Thành thật mà nói, đối với Mạnh Tử - bậc chưởng môn đương thời của Nho gia, Mông Trọng vẫn luôn cảm thấy vô cùng hiếu kỳ. Đáng tiếc thay, lúc này chàng đang ngồi phía sau hai ba trăm môn đồ Nho gia, căn bản không thể nhìn rõ dung mạo của Mạnh Tử. Điều này khiến chàng đành tạm thời gác lại sự tò mò, lặng lẽ lắng nghe những lời giảng giải của vị đại sư ấy.
"...Xưa kia, Cầm Tử hỏi Dương Chu rằng: 'Nếu nhổ một sợi lông trên thân mình mà có thể giúp ích cho thiên hạ, ông có làm không?'
Dương Tử đáp: 'Vấn đề của thiên hạ, tuyệt đối không phải là chuyện nhổ một sợi lông mà có thể giải quyết được.'
Cầm Tử lại hỏi: 'Giả sử nếu được thật, ông có làm không?'
Dương Tử không đáp.
Có thể thấy, Dương Tử chủ trương 'vì mình', dù chỉ là nhổ một sợi lông để làm lợi cho thiên hạ, ông ta cũng không làm. Còn Mặc Địch chủ trương 'kiêm ái', chỉ cần có lợi cho thiên hạ, dù có phải mòn đầu trọc đỉnh, nát cả gót chân, ông ta cũng cam tâm tình nguyện."
Dưới sự lắng nghe của Mông Trọng, một giọng nói già nua bình thản vang lên.
Hửm?
Mông Trọng hơi ngẩn người.
Điều Mạnh Tử đang giảng giải lúc này chính là một đoạn đối thoại giữa Dương Chu và Cầm Hoạt Ly - đệ tử đắc ý của Mặc Tử, đồng thời cũng là Cự tử đời thứ hai của Mặc gia. (Chú thích: Đây chính là nguồn gốc của điển cố "nhổ một sợi lông không làm").
Chàng tất nhiên biết Dương Tử mà Mạnh Tử nhắc đến là ai. Đó cũng là bậc đại diện của Đạo gia, người chủ trương "quý mình", "vì mình". Dù ông đã qua đời ba bốn mươi năm, nhưng tư tưởng của ông vẫn ảnh hưởng sâu rộng đến người đời. So với ân sư Trang Tử của Mông Trọng - một bậc thánh hiền Đạo gia mà tư tưởng không được thế tục chấp nhận - thì tư tưởng của Dương Tử quả là một trời một vực.
Thế nhưng không thể phủ nhận, Mạnh Tử thực chất đã có phần bóp méo tư tưởng của Dương Chu.
Mông Trọng từng đọc cuốn "Liệt Tử" do bậc hiền triết Liệt Tử của Đạo gia biên soạn, trong sách cũng có ghi chép lại đoạn đối thoại giữa Dương Tử và Cầm Tử này.
Tuy nhiên, Dương Tử không hề bị Cầm Tử làm cho cứng họng, mà là ông khinh thường không thèm đáp lại.
Bởi trong "Liệt Tử", đoạn đối thoại này còn có phần tiếp theo - Mạnh Tử chỉ cắt lấy đoạn đầu mà thôi.
Theo "Liệt Tử" ghi lại, lúc đó Dương Tử không thèm trả lời, nhưng đệ tử của ông là Mạnh Tôn Dương đã vặn hỏi lại Cầm Tử: "Nếu làm tổn hại da thịt một chút mà cho ngươi vạn vàng, ngươi có làm không?"
Cầm Tử đáp là có thể.
Mạnh Tôn Dương lại hỏi: "Nếu khiến ngươi đứt một cánh tay, nhưng đổi lại cho ngươi cả một quốc gia, ngươi có làm không?"
Cầm Tử im lặng.
Sau đó, Mạnh Tôn Dương lại hỏi: "Nếu cắt bỏ đầu ngươi mà để ngươi có được thiên hạ, ngươi có làm không?"
Cầm Tử cứng họng không nói nên lời.
Cuối cùng, Mạnh Tôn Dương bảo với Cầm Tử: "Một sợi lông nhỏ hơn da thịt, da thịt nhỏ hơn một cánh tay. Tuy nhiên, tích một sợi lông mới thành da thịt, tích da thịt mới thành chi thể. Dù một sợi lông chỉ bằng một phần vạn thân thể, nhưng tại sao ngươi lại coi thường nó?"
