nửa thuộc vương quốc của Tư Mã thị, như Đông Hải vương, Bành Thành vương, Nhữ Dương vương, Chương Vũ vương... Các huyện lệnh, huyện trưởng hoặc chủ bộ này mật báo về tình hình Tư Mã hoàng tộc che giấu hộ khẩu. Những vương quốc này ít nhiều đều có ẩn hộ, nhiều thì trăm hộ, ít thì hơn mười hộ. Điều này so với số hộ dân mà các đại tộc Giang Đông che giấu do quan lại bốn quận Ngô Quận, Ngô Hưng, Đông Dương, Hội Kê báo cáo thì chẳng thấm vào đâu. Chỉ riêng chủ bộ huyện Vĩnh Hưng, quận Hội Kê đã báo cáo số ẩn hộ mà Hạ thị che giấu lên tới hơn một nghìn năm trăm hộ.
Hoàn Ôn nói: "Năm xưa Vương Đạo dung túng Ngu Hỷ, lại trừng phạt Sơn Hà, khiến môn phiệt Giang Đông càng thêm kiêu ngạo bất pháp, dẫn đến chính lệnh ngày nay khó thi hành."
Trần Thao Chi nói: "Vương sư xuất chinh hằng năm, biên hộ hư hao, quyền hào Nam Bắc tranh nhau chiêu mộ dân du cư, che giấu hộ dân, không thuế không dịch, khiến quốc khố trống rỗng mà nhà giàu đầy túi. Nếu không hạn chế, lâu ngày tất sẽ loạn."
Hoàn Ôn gật đầu: "Ngày mai sẽ hội cùng Vương trưởng sử và các vị, dự định phái hai mươi sứ giả phân đi mười quận Dương Châu phúc tra việc Thổ đoạn, truy thu số dân bỏ trốn, kẻ nào ngoan cố bất pháp sẽ trừng trị nghiêm khắc."
Trò chuyện thêm một lúc, Trần Thao Chi cáo từ, Hoàn Ôn đứng dậy tiễn chân, nói: "Đầu tháng Kinh Châu truyền tin về, sau ba tháng tìm kiếm, quả nhiên tìm thấy một mỏ sắt lớn ở sườn tây núi Mạc Phụ, cách mặt đất không đầy mười trượng. Đệ đệ ta là Hoàn Hoát đã điều động ba nghìn quân sĩ, ba nghìn công tượng đến khai thác, cuối năm nay chắc sẽ có mẻ quặng sắt đầu tiên. Việc này Trần duyện có công không nhỏ, đợi việc Thổ đoạn xong xuôi, ta nhất định sẽ dâng biểu lên triều đình xin ban thưởng cho ngươi."
Hôm sau, Hoàn Ôn triệu tập trưởng sử, tham quân, tư mã trong quân phủ nghị sự. Lấy quan lại quân phủ làm chủ đạo, sẽ phân đi các quận Dương Châu phúc tra việc Thổ đoạn. Không biết có phải do Hoàn Ôn chỉ thị hay không, Trần Thao Chi và Chúc Anh Đài được cử làm chính phó sứ đi quận Hội Kê phúc tra, Nhiễm Thịnh được thăng làm Đồn trưởng, dẫn một trăm quân sĩ đi theo.
Quận Hội Kê vốn là nơi các đại tộc Giang Đông như Ngu, Ngụy, Khổng, Hạ chiếm giữ hàng trăm năm, sĩ tộc phương Bắc di cư xuống cũng có không ít trang viên ở đây, quan hệ vô cùng phức tạp. Đại tộc đứng đầu Hội Kê là Ngu thị vốn ngang ngược, con cháu Hạ thị là Hạ Chú lại có hiềm khích với Trần Thao Chi. Trần Thao Chi và Tạ Đạo Uẩn đi quận Hội Kê phúc tra có thể nói là bước đi trên gai nhọn.
Ngày hai mươi tháng chín, Trần Thao Chi cùng Tây phủ trưởng sử Vương Thản Chi trở về Kiến Khang. Vương Thản Chi đại diện Hoàn Ôn bái kiến Hội Kê vương Tư Mã Dục và Trưởng lại Thổ đoạn ty Lục Thủy. Tư Mã Dục đồng ý với danh sách hai mươi sứ giả mà Tây phủ đề xuất, đồng thời trao cho các sứ giả này quyền bắt giữ những kẻ vi phạm.
Lục Thủy cũng không có ý kiến gì, ông là Trưởng lại Thổ đoạn ty, không thể công khai phản đối việc phúc tra, hơn nữa cũng muốn xem các sứ giả này có năng lực đến đâu.
Lục Cầm biết tin liền bàn bạc với Hạ Chú. Lục Cầm và Hạ Chú đều lấy con gái nhà Ngu thị nên quan hệ giữa hai người càng thêm thân thiết. Hạ Chú hiện là Xá nhân phẩm thứ bảy.
Hạ Chú cười lạnh: "Trần Thao Chi, Chúc Anh Đài đến Hội Kê, ta nhất định khiến hai kẻ đó phải ê chề mà về."
Lục Cầm nói: "Có thể bắt chước kế sách năm xưa của Trọng Ninh công đối phó với Sơn Hà, khiến hai kẻ Trần Thao Chi, Chúc Anh Đài mất quan mất chức, như vậy mới hả giận."
Trọng Ninh công chính là Ngu Hỷ. Sơn Hà từng tra ra Ngu Hỷ tư tàng ba nghìn ẩn hộ, theo luật đáng tội chết, nhưng Ngu Hỷ liên kết với các đại tộc Tam Ngô vào kinh tố cáo Sơn Hà tham ô. Vương Đạo để an ủi người Ngô nên đã bãi chức huyện lệnh Dư Diêu của Sơn Hà.
Hạ Chú nói: "Đúng vậy, khiến Trần Thao Chi mất quan mất chức mới hả giận. Trần Thao Chi là kẻ hàn môn, dựa hơi quân phủ Hoàn Ôn, leo lên hàng sĩ tộc rồi trở nên cuồng ngạo bội hành, thậm chí muốn liên hôn với Lục thị. Hừ hừ, hãy xem sau khi Trần Thao Chi bị miễn quan thì còn mơ tưởng hão huyền cưới được tiểu thư Lục thị thế nào!"
Hạ Chú vẫn luôn canh cánh trong lòng vì không thể lấy Lục Uy Nhu làm vợ.
