Đrujinin nằm dài trên chiếc ghế ô-tô, chân không đi ủng, mình mặc một chiếc áo choàng S.S. không cài khuy, bên trong nom cũng hay vì thấy thấp thoáng có màu xanh của chiếc áo lót xô-viết. Anh đang ghi chép bằng bút chì vào một cuốn sổ tay để trên đầu gối.

Misa mang từ góc nhà ra một cái ấm đun nước, bắc lên hai viên gạch, và lấy một thỏi cồn đặc tước được của địch đốt lên đun. Được trà, Misa lấy ra nửa ổ bánh mì trắng, một khúc xúc-xích khô Mạc-tư-khoa và một gói đường nhỏ. Anh chia bánh ra ba phần bằng nhau, không lớn lắm, ba khoanh xúc-xích và lấy trong gói ra ba miếng đường.

— Hôm nay nhà chẳng có gì ăn tươi, đồng chí trung úy ạ — anh nói và nhìn Batsây, vẻ nghiêm trang. — Thực phẩm khó khăn lắm.

Anh đưa cho mỗi người một phần trên một mảnh giấy, pha một dúm trà nhỏ rồi mời mọi người ăn. Ba bạn cùng ăn và uống trà trong những cái chén tạm thời, cố uống thật từ từ để tận hưởng cái thú uống trà. Còn rất ít nước trong gác xép và mãi hôm sau họ mới có thể lấy được.

— Anh thử tưởng tượng xem, thoạt đầu tôi không nhận ra anh. — Batsây nói và nhìn Đrujinin, niềm hoan hỉ lộ trên khóe mắt.

— Tôi thì dễ nhận ra lắm! Vì nét mặt tôi không thay đổi. Chỉ bộ quân phục và chiếc mũ cát-két... Nhưng anh, Piôt Vaxiliêvich ạ, anh cừ lắm! Một nông dân cá thể Mônđavi chính công! — Đrujinin mỉm cười, cởi mở. — Một bộ râu, một áo choàng, một cái mũ không vành, đôi giày cà tàng. Tuyệt!

— Thế tại sao anh nhận ra tôi?

— Mắt nhà nghề mà lại.

— Đúng như người ta nói, nếu không phải vận may thì tức là vận rủi đã giúp tôi...

Plôt Vaxiliêvich nhớ lại, một buổi trưa rất nóng trên đồng cỏ, không khí lấp lánh ở chân trời, Pêchya, thằng con trai, một em bé gái áo quần sặc sỡ, và một quân nhân biên phòng đội mũ cát-két xanh bạc màu; người quân nhân tung em bé gái lên không như một bó hoa, làm em quay tròn xoay tít, và cả hai — ông bố và cô con gái — cười như nắc nẻ. Như đã lâu lắm rồi! Lúc bấy giờ, con người như sống trên một hành tinh khác, hành tinh của hạnh phúc.

— Này, anh không thể tưởng tượng được là khi gặp anh tôi sung sướng như thế nào, — Batsây thốt lên, giọng ngây thơ.

— Tôi cũng vậy — Đrujinin thành thật đáp. Và bỗng anh mỉm cười buồn bã. — À, anh nói thế nào? Sabô, Akecman, Buđaki?... Đó là xứ sở thời niên thiếu của anh đấy à?

— Và của món cá trích sấy nữa — Piôt Vaxiliêvich rầu rầu tiếp.

— Tôi chả cần món cá trích sấy của anh! — Đrujinin nói.

— À..., phải... chúng ta đã cùng dạo chơi trên một con tàu. Một cuộc ngao du không đến nỗi buồn tẻ. Này, cháu gái đáng yêu của anh hiện nay ở đâu? Hình như cháu tên là Lizoska phải không?

— Galôska. Tôi đã gửi cháu đi Khackôp bằng máy bay khi tất cả những chuyện ấy bắt đầu. Tôi không biết tí gì về chỗ cháu ở hiện nay. Tôi rất lo. Còn cháu Pêchya của anh?

— Tôi cũng đã gửi được cháu về Mạc-tư-khoa.

— Một chú bé láu lỉnh! Tóm lại, một ông phó chủ tịch!

Và bỗng cả hai người im bặt, dáng đăm chiêu... Lần đầu tiên trong những ngày gần đây Piôt Vaxiliêvich cảm thấy thực sự thoải mái, được chuyện trò tự do và giản dị với một người xô-viết, không dối trá, không đóng kịch, không phải cân nhắc từng lời.

— Thôi, bây giờ... — Đrujinin nói, vẻ suy nghĩ — Piôt Vaxiliêvich này, xin lỗi, nhưng tôi muốn rõ... — Anh nín lặng, đắn đo. — Tôi muốn làm rõ tính chất mối quan hệ giữa chúng ta. Anh hiểu tôi chứ?

