— Thưa ngài, xin mời ngài đi qua cửa này — Kôletnisuc nói và né người để cho tên “Đức” đi vào trong buồng để hàng — Bộ đồ ăn này là loại độc nhất tôi vừa mới nhận được từ Kiep gửi tới. Hàng Xevrơ chính cống! Phu nhân ngài đại sứ Thổ-nhĩ-kỳ mua được của các người thừa kế bá tước Bôbrinxki với giá một nghìn hai trăm bảng Anh. Một món hàng rất hiếm. Tôi đã dành riêng hầu ngài. Mời ngài cứ xem, còn tôi, xin ngài một phút để phục vụ các khách hàng khác, sau đó, tôi sẽ xin hoàn toàn hầu tiếp ngài. Xin lỗi ngài, mong ngài miễn thứ cho — bằng một giọng to nhưng kính nể, cố lấy giọng cho thật êm ái và thật nhã nhặn của ngài Prơjêvanxki, Kôletnisuc nói với khách mua hàng, rồi vừa thì thầm vừa đưa mắt về phía cửa buồng để hàng, nơi tên “Đức” đi vào — Đấy là quan phụ tá của ngài Gơring đồng thời là cố vấn của Ngài về những vấn đề đồ cổ, ông khách hàng quen của tôi. Xin lỗi các ngài! Bây giờ, thưa bà, tôi xin hoàn toàn hầu tiếp bà. Bà cần thứ gì ạ?

Rồi Kôletnisuc, cứ cót ca cót két đôi ủng, chạy như sóc trên chiếc thang con từ trên xuống dưới.

Trong khi đó, tên “Đức”, tay đút trong túi sau chiếc quần chẽn ngắn, đã đi vào trong buồng để hàng.

— Đẩy cái chốt cửa lại và đứng im — Secnôivanenkô nói, không rời con mắt khỏi tên “Đức”. ông đang ngồi trên một cái thùng trong góc buồng tối om và cầm trong tay một khẩu súng ngắn.

Không rút tay ra khỏi túi quần sau, tên “Đức“ cài móc cửa vào rồi tựa cả tấm thân to lớn và nặng nề vào cánh cửa.

— Khẩu lệnh? — Secnôivanenkô nói.

— Kiep. Trả lời?

— Súng ngắn.

— Đúng.

— Khoan đã. Đừng lại gần. Giấy tờ đâu!

Tên “Đức” lấy móng tay cạy cái nắp đồng hồ ra và đưa cho Secnôivanenkô một mảnh giấy thuốc lá vo viên lại. Secnôivanenkô giở ra, đeo kính vào, tay vẫn không rời khẩu súng, đọc mấy chữ rất quen thuộc của đồng chí bí thư Ban Chấp hành quận, ông nhớ lại những lời cuối cùng của đồng chí bí thư đã nói với ông: “Tôi không hứa sẽ gặp anh một ngày gần đây lắm đâu.” Ông mỉm cười vui vẻ. Tên “Đức” cũng mỉm cười nhưng kín đáo.

— Phái viên của bộ tham mưu phong trào du kích Ukren, đại úy Măcximôp — anh nói để tự giới thiệu.

— Măcximôp. Mời anh ngồi!

Họ bắt tay nhau. Secnôivanenkô dịch ra và Măcximôp ngồi xuống cạnh ông trên mép chiếc thùng.

— Về phần tôi, nói thực, tôi không biết có bộ tham mưu phong trào du kích Ukren. Nó có lâu chưa?

— Từ tháng sáu, chiểu theo quyết nghị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản (bônsêvich) Ukren. Được lập ra đặc biệt để liên lạc với các đội du kích, để giúp đỡ và hướng dẫn họ.

— Hay đấy! — Secnôivanenkô thốt lên — Nói thực, chúng tôi cảm thấy thiếu cái bộ tổng tham mưu Ukren này.

— Bấy giờ, như anh thấy đấy, nó đã có. Và không phải chỉ có ở Ukren. Ngày ba mươi tháng năm, theo quyết nghị của Hội đồng quốc phòng Liên bang xô-viết, đã thành lập bên cạnh Bộ Tổng chỉ huy, một bộ tổng tham mưu phong trào du kích — Măcximôp lắng tai nghe những tiếng nói lọt qua bức vách mỏng rồi nói — Ở đây, có nguy hiểm không?

