Những Chàng Trai Baltimore

Trên tủ đầu giường của bà nội luôn có một bức ảnh chụp ở New Jersey vào giữa những năm 1960. Trong ảnh là ba người đàn ông quan trọng nhất cuộc đời bà. Ở hàng trên là bố tôi và bác Saul khi còn niên thiếu. Phía sau, ông nội Max Goldman cao lớn, hãnh diện, khác xa với hình ảnh một ông già xanh xao, lưng còng, với cuộc sống hưu trí buồn tẻ mà tôi luôn nhớ. Cảnh nền là căn nhà trắng xinh xắn nơi họ sống, ở số 1603 đường Graham, Secaucus.

Trong khu phố họ sống, không có gia đình nào được kính nể hơn. Họ là những người nhà Goldman ở New Jersey, nơi họ sống những năm tháng đẹp nhất cuộc đời.

Đứng đầu gia đình là Max Goldman có ngoại hình như minh tinh màn bạc vận trang phục vừa khít được may đo riêng, trên khóe miệng luôn có một điếu thuốc. Ông là người uy tín, trung thực, cứng rắn trong công việc. Lời nói của ông đáng giá hơn bất cứ bản hợp đồng nào. Một người chồng yêu vợ, một người cha tận tụy, một ông chủ được người làm công yêu quý. Một người đàn ông đáng mến, cuốn hút và rất được trọng vọng. Ông có thể bán bất cứ thứ gì cho bất cứ ai.

Khởi nghiệp với đôi bàn tay trắng, ban đầu ông bán máy hút bụi, rồi bán ô tô trước khi chuyên tâm phát triển mảng thiết bị y tế và mở công ty riêng. Vài năm sau, đứng đầu Goldman&Cie với xấp xỉ năm mươi nhân công, ông là một trong những nhà cung cấp thiết bị y tế chính trong vùng, đã mang đến cho ông đời sống vật chất thoải mái. Phu nhân Ruth Goldman là người mẹ đáng kính và được mọi người tôn trọng. Bà đứng đằng sau cai quản mảng tài chính kế toán của công ty. Đó là người phụ nữ hiền hòa nhưng kiên quyết và cá tính. Bất cứ ai cần giúp đỡ đều có thể trông cậy vào bà.

Trong kì nghỉ hè mấy năm ấy, Max Goldman được hai con trai san sẻ bớt công việc ở Goldman&Cie. Không hẳn là ông thực sự cần giúp, nhưng ông muốn khiến các con có hứng thú với công việc ở đây. Ông hi vọng họ sẽ tiếp quản và phát triển công ty thịnh vượng hơn. Hai con trai là niềm tự hào lớn nhất của ông. Họ lịch sự, thông minh, khỏe mạnh và có giáo dục. Họ còn chưa đầy mười bảy tuổi nhưng đã trưởng thành như những người đàn ông thực thụ. Ông gọi họ vào văn phòng, nêu ý tưởng và kế hoạch rồi hỏi ý kiến. Bố tôi đam mê mảng máy kĩ thuật. Bố đưa ra ý tưởng phải phát triển kĩ thuật, sử dụng những loại hợp kim nhẹ hơn. Bố muốn trở thành kĩ sư. Bác Saul lại có thiên hướng về mặt hoạch định, bác thích nghiên cứu các chiến lược phát triển công ty.

Max Goldman cảm thấy trọn vẹn: Các con trai của ông hỗ trợ cho nhau. Họ không cạnh tranh nhau, ngược lại, mỗi người có hướng suy nghĩ riêng. Những buổi tối mùa hè, ông thích đi dạo với họ quanh khu phố. Họ không bao giờ từ chối. Đi bộ, trò chuyện, thỉnh thoảng họ ngồi nghỉ trên ghế băng. Sau khi ngó quanh để đảm bảo không ai nhìn thấy, ông nội Max Goldman đưa cho các con bao thuốc lá. Ông đối xử với họ như những người đàn ông.

- Đừng nói với mẹ con đấy.

Họ có thể ngồi lại trên ghế băng cả giờ đồng hồ. Họ đưa ra ý tưởng xây lại cả thế giới, quên mất thời gian trôi qua. Ông nội Max Goldman nói về tương lai, tưởng tượng hai con mình tiến lên chinh phục những miền đất khác. Ông vòng tay ôm họ và nói:

- Chúng ta sẽ mở chi nhánh ở bờ bên kia và những chiếc xe tải của Goldman sẽ nối nhau suốt rộng dài đất nước.