Vấn đề đặt ra không cần thiết. Đúng thế, Batsây đã hiểu. Ông gật đầu, nói:

— Tôi hiểu lắm.

— Bây giờ chúng ta phải xác định — Đrujinin dịu dàng nói, không vội vã, tiếp tục cân nhắc từng lời. — Xin lỗi anh, anh là đảng viên?

— Không, tôi là người không đảng phái — Batsây đáp và không hiểu sao hơi đỏ mặt. — Nhưng tôi tưởng cái đó không có gì quan trọng?

— Đúng thế! Đúng thế! Tôi chỉ muốn tất cả đều minh bạch. Bây giờ tất cả chúng ta đều là người Bônsêvich trong đảng và ngoài đảng. Phải thế không? Nếu tôi không nhầm, anh là một trung úy Hồng quân?

— Phải, chỉ huy pháo đội. Tôi có một nhiệm vụ đặc biệt nhưng tôi....

— Tôi hiểu rồi.

Đrujinin im lặng và im lặng khá lâu, rõ ràng là anh đang suy nghĩ. Cuối cùng anh nói:

— Piôt Vaxiliêvich, số phận đã tập hợp chúng ta... Anh cũng thấy là trong hoàn cảnh nào rồi. Tôi mong anh hiểu cho là tôi phải phụ trách một nhiệm vụ chiến đấu nhất định. Không cần phải nói với anh nhiều hơn. Đó là một nhiệm vụ của Đảng và của chính phủ. Một nhiệm vụ của quốc gia.

Batsây gật đầu:

— Tôi hiểu.

— Bây giờ... Anh đừng nghĩ là tôi quá khắt khe không cần thiết, nhưng tôi cần biết rõ ý định của anh trong tương lai. Anh lưu ý cho, không phải chỉ nhân danh cả nhân mà tôi đòi hỏi anh, nhưng nhân danh Quốc gia. Vì vậy...

Batsây phác một cử chỉ, nhưng Đrujinin ngăn lại, tay ấn nhẹ lên vai ông.

— Anh không nên vội vã. Anh hãy suy nghĩ kỹ và trả lời cho tôi.

— Tôi xin hoàn toàn để tùy anh sắp xếp, — Batsây nói giọng cương quyết.

— Tôi cũng tin như thế.

Đrujinin chìa tay ra và họ siết chặt tay nhau.

Trong khi chuyện trò, Đrujinin vẫn tiếp tục ghi chép vào sổ tay.

— À — Piôt Vaxiliêvich nói — khi lang thang trong công viên, tôi đã đụng phải một cụm pháo nặng. Có lẽ điều đó anh cũng cần biết chứ?

— Anh đếm được ở đấy mấy khẩu? — Đrujinin nhanh nhẩu hỏi.

— Bốn.

— Cỡ bao nhiêu?

— 145 thì phải.

— Tầm xa?

— Phải, tầm xa.

— Đã bố trí xong chưa?

— Đang bố trí. Chúng đang đào công sự bắn.

— Về hướng nào? Về phía biển chứ?

— Phải, về phía biển.

— Thế ngộ không phải về phía biển?

Piôt Vaxiliêvich suy nghĩ.

— Không, theo ý tôi, đúng là về phía biển.

Đrujinin, cau mặt và đột ngột nói:

— Sao lại theo ý anh! Điều quan trọng đối với chúng ta là phải xác định sự việc không phải “theo ý anh” mà đúng như trong thực tế của nó kia.

Đrujinin chợt nghĩ lại là mình đã nhận xét hơi quá gay gắt đối với một người có tuổi, một người trung hậu mà thực tế mình còn biết rất ít. Mặt đỏ ửng, anh nói:

— Tôi mong anh thứ lỗi. Tôi quá say mê vì nhiệm vụ. Hơn nữa, đã ba đêm nay tôi không ngủ được. Và cụm pháo tầm xa anh phát hiện là một sự kiện rất có ý nghĩa. Nếu chúng bố trí hướng ra biển, điều đó có nghĩa là chúng sợ có một cuộc đổ bộ và cần thiết phải lưu ý tới điều đó.

— Chúng bố trí hướng ra biển — Batsây nói cương quyết.

— Cám ơn.

Đrujinin ghi nhanh một vài chữ vào sổ tay.

— Rồi — anh nói rất nhanh — khi đi từ Buđaki đến Ôđetxa anh theo đường nào?

— Qua Akecman.

— Và từ đấy?

— Từ đấy qua lạch sông Đơniexte.

— Qua Bêliaiepka hay Ôviđiôpôn?

— Qua Ôviđiôpôn.

— Anh qua sông thế nào? Bằng đò ngang?

