Họ sát đầu vào nhau, nói nhỏ, nhưng nghe rõ mồn một, mặc dù tiếng nghe ồm ồm như qua ống loa.

— Ở bên ấy thế nào? — giọng nói gần như thầm thì tiếp tục câu chuyện đang bỏ dở.

— Còn tệ hơn cả bên chị nữa kia — giọng kia đáp, một giọng nói sợ hãi, và qua tiếng vang có thể hiểu là hai cái đầu lại sát gần vào nhau hơn.

— Đêm vừa rồi, chúng đã bắt mười sáu người. Chúng đi từng nhà và bắt theo danh sách.

— Ở chỗ tôi cũng thế. Hai mươi ba người. Chúng lôi một cụ già ra sau kho lúa và bắn chết cụ ngay tại đó.

— Cụ nào thế?

— Có lẽ chị cũng biết: cụ Lepsenkô Afanatxi.

— Cụ Lepsenkô à?

— Chính cụ ta.

— Chúng đã giết cụ Lepsenkô rồi sao? Chị nói thế nào?

— Thì chị đã nghe đấy.

— Nhưng cụ Lepsenkô có lẽ đã tám mươi rồi!

— Thế mà chúng đã giết cụ. Chúng chẳng đếm xỉa gì cả.

— Nhưng tại sao lại thế?

— Vì cụ không chịu báo cho chúng biết các cháu cụ trốn ở đâu. Các cháu cụ đi theo du kích và cụ không chịu phản bội.

— Thế là chúng đã giết cụ?

— Chúng đã giết cụ bằng một phát súng trường sau kho lúa, sau đó chúng bêu xác cụ chính giữa làng Uxatôvô, cạnh nhà thờ và suốt ba ngày chúng không cho chôn, để làm gương cho những kẻ khác.

— Hừ, quân dã man! bọn khốn kiếp! Không biết chúng còn làm chủ đất nước ta đến bao giờ nữa? — giọng nói cất cao lên, run run và khản lại. Nằm dưới đáy giếng nghe có tiếng khóc bị nén xuống và một tiếng rì rầm.

— Tôi van chị, đừng khóc to thế! Nếu chúng thấy hai người phụ nữ đứng khóc ở cạnh giếng, nhất định chúng sẽ lôi đến sở chỉ huy. Ở chỗ chúng tôi không ai được đứng lại và nói chuyện ngoài phố.

— Ở chỗ chúng tôi cũng thế.

— Thôi chúng ta lấy nước đi.

Im lặng. Từ bên trên, hai cái xô, cái trước, cái sau, thòng xuống và kéo lên đầy nước lạnh giá.

Trong lúc xô lên xuống, Pêchya và Valentin lặng lẽ nhìn nhau. Nhưng chúng không thấy nhau. Chúng thấy cùng một cảnh tượng khủng khiếp, ông cụ già bị giết, nằm đó, chính giữa làng Uxatôvô và tuyết rơi xuống hai hố mắt sâu hoắm, mở to; những con quạ, nhảy nhót trên tuyết, là là trên cái xác, bay qua bay lại; nhân dân không ai dám ra khỏi nhà, chỉ nhìn xác cụ già vô thừa nhận qua những lỗ thông hơi lạnh lẽo. Tiếng rì rầm lại tiếp tục:

— Sáng nay chúng đã điều đến chỗ chúng tôi cả một đại đội.

— Chỗ chúng tôi cũng vậy. Cả đại bác nữa; ở chỗ chị, có thế không?

— Không, ở chỗ tôi, không có đại bác.

— Ở chỗ tôi, chúng đưa đến hai khẩu. Và bây giờ ở chỗ tôi, ở Uxatôvô, có cơ quan tham mưu của chúng. Đặt trong ngôi trường cũ. Khắp nơi đều có lính canh gác.

— Bọn vô lại, chúng đến làm gì ở đây thế?

— Bọn lính nói chúng sắp đuổi du kích ra khỏi hầm mộ Uxatôvô.

— Cậu có nghe không, — Valentin thầm thì, bóp thật mạnh bàn tay Pêchya.

— Có — chú bé đáp, chỉ hơi mấp máy môi.

— Chúng làm thế nào đuổi được du kích ra khỏi hầm mộ nhỉ? — giọng nói thứ nhất hỏi lại.

— Chúng sẽ bắn đại bác.

— Chúng tin sẽ đuổi được họ.

— Chúng không đuổi được họ đâu. Không có gì có thể đuổi được họ khỏi đấy đâu!

Pêchya và Valentin liếc nhìn nhau.

— Họ có phép chống được đạn súng trường và đạn đại bác. Toàn phân đội đều có phép tàng hình.

— Cậu nghe chưa, Pêchya, cậu và tớ, chúng ta đều có phép — Valentin nói thầm, mắt ngời sáng một cách lạ lùng.

— Họ có đông không? — Giọng nói thứ hai hỏi.

— Hơn nghìn rưởi.

— Ở chỗ chúng tôi, bọn lính nói họ có hai nghìn.

— Có lẽ đúng là hai nghìn. Họ có cả một thành phố, theo người ta nói, dưới đất. Có cả xe tăng, tàu bay...

Pêchya và Valentin lại liếc nhìn nhau.

— Sáng nay, bọn phát-xít đã tiến hành thám thính gần nghĩa địa làng Uxatôvô. Chúng đã tìm được một khe hở nào đó trong núi đá. Nghe đâu là một lối vào hầm mộ. Nhưng chúng không vào, chúng sợ. Chúng chỉ đặt lính gác chung quanh, không cho ai đến gần. Ai đến gần dưới năm mét, chúng bắn ngay không cần báo trước.

— Hừ! quân vô lại bẩn thỉu!

— Buổi chiều, công binh của chúng đã mang cả hòm xiểng đến đấy và đặt mìn khắp chung quanh. Bây giờ, chẳng còn lối ra, cũng chẳng còn lối vào nữa.

Velentin xuýt hét lên. Để khỏi hét to, cô cắn môi đến chảy máu và nắm chặt lấy phía trên khuỷu tay của Pêchya làm chú bé phải rên lên.

— Khẽ chứ! — cô rì rầm, mắt lấp lánh như lân tinh trong bóng tối lờ mờ. — Cậu có nghe không?

— Có.

— Chúng đã đặt mìn... Cậu có hiểu không?

Pêchya không cần cô phải giải thích. Đã quá rõ rồi. Hầu như ngày nào cũng thế, những người hoạt động bí mật đều ra vào lối “Con Dím” để làm nhiệm vụ chiến đấu. Bây giờ, lối đó đã bị cài mìn.

Chúng cầm ngay lấy cái xô rồi, cố xoay xở thật nhanh trong con đường ngầm vừa thấp vừa hẹp, hấp tấp quay trở về doanh trại.