Kôletnisuc nhìn ông, ngạc nhiên vì chưa bao giờ thấy ông xúc động và phấn khởi đến thế. Lời nói tuôn ra cuồn cuộn, bàn tay nhỏ, chắc vung cao, gương mặt sắc sảo, trẻ trung rạng rỡ! Trước mặt Kôletnisuc, là một người khác hẳn, một người mới gặp lần đầu. Người này hình như cao lớn hơn con người trước đây ông thường gặp. Nhưng đồng thời người ấy lại có vẻ gần gũi và thân thiết hơn như cả hai người chỉ có chung một tâm hồn, tâm hồn của cả một dân tộc.

— Nhưng chưa hết! Anh hẵng nghe thêm — Secnôivanenkô đọc tiếp: “Sức mạnh của Hồng quân là ở chỗ nó không có và không thể có thù hằn chủng tộc đối với các dân tộc khác, kể cả dân tộc Đức, ở chỗ Hồng quân đã được giáo dục về tinh thần bình đẳng của tất cả các dân tộc và của tất cả các chủng tộc, về tinh thần tôn trọng chủ quyền các dân tộc khác. Thuyết chủng tộc của bọn Đức và chính sách cừu địch chủng tộc của chúng đã làm cho tất cả các dân tộc yêu chuộng tự do trở thành kẻ thù của nước Đức phát-xít. Thuyết chủng tộc bình đẳng ở Liên bang xô-viết và chính sách tôn trọng chủ quyền các dân tộc đã làm cho tất cả các dân tộc yêu chuộng tự do trở thành những người bạn của Liên-bang xô-viết...”

Secnôivanenkô ngồi lên một chiếc thùng gỗ và ôm chặt lấy vai Kôletnisuc!

— Đấy sự việc là thế đấy, đồng chí! Tôn trọng chủ quyền các dân tộc, chính cái đó đã làm nên sức mạnh của chúng ta!... Chúng tôi đã rải trong vùng nông thôn chúng tôi, bốn trăm tờ tuyên bố đó. Nhưng cũng cần phải rải cho cả nhân dân thành phố: trong các khu nhà máy, trong các công xưởng của ngành đường sắt, nhà ga. Đặc biệt quan trọng là phải rải ở nhà ga. Trong lúc này, theo tin tức chúng tôi nhận được, có nhiều đơn vị quân Đức đang chuyển tới, trong đó có những đội quân Xlôvac. Nhiều binh lính Xlôvac rất thạo tiếng Nga. Anh thấy vấn đề rồi chứ?

Secnôivanenkô cúi về phía Kôletnisuc và nhìn chằm chằm vào mắt như ra chỉ thị.

— Anh xem tôi như là một đứa trẻ ấy! — Kôletnisuc mỉm cười nói.

— Lạy Chúa! Tôi không nghĩ như thế. Nhưng điều quan trọng, đối với tôi là anh phải hiểu rõ nhiệm vụ. Vậy tôi để lại cho anh bản nhật lệnh số năm mươi nhăm này. Anh sao ra làm ba, bốn bản. Sẽ có người tới cửa hàng gặp anh, chủ đích để lấy đem đi. Anh đưa cho mỗi người một bản, bảo họ cũng phải sao ra làm mấy bản rồi phân phối cho các nơi khác. Bằng cách ấy, bản nhật lệnh sẽ nhanh chóng được phân phát đến toàn bộ màng lưới của chúng ta và tiếng nói vĩ đại của Đảng sẽ tới nhân dân. Khẩu lệnh là: “Cửa hàng Jorjơ có nhận gửi bán tủ sắt không?” Trả lời: “Không nhận tủ sắt.” “Đáng tiếc là ông không nhận, vì chúng tôi có một chiếc của hãng Becna hết sức đặc biệt.” “Ấy, nếu của hãng Becna thì mang tới.” Anh nhớ chứ? Nhắc lại xem chiếc tủ của hãng nào nào?

— Becna.

— Lấy bút chì viết vào một chỗ nào trên tường ấy, rồi nhắc lại cho tất cả mọi người. Bảo họ phải chép lại thật đúng — Seenôivanenkô bất thình lình chộp lấy vai Kôletnisuc và hỏi rất nhanh: — Chiếc tủ của hãng nào?

— Becna — Kôletnisuc đáp, cũng rất nhanh.