Điều mà ông Max Goldman chưa biết, đó là hai con của ông còn mơ ước nhiều hơn thế. Bố của họ muốn mở hai nhà máy. Họ hình dung tương lai với mười nhà máy. Họ nhìn ra thế giới rộng lớn. Họ tưởng tượng họ chung sống trong cùng một khu phố, trong hai căn nhà gần nhau và những buổi tối mùa hè sẽ đi dạo cùng nhau. Cùng mua nhà cạnh hồ để cả gia đình đi nghỉ. Ở khu phố, người ta gọi họ là anh em nhà Goldman. Họ chỉ hơn kém nhau một tuổi, đều là những thanh niên tuyệt vời. Rất hiếm gặp người này mà không có người kia. Họ chia sẻ tất cả với nhau, tối thứ Bảy họ đi chơi cùng nhau. Họ đến New York và lui tới Premiere Rue. Luôn có thể tìm thấy họ ở quán Schumulka Bernstein, nhà hàng Trung Quốc, Do Thái đầu tiên ở New York. Đứng lên ghế, đầu đội một chiếc mũ Trung Hoa, họ cùng nhau viết nên những tháng năm thanh xuân đẹp nhất và sống hết mình.

⁎

Bạn sẽ không tìm lại được những tòa nhà của công ty cũ. Ít nhất không phải còn nguyên vẹn. Một phần đã bị phá dỡ, một phần xuống cấp do bị bỏ hoang kể từ khi dự án bất động sản đúng ra được sinh ra từ đây rơi vào bế tắc. Goldman&Cie đã được tập đoàn công nghệ Hayendras mua lại vào năm 1985.

Bạn cũng không thể tìm lại được những địa điểm từng gắn bó với tuổi trẻ của họ. Schumulka Berstein không còn tồn tại nữa. Ở vị trí đó, trên đường Premiere Rue, nay tọa lạc một nhà hàng mang tên BoBo bán những chiếc bánh mì kẹp phô mai nướng tuyệt ngon. Dấu vết duy nhất của quá khứ là một tấm ảnh cũ treo ở cửa nhà hàng, tái hiện quán cũ đã từng ở đây. Trong ảnh là hai thiếu niên có gương mặt khá giống nhau, đầu đội mũ Trung Hoa đứng trên ghế.

Nếu bà nội Ruth không kể, tôi sẽ chẳng bao giờ tưởng tượng nổi bố và bác Saul từng có những tháng ngày gắn bó đến thế. Kí ức về những ngày tôi ở Baltimore trong dịp lễ Tạ ơn hay kì nghỉ đông ở Florida dường như khác xa nhiều năm ánh sáng với những giấc mơ tuổi thơ của họ. Tất cả những gì mà tôi có thể nhìn thấy giữa họ chỉ là những sự khác biệt.

Tôi vẫn nhớ kì nghỉ cả gia đình ở Miami. Trước đó, bố tôi và bác Saul đã thống nhất với nhau về nhà hàng mà chúng tôi sẽ đến, bằng cách chọn trong danh sách vài quán uy tín và phải là nơi tất cả đều thích. Cuối bữa ăn, để cho bình đẳng, tổng số tiền thanh toán được chia đều cho bố và bác Saul. Nhưng khoảng một vài lần trong mùa, bác Saul sẽ đưa chúng tôi tới một nhà hàng sang trọng hơn. Bác tuyên bố trước là “tôi mời mọi người”, ý nói với những người nhà Goldman, đang vô cùng hào hứng, rằng đó là một nơi vượt quá khả năng tài chính của bố mẹ tôi. Thường thì tất cả mọi người đều hân hoan: Anh Hillel, Woody và tôi vui mừng được khám phá một quán mới. Ông và bà, choáng ngợp trước mọi thứ: thực đơn phong phú, vẻ đẹp của những lọ muối, những bộ bát đĩa thượng hạng, những chiếc khăn ăn, xà phòng rửa tay hay sự sạch sẽ của những toilet tự động. Duy chỉ có bố mẹ tôi phàn nàn. Trước khi tới nhà hàng, tôi nghe mẹ than thở:

- Em chẳng có gì để mặc cả. Em không mang bộ váy lịch sự nào cả. Chúng ta đi nghỉ chứ có đi xem kịch đâu. Thôi nào, Nathan, anh cũng nên nói gì đó chứ?

Sau bữa tối, bố mẹ tôi đi cuối đoàn người nhà Goldman, mẹ chê đồ ăn quá đắt và những người phục vụ thì cứ khúm na khúm núm.

