"Đạo không cần hỏi, nhưng người đời lại có những nỗi hoài nghi. Các bậc thánh hiền thời xưa học từ đất trời mà thông đạt, nhưng cổ kim có được mấy người? Đa phần đều là kẻ mê hoặc chúng sinh... Vãn bối từng nghe nói, xưa kia tại nước Tề có người đi ngang qua núi Thái Sơn, ngẫu hứng leo lên đỉnh núi, thấy dưới chân là biển mây liền ngỡ rằng mình đã lên đến đỉnh cao nhất, bèn mãn nguyện xuống núi. Nào ngờ khi về đến chân núi, ngoảnh đầu nhìn lại mới hay ngọn núi mình vừa leo qua chỉ là một tiểu phong trong dãy Thái Sơn mà thôi... Vãn bối cho rằng, người mê hoặc chúng sinh, hoặc là khó tránh khỏi bị sự hoài nghi che mắt, khó lòng thấy được chân diện mục của Thái Sơn. Những lúc như vậy, rất cần bậc thánh hiền truyền đạo, giải tỏa nỗi hoài nghi cho chúng sinh."
Dừng lại một chút, Mông Trọng nói tiếp: "Sinh ra nỗi hoài nghi mà không thể giải tỏa, tất sẽ có kẻ hiểu sai ý nghĩa chương cú, thậm chí là cắt xén câu chữ. Xưa kia ở nước Trịnh, quyền thần Tế Trọng chuyên quyền, Trịnh Lệ Công coi đó là mối họa, bèn sai con rể của Tế Trọng là Ung Củ đi giết ông ta. Ung Củ nhận lệnh liền âm thầm mưu tính, nào ngờ việc này lại bị vợ hắn là Ung Cơ biết được. Ung Cơ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, bèn hỏi mẹ mình rằng chồng và cha ai thân hơn. Mẹ nàng đáp rằng, bất kỳ nam tử nào cũng có thể trở thành chồng của một người phụ nữ, nhưng cha thì chỉ có một, hai người sao có thể đem ra so sánh? Thế là, Ung Cơ bèn đem chuyện chồng mình mưu sát cha kể cho Tế Trọng nghe, Tế Trọng lập tức sai người giết chết con rể. Biết chuyện bị bại lộ, Trịnh Lệ Công bỏ trốn sang nước Thái, sau đó Tế Trọng đón Trịnh Chiêu Công về nước... Đây chính là điển cố 'nhân tận khả phu' (người nào cũng có thể làm chồng). Thế nhưng về sau có người hiểu lầm ý nghĩa, dùng 'nhân tận khả phu' để phê phán những người phụ nữ hoang dâm, đó là đã hiểu sai ý nghĩa ban đầu. Vãn bối cho rằng, đây chính là ví dụ điển hình cho việc nỗi hoài nghi không được giải tỏa mà cứ để mặc cho phát triển."
Mông Trọng chắp tay hướng về phía Trang Tử.
Thực ra khi nghe đến nửa đoạn đầu, sắc mặt của Trang Tử đã dịu đi rất nhiều.
Trước đó, ông có ấn tượng rất tệ về Mông Trọng, không chỉ vì sự kiên trì hỏi han của cậu, mà chủ yếu là vì cậu cứ hở một chút là lại thỉnh giáo. Nho gia coi trọng việc truyền thụ và làm gương, khuyên học trò nên học nhiều hỏi nhiều, không hiểu thì hỏi. Nhưng Đạo gia thì khác, phương thức học tập của Đạo gia là tự mình nghiền ngẫm, hơn nữa còn yêu cầu không được đọc sách chết, phải quan sát quy luật vận hành của vạn vật thế gian, xem cái nào con người có thể học hỏi từ đất trời.
Cho nên, việc Mông Trọng cứ kiên trì thỉnh giáo như trước kia, chẳng những không giành được thiện cảm của Trang Tử mà ngược lại còn khiến ông không vui, cho rằng Mông Trọng làm vậy chỉ đơn thuần là muốn gây sự chú ý, tâm cơ quá nặng.
Đây cũng chính là lý do vì sao trước đó Trang Tử luôn làm ngơ, thậm chí về sau còn nhíu mày mỗi khi thấy Mông Trọng đến thỉnh giáo.