— Sao lại bang đò ngang? Ở đấy chúng đã làm một cái cầu phao rất tốt. Nông dân mang hàng ra chợ Ôđetxa, chúng cho qua cầu với quân lính của chúng.

— Tuyệt! Thật là tuyệt! — Đrujinin xoa tay, lẩm bẩm. Một phát đạn chơi hai con thỏ. Hai sự việc hết sức quan trọng. Một, tất nhiên, là nông dân không tự nguyện mang thực phẩm ra chợ, và hai là ở đây có một chiếc cầu phao mới bắc giữa Akecman và Ôviđiôpôn.

Đrujinin rút bản đồ tham mưu dưới ghế ô-tô ra và chúi đầu vào nghiên cứu. Anh gấp đi gấp lại bản đồ, vô tình ấn bút chì vào chỗ lá mía. Vì là bút chì bi nên mũi anh giày đầy mực tím. Có lúc Đrujinin xem kỹ lại những điểm ghi trong sổ tay. Có lúc anh ngước mắt lên như nhớ lại một điều gì và im lặng mấp máy đôi môi nứt nẻ.

Anh làm việc. Nhưng mục đích, tầm quan trọng và ý nghĩa của công việc đó Piôt Vaxiliêvich không thể nào hiểu được.

— Misa — Đrujinin nói, không rời cuốn sổ tay — chưa đến giờ phát tin à? Đồng hồ tôi đã 19 giờ 53 phút.

— Chưa — Misa ngáp dài, nói — Đồng hồ anh nhanh ba phút. Đồng hồ tôi mới 19 giờ 50 đúng. Theo giờ Viện Xtecbec. Không sai một giây.

— Được, nhưng thử dò xem! Có thể có gì mới đấy.

— Không chắc. Hôm nay, trong lúc anh thực hiện vụ đó tôi đã sục cả châu Âu. Chỉ nghe Môxkau, Môxkau... trên tất cả các đài. Chúng phát toàn những khúc nhạc hành quân. Chỉ toàn tuyên truyền suông.

— Nhưng cứ thử dò xem.

— Để tôi dò.

Misa mở chiếc va-li con bằng mây, lấy cái chìa khóa truyền động ra, mắc ống nghe vào và bắt đầu quay nụ điều khiển. Chiếc va-li mây cũ chứa điện đài.

— Nhiễu mạnh lắm, — Misa nói, sau vài phút im lặng. Chắc là thời tiết thay đồi. Sắp băng giá rồi... Tụi Thổ- nhĩ-kỳ ở Ăngkara đang tấu nhạc. Chúng không có việc gì làm khác!... Và đây, hình như Lơ Ke. Có người nói tiếng A-rập. Chẳng hiểu gì cả... Bây giờ là tụi Ý. Lại một khúc nhạc hành quân. Chúng mê nhạc hành quân thế! Chẳng có việc gì làm mà.

— Tìm Beclin hơn — Đrujinin lẩm bẩm.

Misa vặn những cái vít nhỏ.

— Lại thằng Hitle ba hoa — một lát sau anh nói, mặt nhăn nhó như đau răng. — Lần thứ ba trong tuần rồi. Cứ như chó sủa: U-au, U-au, U-au... “Môxkau... Môxkau...”

— Cắt mẹ nó đi, ngấy lắm rồi! — Đrujinin nói, tay vung cây bút chì.

— Để tôi tìm Bucaret. Đấy! Bucaret.

— Nào, cho biết thằng Antônexkô tuyên bố gì đấy.

— Suỵt! — Misa nói, tay giơ lên. — Đang nói tiếng Nga.

Anh áp chặt hai ống nghe để nghe rõ hơn, đầu cúi xuống và im lặng một hồi lâu. Đôi lông mày vàng chăm chú nhíu lại. Đôi lúc một nụ cười thích thú lại lướt trên đôi môi đó, và thỉnh thoảng anh lại đưa một ngón tay lên ra vẻ quan trọng, như muốn nói: “im lặng, im lặng, chú ý!” Thấy rõ là anh cố nén để khỏi cười. Ngay mặt anh cũng đỏ bừng cả lên vì quá chăm chú. Cuối cùng, anh bỏ ống nghe xuống, nhìn Đrujinin với đôi mắt màu hồng, tươi cười và ươn ướt.

— Thế nào? — Đrujinin lioi.

— Chúng gầm thét lồng lộn — Misa đáp.

— A-ha! Hoàn toàn thành công! Chúng có đưa tin chi tiết không?

— Không.

— Không sao, ta sẽ làm cho bọn phát-xít khốn nạn ấy phải bật mồ hôi máu ra. — Đrujinin nghiến răng nói và lồng ngón tay vào nhau bẻ răng rắc. — Chúng sẽ biết, giày xéo lên đất nước chúng ta thì thế nào.