— Hoan hô! Vậy có thể tin tưởng vào anh chứ? Anh nhận trách nhiệm chứ?

— Tôi xin nhận: — Kôletnisuc nói quả quyết.

Khi họ từ giã nhau, Kôletmsuc lấy ở kho ra một chiếc ba-đờ-xuy Áo, màu xanh thẫm, đưa cho Secnôivanenkô mặc, và một chiếc mũ lưỡi trai mềm. Chiếc ba-đờ-xuy mùa đông với chiếc mũ lông thú, ông treo vào tủ kính để bán. Rồi thở dài thườn thượt, ông phàn nàn về tình hình làm ăn.

— Phải rồi, anh ạ — Secnôivanenkô nói — hiệu buôn của anh đang chảy ra như một cây nến! Và tôi cũng sắp nói cho anh biết tại sao như thế đấy.

— Tại sao? — Koletnisuc khẽ hỏi.

— Vì anh là điển hình trải ngược với anh em Potasnikôp. Bước vào nghề, anh đã bán những tấm hàng Lêningrat của chúng tôi với cái giá chỉ bằng một phần tư giá vốn, tất nhiên rồi đây anh còn ngốn cả quần lót của anh đi nữa kia. Có phải thế là buôn bán không, hở ông bạn trung hậu của tôi?

— Thế lẽ ra phải làm thế nào?

— Tôi sẽ nói cho anh biết.

Secnôivanenkô thọc hai tay vào đôi túi sâu chiếc áo ba-đờ-xuy Áo và đi đi lại lại trước mặt Kôletnisuc đang hết sức xấu hổ, đầu cúi xuống dưới cái mũ lưỡi trai có hai khuy phía trước:

— Trước hết, cần phải điều tra về giá vải Lêningrat đã. Vì thứ vải đó, đối với khách hàng Đức và Rumani, là thứ hàng chúng khao khát nhất. Có thể lấy thứ hàng gai thỏ giả len của Đức so sánh với hàng dệt của Lêningrat không? Bọn Đức cả đời có bao giờ được nhìn thấy một thứ hàng dệt như vậy! Thế mà anh đã làm như thế nào? Theo tôi hiểu, anh đã đem bán đồ đi như kiểu phá giá... (Người ta có thể tưởng là Secnôivanenkô đã suốt đời làm nghề buôn.) Thế thì anh còn làm được việc gì nữa? Mà lại là một nhà buôn kia chứ!

— Tôi không phải là nhà buôn — Koletnisuc nói.

— Được, nhưng ông cụ anh là nhà buôn.

— Cả ông cụ tôi nữa cũng không phải là nhà buôn. Bố tôi chí là một người làm công cho hãng Potasnikôp thôi.

— Nếu ông cụ nhà anh đã làm cho hãng Pơtasnikôp như anh làm với tôi bây giờ, thì chúng đã tống cổ ông cụ anh đi hai lần rồi. Phải không?

Kôletnisuc có ý không bằng lòng. Ông thở dài thườn thượt và nhăn mặt đến mức bộ râu mép vểnh lên quá mũi.

— Một sự so sánh hết sức quái gở — Ông nói và thở rất mạnh — Có thể vì anh là bọn anh em Pôtasnikôp và tôi là người chạy hàng cho anh ư? Hay thật!

— Thế anh vẫn nghĩ thế nào? Có lẽ anh nghĩ ở đây, anh là anh em Pôtasnikôp chắc?

— Nếu không phải là tôi thì dù thế nào cũng không phải là anh.

Secnôivanenkô chợt nhăn mũi cười rộ lên.

— Anh nói đúng đấy Jôra ạ! Không phải anh, mà cũng chẳng phải tôi. Cả hai chúng ta ở đây chỉ là những người chào hàng. Còn anh em Pôtasnikôp thì đã bị dìm xuống biển rồi. Bây giờ anh hãy nghe tôi nói nhá. Chúng tôi còn trong kho hai tấm hàng Lêningrat. Tôi còn để dành lại phòng lúc cần tới. Tôi nghĩ là chúng ta đã đến lúc cần rồi vì hoạt động của chúng ta đang mở rộng và đòi hỏi thật nhiều tiền. Tôi sẽ cố gắng đưa chỗ hàng dưới hầm mộ lên cho cái cửa hàng đưa ma của anh... (Dù sao Secnôivanenkô cũng không thể không châm chọc đôi chút!)... Vậy tôi sẽ tìm cách chuyển hai tấm hàng ở hầm mộ đến... gọi thế nào nhỉ? đến hãng buôn của anh và tôi còn gửi thêm cho anh một vài thứ có giá trị nữa. Cứ bán đi! Nhưng anh Jôra ạ, tôi thiết tha yêu cầu anh từ nay phải suy tính thận trọng mọi việc.