Phải, người bị nói đến mức cứng họng thực ra lại chính là Cầm Hoạt Ly - Cự tử đời thứ hai của Mặc gia, chứ không phải Dương Chu.
Thế mà lúc này, Mạnh Tử chỉ cắt lấy nửa đoạn đầu, khiến người ta có cảm giác như Dương Chu bị Cầm Tử làm cho câm nín. Điều này có thể lừa được những người khác ở đây, nhưng tuyệt đối không lừa được Mông Trọng - một đệ tử Đạo gia.
Sau đó, khi Mạnh Tử giảng xong đoạn đối thoại này, liên tiếp có nhiều tiếng nói chỉ trích tư tưởng của Dương Chu, mắng nhiếc tư tưởng của ông là "ích kỷ tư lợi".
Thành thật mà nói, Mông Trọng hơi cảm thấy bất bình thay cho Dương Chu.
Bởi tư tưởng của Dương Chu căn bản không phải là "ích kỷ tư lợi", mà là "không làm hại thiên hạ, cũng không chiếm đoạt thiên hạ". Tức là chủ trương trên tiền đề không xâm phạm lợi ích của bản thân, khiến thiên hạ trở nên tốt đẹp hơn. Ngược lại, nếu tiền đề để thiên hạ tốt đẹp hơn lại đòi hỏi một cá nhân phải hy sinh lợi ích, thì cái thế tục ấy sao có thể gọi là "tốt" được?
Đời người chỉ có một lần, ai cũng phải biết quý trọng, giữ gìn bản tính của mình. Đừng vì lợi ích của bản thân mà xâm phạm lợi ích người khác, nhưng cũng không cần vì "khiến thiên hạ tốt đẹp hơn" mà hy sinh lợi ích của chính mình. Đó mới là điều mà tư tưởng "quý mình" của Dương Chu muốn biểu đạt: Nếu ai cũng không nhổ một sợi lông mà làm lợi cho thiên hạ, cũng không tham lợi lớn của thiên hạ mà nhổ một sợi lông của mình; ai nấy đều vì mình mà không xâm phạm người khác, thì thiên hạ sẽ thái bình vô sự.
Thế mà giờ đây, tư tưởng của Dương Chu lại bị bóp méo thành sự keo kiệt, ích kỷ tư lợi kiểu "nhổ một sợi lông không làm", hơn nữa lại bị chính Mạnh Tử - bậc chưởng môn Nho gia - bóp méo như vậy. Nói thật, điều này khiến ấn tượng của Mông Trọng về Nho gia và Mạnh Tử tụt dốc không phanh.
Tuy nhiên, Mông Trọng không có ý định đứng ra vạch trần. Lý do rất đơn giản, một là đây là chuyện công kích lẫn nhau giữa các học phái, thầy của chàng là Trang Tử cũng từng phóng đại cái hại của Nho gia, việc các phái công kích nhau là điều hết sức bình thường trong thời đại này. Hai là, Trang Tử không thích Dương Chu.
Phải, cùng là người kế thừa tư tưởng Đạo gia, nhưng Trang Tử rất không thích tư tưởng của Dương Chu.
Trang Tử cho rằng, nếu ai cũng lấy "quý mình" làm chuẩn mực, đi làm những việc không tổn hại lợi ích bản thân mà khiến thiên hạ được lợi, sẽ nuôi dưỡng "tâm phân biệt" của con người. Mà tâm phân biệt chính là tiền đề khiến người ta hại người lợi mình, làm sao gọi là không chiếm đoạt thiên hạ được?
Vì thế, tư tưởng Dương Chu chẳng qua chỉ là tà thuyết hư ngụy, bàng môn tả đạo.
...Thôi thì cứ coi như không nghe thấy vậy.
Nghe các đệ tử Nho gia chỉ trích tư tưởng Dương Chu, Mông Trọng thầm nghĩ.
Chẳng có lý do gì để bảo vệ tư tưởng Dương Chu mà khiến thầy mình là Trang Tử phải nổi giận, đúng không?
