Sau một hồi trò chuyện, Mông Trọng mới biết được mục đích đến đây của Hạt Quan Tử, đó là muốn cùng hắn – một đệ tử của Trang Tử – đàm đạo về học thuật.
Học thuật ở đây, tất nhiên không phải là những kế sách trị quốc mà Hạt Quan Tử đã nói với Triệu Chủ Phụ, mà là tư tưởng Đạo gia.
Hai người bắt đầu bằng việc bàn luận về lý niệm "Đạo khí" của Lão Tử.
Đối với khái niệm "Khí", người xưa đã sớm đề cập tới, nhưng "Khí" rốt cuộc là vật gì? Thế nhân chưa chắc đã trả lời được.
Lão Tử định nghĩa "Khí" là "sinh cơ", tức là sức sống. Chỉ khi có sinh cơ, cơ thể con người mới không mục nát, cỏ cây mới không héo tàn.
Sự tuần hoàn vận chuyển của "Khí" trong cơ thể người có mạnh có yếu, quá trình tuần hoàn lặp đi lặp lại, lúc tăng lúc giảm ấy, chính là "Đạo" của cơ thể người.
Trên nền tảng "Đạo khí" của Lão Tử, Hạt Quan Tử đưa ra "Thuyết Nguyên khí". "Nguyên" nghĩa là bắt đầu, khởi đầu, ý nói "Nguyên khí" là căn nguyên của vạn sự vạn vật.
Nếu như "Đạo khí" của Lão Tử chỉ việc vạn vật bên trong đều tồn tại khí, thì thuyết "Nguyên khí" của Hạt Quan Tử chính là kế thừa và mở rộng "Thuyết Đạo khí", dùng sự vận động biến hóa của Nguyên khí để giải thích các hiện tượng như sự sinh thành, phát triển, thay đổi và tiêu vong của vạn vật.
Phải nói rằng, điều này rất giống với "Thuyết Tinh khí" mà thầy của Mông Trọng là Trang Tử nghiên cứu, gần như chỉ khác nhau ở tên gọi.
Vì vậy, Mông Trọng đem "Thuyết Tinh khí" của Trang Tử kể cho Hạt Quan Tử nghe, và cũng nhận được sự khẳng định từ phía ông.
Ngay sau đó, Hạt Quan Tử cười nói: "Trang Tử chắc chắn đã từng đọc qua "Tâm khí thuyết" do Tống Hình và Doãn Văn soạn thảo."
"Tâm khí thuyết?" Mông Trọng có chút không hiểu về điều này.
Thấy vậy, Hạt Quan Tử bèn giải thích cặn kẽ về "Tâm khí thuyết".
Tống Hình và Doãn Văn cho rằng, trái tim là bộ phận quan trọng nhất của con người, vì vậy bên trong nó chắc chắn có một loại khí đặc biệt, giúp con người có thể đi lại và suy nghĩ. [Ghi chú: Người xưa ban đầu cho rằng tim mới là cơ quan "suy nghĩ", nên mới để lại những từ như tâm tư, tâm tưởng.]
Đối với loại khí đặc biệt này, Tống Hình và Doãn Văn gọi là "炁" (khí), lấy từ câu "Ngũ tạng sinh ngũ khí" trong sách của Lão Tử, ý nói trong ngũ tạng có năm loại khí đặc biệt khác nhau.
Còn "Tâm khí" mà Tống Hình và Doãn Văn nói đến, chính là loại khí đặc biệt ẩn chứa trong trái tim. Hai người họ cho rằng "Tâm khí" là chìa khóa giúp con người sống sót và suy nghĩ, nên đã hợp sức viết nên "Tâm khí thuyết".
Hạt Quan Tử chính là dựa trên "Đạo khí" của Lão Tử và "Tâm khí" mà Tống Hình, Doãn Văn đề cập để đưa ra giả thuyết về "Nguyên khí".