— Đừng lo! — Kôletnisuc nói.

Xong đó Secnôivanenkô bắt tay Kôletnisuc, rồi không ngoái lại, nhanh nhẹn bước ra khỏi cửa hiệu. Mãi đến lúc đó, Kôỉetnisuc mới chợt nhớ ra là chưa kịp trả lời mảnh giấy của Raitxa. Ông nhảy bổ theo Secnôivanenkô, chạy ra phố Ribat ướt át đang bốc hơi và lấp lánh như gương dưới ánh nắng, nhảy từ hè bên này sang hè bên kia, nhưng Secnôivanenkô đã lẫn vào đám đông, mất hút rồi...

Từ hôm đó, công việc làm ăn của hãng “Jorjơ“ dần dần có khá lên. Thực ra, những tấm hàng dệt của Lêningrat để may nam phục mãi đến giữa mùa hạ, ở hầm mộ mới đưa tới và cũng rất khó khăn mới đưa tới được. Nhưng không sao, việc buôn bán đã trở nên nhộn nhịp vì từ mùa xuân, khách du lịch và bọn con buôn Rumani bắt đầu tới Ôđetxa, có khi cặp kè theo cả vợ con nữa.

Ôđetxa đã trở thành một chỗ hợp thời, na ná như thành phố Nixơ; ở đây, người thì tính việc ăn chơi, kẻ thì lo buôn bán, một số khác nữa thì cố tìm tậu một biệt thự trong vùng suối nước hay ở Luxtôp và sống theo sở thích, tự xem mình như chủ nhân của cái thành phố xinh đẹp và các vùng lân cận, với những ruộng nho, những vườn cây, những bãi sông trong lành, những nông trang và trại chăn nuôi cũ. Chúng đi qua vùng Betxarabi, tới đây trong những chiếc xe con giống như những con gián màu đỏ sẫm và lên mặt nhà giàu ngoại quốc, làm cho nhân dân khiếp sợ với những kiểu ăn mặc mới nhất của Bá-linh, áo nam màu nhạt dài quá gối, nhẫn triện và mũ phụ nữ cao như mũ thợ cạo ống khói. Nói tóm lại là một cuộc xâm lăng của châu chấu. Nhưng chính những con châu chấu sặc sỡ và phàm ăn đó, trong những thời gian đầu đã cứu Kôletnisuc khỏi phá sản. Đáng chú ý là chỗ nào có khách du lịch, ở đó các cửa hàng tầm tầm phát đạt hẳn lên.

Cửa hiệu “Jorjơ” tuy không phát đạt lắm nhưng dù sao cũng sống được qua ngày và thậm chí cũng kiếm được chút ít lãi. Những mặt hàng giành giật nhau là xe đạp, ra-ket cũ, quạt, máy ảnh, máy nước đá, thậm chí cả xe trẻ con. Một hôm một người khách Rumani có đôi mắt linh lợi và chòm râu dê trâng tráo tìm đến cửa hiệu “Jorjơ“. Có thể đó là một nhà chuyên môn nổi tiếng về bệnh trẻ em ở Akecman. Ông ta hỏi mua một cái cân trẻ con rất cũ mà Kôletnisuc đã coi như không thể bán được. Người ta bắt đầu trông thấy những tên sĩ quan Rumani thua bạc, bôi môi son, mũi tím ngắt, trát bự phấn: chúng đưa cầm những đôi bốt lễ phục đánh vét-ni, có đinh thúc ngựa và những bộ quần áo len. Các mụ nàng Rumani loắt choắt, mặt đeo mạng, cũng kéo tới lùng mua nước hoa “Mạc-tư-khoa đỏ” và gửi bán thứ nước hoa Rumani “Con Mèo đen”.

Một mặt, thì hay đấy, nhưng mặt khác lại không hay lắm. Không hay lắm vì nó gây thêm phiền phức cho công việc của trạm. Cửa hàng luôn luôn đông khách nên phải hết sức cẩn thận, luôn luôn đề phòng.

