Pêchya nắm cái chết trong tay với một niềm khoan khoái kỳ lạ, chú hiểu rằng mình có thể tạo ra cái chết bất kỳ lúc nào, chú có thể tùy ý định đoạt nó, vung tay ném nó về phía này hay phía kia, tiêu diệt kẻ thù nào dám cả gan tấn công chú. Chú không thấy mình là tù binh nữa, mà là người chủ của cái chết, đồng thời là người chủ của tự do của mình. Thậm chí, lúc này chú còn ao ước được gặp bọn Rumani hoặc bọn Đức. Rồi chú cứ nhìn trừng trừng vào thảo nguyên đen tối.

Valentin cũng có cảm giác ấy. Chĩa khẩu súng ra ngoài xe, cô dò xét bóng tối, y như Pêchya, và nghe thấy cả hơi thở của chú bé; chú mím môi lại, thở phì phì y như một con dím phát khùng.

Họ bị xe xóc tung người trên đường đến đầm nước mặn Hatji-Bây, nhưng họ đã đến đây trót lọt. Thảo nguyên như chết lặng. Chỉ có một lần, một chiếc pháo sáng bay lên. Nó gần quá và ánh sáng tỏa ra đều đặn quá, đến nỗi họ nhìn bờ đầm rõ mồn một, những cái cọc nhô lên khỏi mặt nước, phủ đầy bùn và mấy chiếc thuyền đen bị phá hủy. Một chiếc thuyền ngập nước lưng chừng, nước lấp loáng dưới ánh sáng, thuyền bập bênh nặng nề cạnh bờ. Họ thấy một cái gáo trong có ít nước, lượn lờ trong thuyền như một chiếc xuồng con. Họ xuống đáy khe và bắt đầu tát nước ở thuyền ra. Với cái gáo và cái thùng của Xviatôxlap, họ ra sức tát cho đến khi thuyền nổi được cùng bốn người khách. Thế là họ ngồi vào cái mảng thô sơ làm bằng những tấm ván cũ kỹ ấy, từ lâu không trát nhựa, vỏ sò vỏ hến bám đầy, giống một cái thùng dài hơn là một cái thuyền, rồi họ ra xa bờ.

Trong thuyền không có bơi chèo. Họ dùng khẩu súng, cái gáo và một cây gậy nhặt được trên bờ để chèo. Đầm nước mặn cũng nông, có thể lội được một quãng khá xa. Nhưng họ vừa đi được ba bốn chục thước thì Xviatôxlap kêu lên:

— Hãy gượm! — Anh nhảy xuống nước, nước đến thắt lưng — Cứ chèo đi, anh kêu lên — Tôi trở lại ngay.

Nói xong, anh biến mất, lội bì bõm trong nước và bóng tối. Trên bờ, một que diêm bùng lên rồi tắt. Vài phút sau, nước lõm bõm và bóng Xviatôxlap xuất hiện, ngực rẽ khối nước đầm nặng nề và im lìm. Xviatôxlap trèo lên thuyền, ngồi xuống ghế dài, lấy tay áo chùi trán hồi lâu. Anh lặng im nhưng mọi người cảm thấy anh buồn bã. Cuối cùng, anh nhổ xuống nước và xua tay.

— Thôi được, — anh nói vẻ kiên quyết, — cho nó biến đi cho rồi! Thế là nó chẳng còn của mình mà cũng chẳng vào tay chúng nó — nhận thấy không ai hé răng mà chỉ quan sát anh, anh phát cáu — Ngủ gật cả đấy à? Ngủ bây giờ thì sớm quá đấy. Tất cả bà con mình, mạnh tay lên nào!

Giằng lấy khẩu súng từ tay Valenlin, anh thọc xuống nước rồi chống mạnh xuống đáy đầm. Con thuyền vươn lên và lướt nhịp nhàng.

— Khỏe nữa lên các bạn ơi! Nào ông nhóc, cầm lấy gáo tát nước đi... Cả Valentin nữa. Cầm lấy thùng, làm bạo tay vào... Còn bác, bác Matriôna Têrenchiepna, bác cầm cái gậy giúp tôi... Chỗ này không sâu đâu.

Pêchya thủ quả lựu đạn vào bụng, rồi bắt đầu tát nước. Valentin với lấy cái thùng, cũng làm như chú. Việc ấy không phải thừa vì nước rỉ vào qua các kẽ hở, và con thuyền cũ kỹ lúc nào cũng chỉ rình đắm. Bà Matriôna và Xviatôxlap luôn tay sử dụng cây gậy và khẩu súng, làm con thuyền cứ dậm dật tiến lên. Chỗ đó, đầm không rộng lắm, nên họ có thể hy vọng vượt qua trong khoảng bốn mươi phút.

Nhưng mực nước bắt đầu lên nhanh trông thấy. Xviatôxlap phải buộc cái gậy vào để nối dài khẩu súng. Nhờ thế họ tiếp tục đi được một lúc nữa.

Cần phải khẩn trương vì trời sắp sáng. Phần khác, nước không vơi đi mà mỗi lúc một rỉ nhiều vào thuyền, mặc dù Pêchya và Valentin đã cố gắng phi thường, không một giây nào ngơi tay tát nước ra khỏi thuyền hắt xuống đầm. Nước lên đến mặt ghế và tràn cả mặt ghế. Con thuyền đâm ra nặng kinh khủng. Xviatôxlap khó nhọc lắm mới làm nó nhích lên được. Con thuyền ì ra, bắt đầu xoay tại chỗ. Bà Matriôna Têrenchiepna đem hết sức mình ra giúp Xviatôxlap. Bà chèo bằng hai bàn tay, không ngơi lúc nào, mồ hôi chảy ròng ròng. Thỉnh thoảng, Xviatôxlap lại quay lại nhìn phía bờ xa tít, có vẻ như đợi chờ một cái gì.

Thình lình, trên bờ, chỗ anh để chiếc ô-tô, có một luồng chớp đỏ và hai giây sau, một tiếng nổ. Trên đám cỏ lúa, loang loáng những ngọn lửa soi sáng từng cuộn khói đen từ chiếc xe bốc lên. Âm vang của tiếng nổ chạy trên mặt nước đầm run rẩy. Dưới ánh sáng ngọn lửa đỏ rực, những người đi thuyền nhìn thấy cái xác ô tô dúm lại và nổ tung lên.

— Xin vĩnh biệt anh bạn,—Xviatôxlap vừa kêu lên vừa trật mũ ra. Anh vẫy vẫy chiếc mũ trong không khí như gửi cho người bạn quá cố lời vĩnh biệt cuối cùng. Đôi mắt anh quay lại phía chân trời tối đen lúc này đang nhạt đi vì trời sắp sáng. Ngoài xa kia, sau những viền xám xịt của ngọn núi Jêvakhôva, sau cái đầm nước mặn xám xịt ngập lụt, sau cái xác đen thui của một nhà máy lớn, hiện lên đường nét lờ mờ ảm đạm của mặt biển với những con tàu vận tải rời bến và cái khối ảm đạm hơn nữa của thành phố bốc cháy, lơ lửng giữa cái sống và cái chết.