Nghĩ đến đây, Mông Trọng đành giả vờ như không nghe thấy, tiếp tục lắng nghe Mạnh Tử giảng giải kinh nghĩa hoặc chỉ trích tư tưởng Dương Chu.
Có lẽ có người sẽ nghĩ, Mạnh Tử dùng tư tưởng Mặc gia để công kích tư tưởng Dương Chu, chẳng lẽ là thấy tư tưởng Mặc gia tốt hơn sao?
Làm sao có thể!
Chỉ một lát sau, Mạnh Tử đã bắt đầu công kích tư tưởng Mặc gia, ví dụ như chủ trương "kiêm ái" của họ.
Theo lời Mạnh Tử, tư tưởng Dương Chu chủ trương ai nấy đều vì mình, đó là luận điệu không cần quân chủ. Còn tư tưởng "kiêm ái" của Mặc gia thì là không cần cha mẹ.
Nho gia và Mặc gia đều đề xướng "yêu thương". Trong đó Nho gia chủ trương "yêu thương có thứ bậc", ví dụ như yêu quân chủ, yêu cha mẹ, yêu thánh hiền, yêu người bình thường, tất cả đều tồn tại sự khác biệt, và đáng lẽ phải tồn tại sự khác biệt đó.
Còn tư tưởng "kiêm ái" của Mặc gia lại đề xướng không phân đẳng cấp, không phân thân sơ, đối xử với người thân và người ngoài phải như nhau, đối xử với quân tử và người bình thường cũng phải như nhau. Vì vậy Mạnh Tử công kích tư tưởng Mặc gia là tà thuyết "không cần cha mẹ" - ngươi đối xử với người ngoài như đối xử với cha mẹ, vậy ngươi đặt cha mẹ vào vị trí nào?
Cho nên, Mạnh Tử kịch liệt phê phán tư tưởng kiêm ái của Mặc gia, chỉ trích "kiêm ái" là loại tà thuyết không cần cha mẹ, không cần quân chủ. Mà kẻ không cần cha mẹ, không cần quân chủ thì chính là cầm thú - có thể nói là phê phán vô cùng gay gắt.
Sau đó Mạnh Tử lại nói, thế gian ngày nay tràn ngập tư tưởng của Dương Chu và Mặc Địch, người ta hoặc nghiêng về phía Dương Chu, hoặc nghiêng về phía Mặc Địch, nhưng cả hai đều không thể dùng được. Cái duy nhất có thể dùng, chính là tư tưởng của Khổng Tử.
Học thuyết của Khổng Tử không được phát dương, chính là dùng tà thuyết lừa dối bách tính, ngăn cản việc thực thi nhân nghĩa.
Mà nhân nghĩa bị ngăn cản, chính là thả rông dã thú đi ăn thịt người, con người rồi cũng sẽ tương tàn lẫn nhau.
Đối với loại ngôn luận một chiều này, Mông Trọng tạm thời cứ nghe cho biết, hơn nữa chàng còn nghe khá vui vẻ. Dù sao thì tư tưởng Dương Chu và Mặc gia mà Nho gia chỉ trích cũng chẳng liên quan gì đến chàng.
Sau khi Mạnh Tử "phun" xong những lời chỉ trích tư tưởng Dương Chu và Mặc gia, ông bắt đầu giảng giải về tư tưởng "vương đạo", "nhân chính" của mình.
Vương đạo mà Mạnh Tử đề xướng chính là lấy nhân trị quốc. Nhân tức là nhân chính, tức là mong muốn quân chủ đối xử khoan hậu nhân từ với con dân dưới quyền. Trước tiên phải khiến "dân có hằng sản", tức là con dân có tài sản thuộc về riêng mình, và quân chủ phải bảo vệ tài sản của con dân, không cho phép bị xâm phạm.
Trên cơ sở "dân có hằng sản", Mạnh Tử lại chủ trương giảm sưu thuế, bớt gánh nặng cho nhân dân. Tóm lại, đó chính là chủ trương "dân là quý, xã tắc đứng sau, quân chủ là nhẹ".
Thành thật mà nói, đối với những quan điểm này, Mông Trọng vẫn rất tán đồng. (Chú thích: Nho gia lúc này chưa phải là công cụ của giai cấp thống trị).