— Ít nhất cho đến bây giờ, chúng tôi coi cái trạm này là chắc chắn hơn cả. Dù sao, anh cũng nên biết, sau dẫy thùng này, trong góc, còn một cái cửa nữa mở thẳng ra sân. Trường hợp bất ngờ, chúng ta có thể đi ra theo lối gọi là “Cửa sau“... Chúng ta không phải người khó tính. Nhưng anh đừng lo. Tôi đã bố trí ở ngoài sân và ngoài phố xung quanh nhà, những người chắc chắn. Họ sẽ báo cho ta biết kịp thời... Thế anh nói đã thành lập một bộ tổng tham mưu cho du kích phải không?

— Phải, nó phụ trách lãnh đạo trực tiếp phong trào du kích trên toàn bộ lãnh thổ Liên bang xô-viết đang tạm thời bị chiếm đóng.

— Triển vọng lắm! — Secnôivanenkô xúc động nói. — Hay lắm! Lạy Chúa, quả thật là hay lắm! Ai ở trong ban lãnh đạo?

— Đồng chí Pônômarenkô đã được bổ nhiệm làm tổng tham mưu trưởng.

— Pônômarenkô nào thế? Người Biêlôrutxi phải không? Pantêlêmôn Kônđrachiêvich chứ?

— Chính đồng chí ấy. À, đồng chí bí thư ban Chấp hành vùng Ôđetxa gửi lời chào anh.

— Đồng chí ấy bây giờ ở đâu?

— Ở Bộ tham mưu Ukren.

— Tôi biết rồi. Đồng chí ấy không quên những người bạn già nhỉ?

— Không, không quên đâu. Trái lại! Ông cũng theo dõi các anh từng bước.

— Chúng tôi? Từng bước à?

— Ấy, đúng thế. Đặc biệt là đồng chí — Măcximôp mỉm cười — Còn “các anh” khác trong thành phố và trong quận, đồng chí ấy cũng theo dõi vừa vừa. Thật là một gia đình lớn.

— Thế anh cho tôi gửi lời chào đồng chí ấy. Cảm ơn là đã nhớ tới. Mong đồng chí ấy đừng quên chúng tôi.

Secnôivanenkô đánh diêm rồi gí gần vào mảnh giấy con. Một ngọn lửa nhỏ màu vàng xanh nhợt bốc lên và lớp tàn nhẹ như cánh bướm bay tỏa ra trong không khí.

— Đồng chí áy rất chú trọng việc phát động quần chúng tham gia du kích ở Ukren — Măcximôp nói — Đồng chí ấy quan tấm đặc biệt đến vùng Ođetxa và đến cá nhân anh, đồng chí Secnôivanenkô. Công việc của ban Chấp hành bí mật khu anh thế nào? Có vấn đề gì đó đã đến tai bộ tham mưu rồi đấy.

— Thí dụ? — Secnôivanenkô nói.

— Vụ phá hoại hơn nghìn pút lương thực ở trạm máy kéo Prôtôpôpôvô, vụ nổ sở Chỉ huy Uxatôvô, việc dán có hệ thống truyền đơn và thông cáo của Thông tấn xã Xô-viết.

— Ông ấy biết việc dó à?— Secnôivanenkô nhanh nhẩu hỏi, thích thú đỏ cả mặt.

— Tất nhiên — Măcximôp nghiêm trang nói.

Và Secnôivanenkô hiểu ra rằng, trong cuộc chiến tranh mới về hình thức và nội dung, mà lịch sử chưa từng biết tới này, thực sự ông là người chỉ huy của một đơn vị chiến đấu không kém phần quan trọng so với bất cứ một nhà máy nào ở hậu phương hay hất cứ một sư đoàn nào ở tiền tuyến, một bộ phận của các lực lượng vũ trang nhân dân.

Và trong giây phút đó, ông quên mất mình đang ngồi trong buồng để hàng của cửa hàng đồ cũ “Jorjơ“ và sau những bức tường kia, là một thành phố đã bị bọn phát-xit xâm chiếm.

Rồi ông bắt đầu trình bày với đại úy Măcximôp về tình hình ban Chấp hành khu, về những hoạt động và dự định. Thực tế, ông đang làm báo cáo cho Ban chấp hành trung ương Ukren. Secnôivanenkô cân nhắc cẩn thận từng chữ, từng câu, cố báo cáo hết sức chính xác, khách quan, không tô vẽ những mặt yếu nhưng cũng không bỏ qua những mặt mạnh trong công tác của mình.