Mỗi khi có người tới mua hàng nói: “Xin lỗi, chẳng hay ông có nhận gửi bản tủ sắt không? Chúng tôi có một chiếc rất đặc biệt của hãng Becna”, Kôletnisuc lấy mắt kín đáo ra hiệu, rồi vội vàng dẫn khách vào trong kho chứa hàng và đưa cho khách một bản nhật lệnh số 55 chép lại bằng thứ chữ rất nhỏ và rất rõ, kiểu chữ của kẽ toán. Nhân dịp này Kôletnisuc vô tình cũng bắt chước thái độ của Secnôivanenkô, cúi đầu đi đi lại lại trong kho hàng, và nói:

— Anh đã hiểu rõ nhiệm vụ chưa? Tôi nhắc lại: sao ra ít nhất mười bản, rõ ràng, cẩn thận, không sai một chữ nào. Nếu có thể, bằng giấy tốt. Rồi ngay lập tức, không chậm trễ, đưa lại cho các đồng chí khác để chép nhân lên tiếp. Đừng quên ghi ở góc trên, bên phải, dòng chữ: “Đọc và luân chuyển”. Về số lượng bản đã sao và phân phát, cho tôi biết riêng. Hành động đi!

Bằng cách đó, Kôletnisuc không phải chỉ biết phân phát bản mệnh lệnh, ông còn lập được cả bản thống kê những bản mệnh lệnh đã được phân phát đi và ghi lên tường bằng những dấu hiệu riêng các khu vực được phân phát. Ngoài ra, do sáng kiến riêng, ông đã chuyển được hơn hai mươi bản bằng cách dán vào các cuốn hướng dẫn về Ôđetxa, chủ bụng mua riêng cho việc đó ở quầy bán báo. Ông để những cuốn hướng dẫn này lên các ghế đặt ngoài đường, trong tàu điện, ở nhà ga, gần cửa bán vé, nhất là trong ngôi nhà Paplôp cũ, nơi binh lính Xlôvac cắm trại. Lúc đầu Kôletnisuc có cả ý định dịch bản tuyên bố ra tiếng Đức: ông đã mua một quyển tự điển Nga-Đức, một quyển ngữ pháp và một quyển tiếng Đức phổ thông. Ông đã mất hàng chục đêm không ngủ nhưng không kết quả. Bây giờ ông mới nghĩ ra cách dán bản mệnh lệnh vào trong các cuốn hướng dẫn và viết thêm vào cuối bản: “Nếu anh biết tiếng Đức, hãy dịch bản tuyên bố ra và phân phát cho binh lính Đức. Cần cho họ biết những người bôn-sê-vich nghĩ gì về nhân dân Đức và nước Đức!“ Có thể điều này có vẻ ngây ngô nhưng Kôletnisuc tin chắc trong hai mươi người Xlôvac thi mười chín người ghét nước Đức Hitle và có cảm tình với những người anh em Nga, những người Xlavơ, đang tiến hành đấu tranh chống chủ nghĩa phát-xít, nhất định những người Xlôvac này sẽ dịch bản tuyên bố ra tiếng Đức và rải vào hàng ngũ binh lính Đức. Bằng cách này hay cách khác, Kôletnisuc đã hoàn thành đúng đắn nhiệm vụ mà ban Chấp hành bí mật giao phó và thậm chí còn vượt cả yêu cầu nữa!

Rất ít khi ông chịu giao tiền, dù nhiều dù ít, lấy ở sổ lãi của cửa hàng, cho những người mang những giấy tờ không rõ ràng và không có chữ ký của Secnôivanenkô.

Khi người ta đưa hàng Lêningrat từ hầm mộ đến, Kôletnisuc chỉ bày ra bán có một tấm, đặt giá khá cao: 245 mác. Ông định thăm dò thị trường. Hai ngày sau, tấm hàng đã bán được. Kôletnisuc đợi một thời gian rồi lại bày ra bán tấm thứ hai, nâng giá lên mười phần trăm. Tấm này cũng bán được rất nhanh. Kôletnisuc lại để bẵng một thời gian nữa, nhưng lần này lâu hơn. Tỏ ra có liên hệ quá công khai với xí nghiệp xô-viết là một điều nguy hiểm.