Khi các đệ tử đặt câu hỏi, có một đệ tử bình thường của Mạnh Tử nhắc đến nước Đằng. Người này hỏi Mạnh Tử rằng: "Thưa thầy, con nghe nói nước Đằng là quốc gia trị quốc bằng nhân chính, tại sao lại rơi vào kết cục bị nước Tống tấn công? Đây là do nước Đằng thất đức, hay là nước Tống thất đức? Hơn nữa nước Tề là nước lớn nhưng không phái người điều hòa trận thế hai nước, đây chẳng phải cũng là biểu hiện của sự thất đức sao?"
Nghe thấy lời này, Mông Trọng khẽ nói với Huệ Ngang: "Người này nếu là đệ tử của Mạnh Tử, e là sắp bị xóa tên rồi."
Huệ Ngang cười khổ.
Nhưng thực tế, Mạnh Tử không hề tức giận, ông chỉ thành thật nói: "Nước Đằng bị nước Tống tấn công, chỉ vì nước Đằng nhỏ mà thôi. Lấy lớn nuốt nhỏ, lấy mạnh hiếp yếu, đó là kết quả do lễ nhạc băng hoại gây ra."
Sau đó, Mạnh Tử lại nhấn mạnh sự cần thiết của việc "học theo tiên vương", "thực thi nhân chính".
Và trên cơ sở này, mọi học thuyết trong thiên hạ đều trở thành đối tượng bị các đệ tử của Mạnh Tử chỉ trích, công kích, chỉ duy nhất không có tư tưởng của Trang Tử.
Nhắc đến chuyện này, Mông Trọng cũng cảm thấy hơi ngượng ngùng. Bởi thầy của chàng là Trang Tử tuy là bậc thánh hiền Đạo gia đương thời, nhưng tư tưởng của ông lại không được truyền bá rộng rãi, thời nay căn bản không thể nói là hiển học, đương nhiên cũng sẽ không bị Nho gia công kích - vì không cần thiết.
Thế nhưng ngay khi Mông Trọng nghĩ như vậy, lại nghe thấy một đệ tử của Mạnh Tử hỏi: "Nước Tống tấn công nước Đằng, Nho gia chúng ta đã đến khuyên can Tống Vương, nhưng bậc đại hiền Đạo gia Trang Chu của nước Tống lại thờ ơ, ngồi nhìn quân Tống tấn công nước Đằng. Thầy nghĩ sao về việc này?"
Nghe thấy lời này, Mạnh Tử nhíu mày, bởi thực ra Mạnh Tử rất kính trọng Trang Tử.
Đúng lúc này, trong hàng ghế dọc có người khẽ cười nói: "Trang Tử bị thiên nhiên che lấp mà không biết đến con người, làm sao còn để tâm đến cuộc chiến giữa nước Tống và nước Đằng, và cuộc chiến này sẽ khiến bao nhiêu người vô tội phải chịu khổ?"
Nghe thấy lời này, các đệ tử Nho gia có mặt đều khẽ cười rộ lên.
Tiếng cười này lọt vào tai Mông Trọng vô cùng chói tai.
Chàng lập tức cười lạnh: "Khi các người dùng những lời xảo trá để bóp méo kinh nghĩa của các nhà, lừa dối thế nhân, chẳng lẽ thiên hạ vì thế mà bớt đi tranh chấp sao? Nực cười!"
"..."
Trong khoảnh khắc, tiếng cười dừng bặt. Mọi người có mặt đều quay đầu nhìn về phía phát ra âm thanh. Cuối cùng, ở hàng ghế cuối cùng của hàng ngang, họ nhìn thấy Mông Trọng với vẻ mặt lạnh lùng, cùng Huệ Ngang đang ngồi bên cạnh với vẻ mặt hơi ngượng ngùng.
Là Huệ Ngang sao, và cả... người này vừa nói là xảo trá? Chẳng lẽ là môn đồ của Trang Tử?
Mạnh Tử khẽ mở mắt, nhìn về phía Mông Trọng ở đằng xa, trong ánh mắt thoáng hiện vẻ kinh ngạc.
Bởi theo ông biết, bậc đại hiền Trang Tử của nước Tống, gần hai mươi năm nay chưa từng thu nhận bất kỳ ai làm đệ tử.