Măcximôp ngồi nghe, đầu cúi xuống, vẻ mặt căng thẳng, mồ hôi ra lấm tấm vì ở trong buồng để hàng nóng. Do không thể ghi chép, anh cố nhớ từng lời của Secnôivanenkô. Đôi khi, anh bảo ông ngừng lại, yêu cầu nhắc lại. Đây là bản báo cáo đầu tiên của Secnôivanenkô. Kiểm điểm công tác trước bộ tham mưu du kích và trước Đảng cũng tức là kiểm điểm công tác trước bản thân và đã khách quan nhìn được sự hoạt động của Ban chấp hành khu.

Secnôivanenkô nhìn thấy hai mặt. Một mặt ông thấy rõ trong chín tháng hoạt động bí mật, thực tế ông đã làm được nhiều việc. Không kể những trận đánh lớn để phá thóc, lúa tại trạm máy kéo ở Prôtôpốpôvô, vụ nổ Sở chỉ huy địch ở Uxatôvô, dán một số lớn truyền đơn cùng nhiều trận phục kích xe địch, thành công chủ yếu của ban Chấp hành bí mật khu là đã xây dựng và tổ chức được lực lượng dự bị cho cuộc đấu tranh khá quan trọng ngay trong thành phố cũng như ở các làng tại vùng ngoại vi. Hiện giờ, trong chiếc tủ sắt hầm mộ đã có một số khá lớn thẻ đảng và quyết tâm thư có chữ ký, sắp xếp hết sức trật tự và trên mặt bản đồ thành phố cùng các vùng ngoại vi, với những vòng đỏ, đã có khá nhiều chấm, mà mỗi chấm là một người đang sẵn sàng, bất cứ lúc nào và theo hiệu lệnh đầu tiên, xông lên chấp hành mọi mệnh lệnh chiến đấu của Secnôivanenkô; hơn nữa, trường hợp cần thiết, họ còn dẫn theo thêm hai ba đồng chí nữa. Đây là một tổ chức bí mật lớn; ở một mức độ nào đó nó đã có, dưới quyền kiểm soát của mình, các xưởng đường sắt tháng Giêng và các công trường hàng hải, nhiều làng mạc lớn và nhiều khu phố. Đúng, thế là nhiều lắm!

Nhưng mặt khác, khi làm báo cáo, Secnôivanenkô cũng chợt nhìn thấy rõ ràng những điều mà đến nay ông chỉ mới thấy lờ mờ: mạng lưới thì lớn, người thì đông nhưng về công tác lại thiếu phối hợp với kế hoạch chiến lược chung của chiến tranh. Thực ra, cũng có một kế hoạch. Nó dựa trên sự cần thiết phải làm cho địch ăn không ngon ngủ không yên trên các vùng chúng chiếm đóng, và Secnôivanenkô đã lợi dụng mọi hoàn cảnh thuận lợi để làm việc đó. Họ đã nổ súng vào các toán tuần tiễu địch, hạ thủ bọn lính canh, diệt bọn sĩ quan đi lẻ, cắt đứt đường dây điện. Nhưng tất cả những việc đó không thực sự khăng khít với những vấn đề quân sự chung, không gắn liền với một kế hoạch chiến lược thống nhất.

Secnôivanenkô bỗng thấy rõ ràng tất cả mặt yếu tương đối trong công tác của mình và hiểu rằng cuộc chiến đấu thật sự chỉ mới bắt đầu. Đó là ý nghĩ mà Secnôivanenkô nói lên để kết thúc bản báo cáo. Ông nói hết sức giản dị, với thái độ thẳng thắn của người quen đặt công tác Đảng lên trên lòng tự ái cá nhân.

— Nhờ anh chuyến điều đó lên cho bộ tham mưu — ông nói, nhìn thẳng vào mặt Măcximôp bằng đôi mắt sắc xung quanh chẳng chịt những nếp nhăn đã hơi cằn cỗi.

— Tôi xin chuyển — Măcximôp nói ngắn gọn.

Anh im lặng một lúc, nhớ lại tất cả những điều Secnôivanenkô nói với mình. Cuối cùng, khi đã khắc sâu vào trí nhớ, anh ngẩng đầu lên và lắc mạnh mớ tóc cánh phượng rõ ràng đã làm anh rất khó chịu.