Trước thời Tống Hình và Doãn Văn, Quan Doãn Tử đã đưa ra chủ trương "Nhất khí hóa vạn vật". Sau đó, Quản Tử (Quản Trọng), Liệt Tử (Liệt Khấu), Tống Vinh Tử (Tống Hình), Doãn Tử (Doãn Văn) và các đệ tử Đạo gia khác dần hoàn thiện giả thuyết về "Khí". Cho đến đời Trang Tử, Hạt Quan Tử, giả thuyết này lại được hoàn thiện thêm một bước, cuối cùng hình thành nên tư tưởng "Khí diễn vạn vật" và "Tuần hoàn lặp lại giữa đất trời".
Mặc dù trong lòng Mông Trọng có chút không cam tâm, nhưng hắn phải thừa nhận rằng "Thuyết Nguyên khí" của Hạt Quan Tử hoàn thiện hơn "Thuyết Tinh khí" của thầy hắn nhiều, đã đưa ra được vòng tuần hoàn: Khí - Ý - Đồ - Danh - Hình - Sự - Ước - Thời - Vật. [Ghi chú: Tức mô hình sinh thành của vũ trụ.]
Sau đó, Mông Trọng và Hạt Quan Tử lại trò chuyện về "Thiên văn".
Cái gọi là thiên văn, chính là học vấn về các thiên thể. Trước đây khi học tập bên cạnh Trang Tử, Mông Trọng cũng từng đêm đêm quan sát thiên tượng.
Việc quan sát thiên tượng của Đạo gia tất nhiên không phải để bói toán họa phúc, mà là để khám phá quy luật vận hành của thiên thể, đúc kết ảnh hưởng của sự vận hành đó đối với vạn vật.
Đáng nói là, trong lúc này Hạt Quan Tử còn kể về việc ông có thể dùng hướng chỉ của cán sao Bắc Đẩu để đoán định bốn mùa, điều này khiến Mông Trọng vô cùng thán phục. [Ghi chú: Đoạn này tác giả cũng không hiểu rõ, nên không giải thích bừa, độc giả nào hứng thú có thể tự tìm hiểu.]
Phải nói rằng, dù Mông Trọng cũng là đệ tử Đạo gia, nhưng trước mặt Hạt Quan Tử, hắn thực sự không khỏi cảm thấy hổ thẹn.
Có lẽ đã nhận ra tâm trạng của Mông Trọng, Hạt Quan Tử tò mò hỏi: "Tiểu hữu là đệ tử của Trang Tử, chẳng lẽ Trang Tử chưa từng dạy những điều này sao?"
Mông Trọng thành thật trả lời: "Vãn bối theo học bên cạnh Trang sư bốn năm, chỉ mới học được chút da lông."
"Vậy tại sao ngươi lại muốn đến nước Triệu làm quan?" Hạt Quan Tử khó hiểu hỏi.
Mông Trọng ngập ngừng một lát, cuối cùng không giải thích.
Vì hắn cảm thấy, nếu nói ra lý do "vì muốn củng cố bang giao giữa hai nước Triệu và Tống" trước mặt Hạt Quan Tử thì thật quá cuồng vọng.
Thấy Mông Trọng im lặng, Hạt Quan Tử cũng đoán được trong đó ắt có nguyên do, bèn vuốt râu tiếc nuối nói: "Tiếc thay, theo ta thấy, tiểu hữu thực không nên rời xa bậc đại hiền như Trang Tử..."
Lời nói của ông khiến Mông Trọng vô cùng kinh ngạc.
Phải biết rằng trong mắt Mông Trọng, vị Hạt Quan Tử trước mắt này có tư tưởng ngang ngửa với Trang Tử, không hiểu sao ông lại dành sự tôn trọng lớn cho Trang Tử đến vậy.
Mông Trọng tò mò hỏi: "Hạt Quan Tử, ngài đối với Trang sư..."
Dường như đoán được tâm tư của Mông Trọng, Hạt Quan Tử vuốt râu cười nói: "Ta từng đọc qua mấy bài viết của Trang Tử, câu 'Đạo khuy chi thế' của ông ấy rất hợp ý ta."
Nói đoạn, Hạt Quan Tử bắt đầu phê phán thời thế hiện tại. Đến chỗ cao hứng, ông nhíu mày, trợn mắt, vỗ bàn, khác hẳn với "hình tượng cao nhân" đang giảng giải về "Thuyết Nguyên khí" lúc nãy.