Thế nhưng sau khi nghe Mông Trọng nói vài câu, Trang Tử chợt nhận ra tiểu tử này không phải kẻ không học vấn, thậm chí còn có thể gọi là thông tuệ.
Tất nhiên, quan trọng hơn là trong lời nói, Mông Trọng đã tỏ ý lấy lòng Trang Tử, nói rằng bậc thánh hiền như ông nên đứng ra giải tỏa nỗi hoài nghi cho người đời.
Phải nói rằng, câu nói này đã chạm đúng vào tâm can của Trang Tử.
Vì khi còn trẻ từng làm tiểu lại ở Tất Viên, nên Thái sử công Tư Mã Thiên đời sau mới gọi ông là "Tất Viên ngạo lại" trong Sử Ký, điều này không phải không có lý do.
Trang Chu tuy là thánh hiền của Đạo gia nhưng tính tình cực kỳ kiêu ngạo. Tuy không đến mức coi thường tất cả, nhưng ông có cái ý "người đời say cả, mình ta tỉnh". Ông cho rằng thời đại này là thời kỳ Đạo suy, người đời là những kẻ mê hoặc chúng sinh, là những "kẻ mất Đạo", còn ông là một trong số ít những "người đắc Đạo" đương thời. Vì vậy, ông nên dùng sự không hoài nghi để giải tỏa nỗi hoài nghi cho thế nhân, khiến loạn thế hiện tại quay về với thời đức độ. [Chú thích: Thời Xuân Thu Chiến quốc, lễ nhạc sụp đổ, chư hầu đánh giết lẫn nhau, cha giết con, con sát cha, chú bác anh em tàn sát lẫn nhau, lại thêm các nước giao tranh, dân chúng lầm than, nên bị Trang Tử coi là thời đại Đạo suy.]
Nhưng đáng tiếc, giống như tri kỷ của Trang Tử là Huệ Tử từng giễu cợt ông, tư tưởng của Trang Tử không được người đời thực sự chấp nhận. Vì vậy sau này Trang Tử ẩn cư, cũng không tránh khỏi có ý bất mãn với đời.
Nói thật, tư tưởng của Trang Tử không được thế tục đón nhận cũng không phải không có lý do. Chỉ riêng việc ông kiên quyết phản đối chế độ quân chủ thôi đã đủ để định sẵn rằng tư tưởng đó khó có thể được truyền bá rộng rãi. [Chú thích: Điều thú vị là, Trang Tử, người kiên quyết phản đối chế độ quân chủ, lại có tác phẩm được nhiều vị quân chủ các đời coi là sách bắt buộc phải đọc, thời Tống còn được phong là Nam Hoa Chân Nhân, gọi sách "Trang Tử" là "Nam Hoa Chân Kinh", nhưng trong dân gian lại ít người đoái hoài, đa phần vẫn là những luận thuyết của Nho gia và Pháp gia.]
Vì vậy, khi Mông Trọng bày tỏ rằng Trang Tử nên gánh vác trách nhiệm giải tỏa nỗi hoài nghi cho thế nhân, Trang Tử vẫn cảm thấy rất hài lòng, kéo theo ấn tượng về Mông Trọng cũng tốt lên không ít.
Thế là ông gật đầu, công nhận cách nói "có hoài nghi thì nên hỏi" của Mông Trọng, dù sao thì Mông Trọng cũng đã đưa ra lý lẽ xác đáng về lý do vì sao nỗi hoài nghi cần phải được giải thích rõ ràng kịp thời.
Trong tình cảnh đó, Mông Trọng lập tức tung ra lý lẽ mà cậu đã chuẩn bị sẵn, nghiêm mặt nói với Trang Tử: "Trong những ngày qua, vãn bối đọc tác phẩm của Huệ Tử mà cảm thấy hoài nghi, bèn đến thỉnh giáo phu tử, ba lần hỏi mà phu tử không đáp; lại thỉnh giáo tác phẩm của Tống Tử, ba lần hỏi mà phu tử không đáp; lại hỏi về những tác phẩm do chính phu tử viết, ba lần hỏi mà phu tử không đáp. Sau đó, "Pháp Kinh" của Lý Khôi, "Ngô Tử Binh Pháp" của Ngô Khởi vân vân, vãn bối đều thành tâm thành ý thỉnh giáo phu tử, thế nhưng phu tử chưa từng hồi đáp. Người ta thường nói "quá tam ba bận", vãn bối cho rằng mình đã làm hết sức thành tâm, nhưng phu tử vẫn luôn không đáp, khép lời giấu trí, coi vãn bối như không thấy. Xin hỏi, rốt cuộc là vãn bối có lý, hay phu tử có lý?"