Tôi không hiểu tại sao thay vì cảm ơn sự hào phóng của bác, bố mẹ tôi lại đối xử với bác Saul như thế. Một lần, tôi thậm chí còn nghe mẹ sử dụng những từ ngữ đặc biệt nhạy cảm để nói về bác. Ở thời điểm đó, họ nói thường xuyên về những đợt sa thải của nhà máy nơi bố tôi làm việc. Tôi không biết gì, nhưng bố mẹ tôi đã phải hủy kì nghỉ ở Florida để tiết kiệm tiền, phòng trường hợp xấu nhất có thể xảy ra. Những lúc ấy, tôi giận bác Saul vì bác khiến bố mẹ tôi trở nên nhỏ bé. Bác gieo cho họ lời nguyền về tiền bạc. Lời nguyền của bác khiến bố mẹ tôi trở nên nhỏ bé như con sâu cái kiến, phải cải trang để ra khỏi nhà và đến xin những thực phẩm mà họ không có cách nào tự mua cho mình. Tôi cũng nhìn thấy ánh mắt đầy hãnh diện của ông bà. Những ngày sau bữa ăn đó, tôi nghe ông nội Goldman kể lại với bất cứ ai sẵn lòng nghe, rằng con trai ông, Saul vĩ đại, vị đại đế của những phiên tòa ở Baltimore thành đạt đến thế nào.

- Giá mà ông được nhìn thấy cái nhà hàng đó nhỉ! Rượu vang Pháp ngon đến nỗi khiến ông nghĩ mình chưa từng biết rượu vang, những miếng thịt thì như tan trong miệng. Những người phục vụ chu đáo, tỉ mỉ! Chưa kịp gọi, li của ông đã lại được rót đầy rồi.

Vào dịp lễ Tạ ơn, bác Saul mua vé máy bay hạng thương gia cho ông bà đến Baltimore. Họ choáng ngợp trước sự êm ái của những chiếc ghế, dịch vụ tuyệt vời trên máy bay, bữa ăn được phục vụ trong những chiếc đĩa sứ và cả việc họ có thể lên máy bay trước tất cả mọi người.

- Lối đi ưu tiên hẳn hoi! - Ông nội cảm thán, đầy vẻ đắc thắng khi kể lại cho chúng tôi về chuyến bay của mình. - Không phải vì ông bà là người già và thiểu năng, mà bởi nhờ Saul nên ông bà trở thành những khách hàng quan trọng.

Suốt cả cuộc đời, tôi đã chứng kiến cảnh ông bà tâng bác tôi lên tận đỉnh vinh quang. Mọi sự lựa chọn của bác đều hoàn hảo, lời nói của bác là chân lí. Tôi nhận thấy họ yêu quý bác Anita như con đẻ. Họ tôn thờ những người nhà Baltimore. Làm sao có thể tưởng tượng từng có một khoảng thời gian mười hai năm ông và bác Saul không hề trò chuyện với nhau.

Tôi nhớ lại những đợt lưu trú cả gia đình ở Florida, trước khi có Buenavista, thời mà tất cả chúng tôi đều ở trong căn hộ của ông bà. Thường xuyên, chúng tôi hạ cánh cùng một giờ và đến căn hộ cùng nhau. Ông bà mở cửa, họ luôn ôm hôn bác Saul trước nhất. Sau đó họ nói với chúng tôi:

- Nào cất va li đi, các con yêu. Các cháu, ông bà đã sắp xếp các cháu ở phòng khách, Nathan và Deborah ở phòng xem tivi. Saul và Anita, bọn con ở phòng dành cho khách.

Mỗi năm, họ đều thông báo việc sắp xếp giường ngủ cứ như thể là do quay xổ số, nhưng mỗi năm qua đi, kết quả luôn là vậy: Bác Saul và Anita được nghỉ trong căn phòng dành cho khách với đủ mọi tiện nghi, một chiếc giường lớn với phòng tắm kèm theo, còn bố mẹ tôi có sofa giường trong căn phòng hẹp nơi ông bà xem vô tuyến. Căn phòng đó trong mắt tôi là hai sự sỉ nhục. Trước hết, nó được Hội Golman chúng tôi bí mật đặt tên là “Phòng Thúi” vì mùi hôi ám trong phòng (ông bà không bao giờ bật điều hòa trong phòng đó). Mỗi năm khi đến nơi, Hillel và Woody, vẫn cứ tin rằng tất cả là sự tình cờ trong cuộc chơi xổ số xếp phòng, run rẩy bởi ý nghĩ phải ngủ trong căn phòng đó. Vào thời khắc trước khi ông nội tuyên bố kết quả xếp phòng, tôi thấy họ nắm tay nhau và giơ lên trời cầu nguyện:

- Xin trời rủ lòng thương, không phải là “Phòng Thúi”! Xin rủ lòng thương, không phải là “Phòng Thúi”.