Mông Trọng lập tức hiểu ra: Vị Hạt Quan Tử này cũng là người cùng một giuộc với Trang Tử, đều là hạng người phẫn thế kỵ tục.
Tuy nhiên, sự phẫn thế kỵ tục của Trang Tử đã đạt đến mức cực hạn, ông gần như hoàn toàn thất vọng về thế tục. Còn Hạt Quan Tử, ông vẫn còn một chút hy vọng, vì vậy mới dẫn đệ tử Bàng Noãn đến nước Triệu, hy vọng có thể thực hiện hoài bão của mình tại đây.
Theo nguyên văn của Hạt Quan Tử, đó là một thế giới mà "Hóa lập nhi thế vô tà, hóa lập tục thành, thiểu tắc đồng tế, trường tắc đồng hữu, du ngao đồng phẩm, tế tự đồng phúc, tử sinh đồng ái, họa tai đồng ưu, cư xứ đồng lạc, hành tác đồng hòa, điếu hạ đồng tạp, khốc khấp đồng ai, hoan hân túc dĩ tương trợ, quái điệp túc dĩ tương chỉ" – tức là một thế giới đại đồng, nơi con người không đấu đá lẫn nhau, cùng chung nhịp thở, chung vận mệnh, yêu thương đùm bọc lẫn nhau.
Còn về lý do tại sao Hạt Quan Tử chọn nước Triệu để thực hiện hoài bão, đó là vì ông cho rằng chế độ nước Tần quá khắc nghiệt, còn nước Tề, từ khi Tắc Hạ học cung ra đời, đủ loại tư tưởng đổ về khiến tình hình quá hỗn loạn. Chỉ riêng nước Triệu dưới sự cai trị của Triệu Chủ Phụ là đang trỗi dậy, sau Tần và Tề, có tiềm năng trở thành chân vạc thứ ba của thiên hạ, có đủ khả năng để khuông phò thiên hạ.
Hôm đó, Mông Trọng và Hạt Quan Tử trò chuyện rất lâu, đến tận đêm khuya vẫn còn cảm thấy chưa đã.
Ba ngày sau, Hạt Quan Tử mới trở về Hàm Đan.
Phải nói rằng, vị đại hiền Đạo gia đến từ nước Sở này đã giúp Mông Trọng có sự thấu hiểu sâu sắc hơn về tư tưởng Đạo gia.
Nhưng không còn cách nào khác, lúc này việc huấn luyện Tín Vệ lại nảy sinh chút rắc rối.
Rắc rối đó thực ra là năm trăm binh sĩ đã chán ngấy việc ngày qua ngày vác khúc gỗ chạy quanh doanh trại, khiến lòng quân có chút dao động.
Cũng khó trách, dù huấn luyện tăng cường thể lực vốn dĩ khô khan như vậy, nhưng năm trăm binh sĩ kia không thể chấp nhận lời giải thích này.
Theo lời của đám binh sĩ, việc vác khúc gỗ chạy quanh doanh trại như gần đây thực sự quá ngu ngốc. Chẳng lẽ địch quân sẽ vì họ chạy nhanh mà sợ hãi sao?
May là cơm nước trong quân doanh khá ổn, bữa nào cũng có thịt, nếu không năm trăm binh sĩ kia e là đã nổi loạn từ lâu.
Trước những lời oán thán của binh sĩ, Mông Trọng gọi Nhạc Nghị và Mông Toại vào soái trướng để bàn bạc về phương thức huấn luyện.
Nhưng dù bàn thế nào đi nữa, việc tăng cường thể lực là bắt buộc. Bởi mục tiêu của Tín Vệ là noi theo Ngụy Vũ Tốt của nước Ngụy – một đội trọng giáp bộ binh đáng sợ, mang trên mình hàng trăm cân quân trang mà vẫn có thể hành quân cấp tốc một trăm dặm trong vòng nửa ngày!
Nếu không có thể lực sung mãn, chỉ riêng sức nặng của quân trang cũng đủ để kéo sập binh sĩ.