"Chuyện này..."
Nghe những lời nói có căn cứ của Mông Trọng, Trang Bá ngớ người, không nhịn được mà lén nhìn về phía Trang Tử.
Lúc này trong mắt Trang Tử đã không còn vẻ giận dữ, thay vào đó là sự bừng tỉnh và trầm tư.
Rõ ràng, lúc này Trang Tử đã hiểu ra: Hóa ra tiểu tử này trước đó kiên trì đến thỉnh giáo, căn bản không phải để gây sự chú ý, mà là để chiếm lấy cái lý trước, nhằm dùng những lời này để chặn họng ông.
Nhưng đáng tiếc, giờ ông mới hiểu ra thì đã muộn, bởi vì lý lẽ đều nằm ở phía Mông Trọng — chính vì ông liên tiếp "không dạy", phớt lờ Mông Trọng, mới khiến tiểu tử này "nảy sinh" suy nghĩ rằng Đạo gia sắp tàn, tất cả đều do Trang Chu không truyền dạy. Về logic thì không có vấn đề gì cả.
Còn về sự thật ư, chẳng qua là tiểu tử này đã đào một cái hố ngay từ đầu, chờ ông Trang Chu nhảy vào mà thôi.
Tiểu tử này tuổi còn nhỏ mà tâm cơ lại rất sâu sắc.
Trang Chu nhìn Mông Trọng, thầm nghĩ.
Trong lúc đó, Trang Bá quan sát kỹ sắc mặt của Trang Tử, thấy trên mặt ông không có vẻ giận dữ nhưng cũng không ra hiệu cho mình phản bác, liền hiểu rằng Trang Tử đã nhận thua — xét về mặt lý lẽ, e là đã không thể nói lại tiểu tử tên Mông Trọng này rồi.
Tuy nhiên đúng lúc này, Trang Bá lại chú ý thấy Trang Tử đưa tay vuốt râu, nhìn mình đầy ẩn ý.
Đây là bảo mình dùng lễ nghĩa để tranh luận với tiểu tử này sao?
Trang Bá vô cùng kinh ngạc.
Phải biết rằng theo ông được biết, Trang Tử đánh giá Nho gia rất tệ, thậm chí còn viết riêng các bài như "Khư Khiếp", "Đạo Chích" để công kích Nho gia, chỉ trích Nho gia là "trợ Trụ vi ngược", là đồng phạm giúp quân chủ, quý tộc và những kẻ thống trị cấp trên áp bức bình dân.
Nhưng đã là ý của Trang Tử, Trang Bá cũng không tiện từ chối, thế là sau khi suy nghĩ một lát, ông nói: "Lý lẽ của ngươi tạm thời có thể thông suốt, nhưng phu tử lớn hơn ngươi mấy chục tuổi, là bậc trưởng bối mà ngươi nên tôn trọng, ngươi gọi thẳng tên phu tử, chẳng phải là vô lễ sao?"
Mông Trọng nghe vậy chắp tay, hỏi ngược lại: "Ý của Trang Bá là hy vọng vãn bối tôn trọng Trang phu tử vì người lớn tuổi hơn vãn bối rất nhiều sao?"
Đây là một câu hỏi ngược có cài bẫy. Nếu Trang Bá thừa nhận, chẳng phải là nói Trang Tử chỉ sống uổng phí một đời người sao?
Nhưng rất tiếc, tiểu xảo này ngay cả Trang Bá còn không gạt được, huống chi là Trang Tử.
Thế là, Trang Bá lập tức chỉnh lại: "Mông Trọng, ngươi nói như vậy thật quá vô lễ! ... Phu tử đâu chỉ đơn thuần là lớn tuổi hơn ngươi? Ai cũng biết, phu tử là bậc thánh hiền Đạo gia được người đời tôn sùng!"
"Chỉ vì phu tử là bậc thánh hiền Đạo gia được người đời tôn sùng, vãn bối nhất định phải tôn trọng phu tử sao?"