Nhưng họ không biết “Phòng Thúi” luôn là thử thách dành cho bố mẹ tôi. Luôn là bố mẹ tôi bị phạt phải nghỉ trong phòng đó.

Sự sỉ nhục thứ hai không hẳn liên quan đến căn phòng, mà ở chỗ không có nhà vệ sinh ở gần. Điều đó có nghĩa với bố mẹ tôi, nếu họ có nhu cầu vào ban đêm, sẽ phải đi ngang qua phòng khách nơi Hội Goldman chúng tôi đang ngủ. Mẹ tôi, một người điệu đà và duyên dáng, chưa từng xuất hiện trước mặt tôi mà không trang điểm. Tôi vẫn nhớ những bữa sáng Chủ nhật, bố và tôi phải đợi mẹ rất lâu ở bàn ăn. Tôi hỏi bố rằng mẹ đâu rồi thì câu trả lời luôn là mẹ đang chuẩn bị. Ở Florida, giữa đêm khuya, tôi hình dung mẹ phải đi qua phòng khách để đến nhà vệ sinh, chỉ mặc chiếc váy ngủ nhăn nhúm xấu xí, đầu tóc rối bời. Tôi thấy cảnh tượng ấy thật đáng xấu hổ. Một đêm nọ, khi đi qua phía trước chúng tôi, một góc váy của mẹ bị vén lên để lộ mông. Ba chúng tôi giả vờ đang ngủ nhưng tôi biết Hillel và Woody đã nhìn thấy, bởi khi mẹ tôi trở về phòng, sau khi chắc chắn rằng tôi đang say ngủ - mà thực ra không phải vậy - họ phì cười chế giễu. Tôi đã ghét mẹ trong một thời gian dài vì để hở mông và vì thêm lần nữa mang sự sỉ nhục đến cho nhà Montclair khi phải ngủ trong căn “Phòng Thúi”, đi lại hớ hênh trong đêm. Còn khi bác Saul và bác Anita rời căn phòng có kèm nhà tắm thì đã sạch sẽ, ăn vận chỉnh tề tinh tươm đâu vào đấy.

Ở Florida, tôi cũng trở thành nhân chứng giấu mặt của những xung đột thường xuyên giữa bố mẹ tôi và bác Saul. Một ngày, khi họ tưởng tôi không có mặt trong phòng khách thì tôi nghe tiếng bố nói như tát nước vào mặt bác Saul:

- Anh không nói là anh mua vé hạng nhất cho bố mẹ. Đấy là quyết định lẽ ra chúng ta phải bàn bạc cùng nhau. Em phải trả anh bao nhiêu? Em sẽ gửi séc cho anh.

- Thôi, bỏ đi.

- Không, em muốn trả phần của em.

- Thật là, đừng bận tâm. Anh không chi li đến vậy.

Anh không chi li đến vậy. Chỉ sau đó nhiều năm tôi mới hiểu ông bà không thể sống với những đồng tiền lãi ít ỏi kể từ sự sụp đổ của Goldman&Cie và chi phí cho cuộc sống của họ ở Florida trông chờ không vào gì khác ngoài sự hào phóng của bác Saul.

Mỗi lần nghỉ lễ Tạ ơn về, tôi lại nghe mẹ kể tội bác Saul:

- Tất nhiên anh ấy có thể chơi trò láu cá với những chiếc vé máy bay hạng nhất cho bố mẹ anh. Chúng ta không có khả năng, anh ấy phải biết chứ.

- Anh ấy từ chối nhận tiền của anh, anh ấy trả tất. - Bố tôi bào chữa cho bác.

- Ít ra là phải như vậy.

Tôi không thích những chuyến xe trở về Montclair. Tôi không thích nghe mẹ nói xấu người nhà Baltimore. Tôi không thích nghe những lời phê bình, chê bai ngôi nhà tuyệt đẹp, phong cách sống của họ, những chiếc ô tô được đổi đời liên tục, tôi không thích trông thấy mẹ căm ghét chính những thứ khiến tôi choáng ngợp. Trong một thời gian dài, tôi cho rằng mẹ ghen tị. Đó là trước khi tôi hiểu ra ý nghĩa những điều mẹ nói với bố một ngày nọ, điều mà nhiều năm sau mới vọng lại. Tôi sẽ không quên chuyến trở về từ Baltimore, khi mẹ nói:

- Nhưng cuối cùng, anh có nhận ra rằng tất cả những gì anh ấy có, thực chất đều là vì anh không?