Làm sao để đám binh sĩ này ngoan ngoãn luyện tập thể lực trở thành bài toán mà Mông Trọng đặt ra cho năm vị tốt trưởng: Vũ Anh, Mông Hổ, Hoa Hổ, Mục Vũ và Nhạc Tiến.
Về phần Mông Trọng, hắn có cách giải quyết: chỉ cần mời Triệu Chủ Phụ cưỡi chiến xa đến doanh trại một vòng, an ủi khích lệ vài câu, đảm bảo đám binh sĩ sẽ lập tức bỏ hết cằn nhằn, luyện tập chăm chỉ hơn bất cứ ai.
Nhưng Mông Trọng không định dùng cách này ngay, hắn muốn Vũ Anh, Mông Hổ và những người khác tự mình giải quyết.
Ai ngờ, dưới sự "thả lỏng" của Mông Trọng, Vũ Anh, Mông Hổ, Hoa Hổ, Mục Vũ và Nhạc Tiến thực sự đã nghĩ ra cách giải quyết: cùng huấn luyện với binh sĩ dưới quyền.
Khi tận mắt chứng kiến những vị tốt trưởng mới chỉ mười mấy tuổi đầu này lại có thể cắn răng hoàn thành khối lượng huấn luyện khắc nghiệt do Nhạc Nghị chỉ định, đám binh sĩ tự nhiên không còn mặt mũi nào để than vãn nữa.
"Thế vẫn chưa đủ."
Nhạc Nghị riêng tư đưa ra một đề nghị với Mông Trọng.
Đề nghị này rất đơn giản, đó là để Nhạc Nghị đóng vai "kẻ ác", giúp Vũ Anh, Mông Hổ và những người khác nhanh chóng hòa nhập vào đám binh sĩ.
Thế là, bên ngoài doanh trại nhanh chóng xuất hiện một cảnh tượng: Tá quân tư mã Nhạc Nghị đứng cạnh những binh sĩ đang mang vác nặng chạy bộ, dùng những lời lẽ cay nghiệt, nhục mạ để kích động họ.
Ví dụ như "phế vật", "kẻ hèn nhát", "đồ vô dụng"... khiến đám binh sĩ giận đến mức muốn rút đao chém chết Nhạc Nghị, nhưng lại sợ Nhạc Nghị là người do Mông Trọng bổ nhiệm, mà Mông Trọng lại là người được Triệu Chủ Phụ trọng dụng, nên không dám làm càn, chỉ dám sau lưng nguyền rủa Nhạc Nghị.
Còn Vũ Anh, Mông Hổ và những người khác, vì "đồng cam cộng khổ" với binh sĩ, cũng gia nhập vào đội ngũ "tố cáo" Nhạc Nghị, khiến uy tín của họ trong lòng binh sĩ ngày càng cao.
Sau khoảng nửa tháng huấn luyện gian khổ, thể lực của đám binh sĩ đã âm thầm được nâng cao. Thế là, Nhạc Nghị – người bị tất cả binh sĩ căm ghét – lại tăng thêm yêu cầu: tất cả binh sĩ phải mặc ba lớp giáp, vác khúc gỗ chạy quanh doanh trại.
Ban đầu đám binh sĩ không thích nghi được, thậm chí lại có người kiệt sức ngã gục giữa chừng. Nhưng dưới sự kích bác của Nhạc Nghị, họ vừa chửi rủa ông, vừa cố gắng mặc ba lớp giáp, vác khúc gỗ tiếp tục huấn luyện, chỉ để khiến Nhạc Nghị phải "nhìn bằng con mắt khác", phải tự miệng thừa nhận là ông đã nhìn lầm họ.
Trong vô thức, đám binh sĩ này đã có thể vác khúc gỗ chạy như bay dù đang mặc ba lớp giáp nặng nề.
Cái giá phải trả là Nhạc Nghị bị đám binh sĩ chửi đến mức không còn từ ngữ nào để dùng nữa.
Trong tình cảnh này, Mông Trọng cho rằng đã đến lúc nên mời Triệu Chủ Phụ đến thị sát, ban cho những binh sĩ này sự khích lệ tích cực.