Mông Trọng lắc đầu, nói tiếp: "Xưa kia ở Định Đào có một nhà gia sản giàu có, có thể coi là nhất nước Tống. Một ngày nọ, ông ta gặp một người nước Ngụy, cho rằng người nước Ngụy không tôn trọng mình, thế là người giàu có đó nói: 'Ta là đại phú hào Định Đào, ngươi nên tôn trọng ta'. Nào ngờ người nước Ngụy lại hỏi ngược lại: 'Gia sản của ông có tặng cho tôi không?'. Người giàu lắc đầu từ chối, thế là người nước Ngụy liền nói: 'Đã không tặng gia sản cho tôi, nghĩa là không có ích gì cho tôi, tại sao tôi phải tôn trọng ông chứ?'... Nay, phu tử tuy là bậc thánh hiền danh tiếng lẫy lừng, nhưng vãn bối nhiều lần thành tâm thỉnh giáo lại bị coi như không thấy, phu tử không có ích gì cho vãn bối, tại sao vãn bối lại phải tôn trọng phu tử? Chẳng lẽ chỉ vì phu tử danh tiếng vang xa? Hay vì phu tử lớn tuổi hơn vãn bối?"
"Ngươi... ngươi..."
Trang Bá bị nói đến mức á khẩu không trả lời được.
Ông phải thừa nhận rằng, kẻ hậu sinh miệng lưỡi sắc bén ông gặp cả đời này không ít, nhưng như Mông Trọng, có căn cứ rõ ràng, có thể thuyết phục lòng người bằng cách trình bày lý lẽ chứ không phải ngụy biện, thì thực sự không nhiều.
Ông lén liếc nhìn Trang Tử bên cạnh, kinh ngạc phát hiện Trang Tử đang dùng ánh mắt đầy suy tư để đánh giá Mông Trọng, điều này trong ấn tượng của Trang Bá là cực kỳ hiếm thấy.
Có lẽ, tiểu tử này thực sự có thể trở thành đệ tử của phu tử.
Nhớ lại lời khẳng định chắc nịch của trưởng lão Mông Tiến họ Mông, lòng Trang Bá khẽ động, chợt hỏi: "Vậy... nếu như người giàu có đó bằng lòng tặng gia sản cho người nước Ngụy kia thì sao?"
Mông Trọng kinh ngạc nhìn Trang Bá, cậu nghe ra được Trang Bá muốn giúp mình một tay, nếu biết điều thì lúc này nên mượn lời người nước Ngụy kia để lấy lòng Trang Tử.
Nhưng vấn đề là làm vậy không ổn. Trang Chu là người tính cách thế nào, Mông Trọng hiện giờ đã nắm được đại khái. Những lời nịnh nọt thông thường chẳng những không gây được thiện cảm với Trang Tử mà ngược lại còn gây chán ghét.
Đúng vậy, phải độc đáo như hạc giữa bầy gà mới có thể khơi gợi sự hứng thú của Trang Tử.
Nghĩ đến đây, Mông Trọng chắp tay, nghiêm túc nói: "Như lời Trang Bá, thực ra người giàu có đó cũng đã hỏi người nước Ngụy kia câu tương tự: 'Nếu ta tặng gia sản cho ngươi, ngươi có tôn trọng ta không?'. Người nước Ngụy liền đáp: 'Nếu ông tặng gia sản cho tôi, thì tôi mới là đại phú hào Định Đào, ông mới là người nên tôn trọng tôi chứ'."
Kết quả trái ngược với lẽ thường này, cộng thêm vẻ mặt nghiêm túc của Mông Trọng, khiến các tử đệ gia tộc đang lén nghe đều không nhịn được mà bật cười thành tiếng.
Ngay cả Trang Bá cũng dở khóc dở cười.
Đột nhiên, Trang Bá sững người. Ông từ từ quay đầu nhìn về phía Trang Tử bên cạnh, rồi kinh hỉ đến mức không thể tin nổi khi thấy khóe miệng Trang Tử khẽ nhếch lên một nụ cười.
Dường như, ngay cả Trang Tử cũng bị cái kết khó tin trong câu chuyện của Mông Trọng làm cho bật cười.
Thấy nụ cười này, Mông Trọng thầm thở phào nhẹ nhõm.
Đặt cược đúng rồi!