"Chúng tôi đã bắn năm quả pháo sáng có độ trễ dài dọc theo trục của hình trụ, nhờ đó đã chụp ảnh chi tiết toàn bộ môi trường. Dựa trên địa hình và địa mạo chính, chúng tôi đã vẽ bản đồ. Vì không có nhiều thứ chúng tôi có thể gọi tên, chúng tôi đã đặt cho chúng những cái tên tạm thời."

Toàn bộ không gian bên trong dài 50 km, rộng 16 km, hai đầu đều có hình cái bát và có cấu trúc hình học khá phức tạp. Chúng tôi gọi nơi mình đứng là Bắc bán cầu, hiện tại chúng tôi đang xây dựng căn cứ đầu tiên gần trục ở nơi này.

"Đặc điểm nổi bật nhất trên đồng bằng trung tâm là một dải màu đen sẫm rộng 10 km bao quanh phần giữa của bề mặt hình trụ. Dải này trông giống như một dải băng, vì vậy chúng tôi đặt tên cho nó là Biển Trụ. Ở chính giữa nó có một hòn đảo hình bầu dục rất lớn, dài khoảng 10 km, rộng 3 km, trên đảo phủ kín những tòa nhà cao tầng, hình dáng của nó làm chúng tôi nhớ đến khu cũ của Manhattan, vì vậy chúng tôi gọi nó là New York."

Tuy nhiên, chúng tôi cảm thấy nó thực ra không phải là một thành phố, mà giống một nhà máy khổng lồ hoặc một nhà máy hóa chất hơn.

"Nhưng ở đây có những thành phố - ít nhất là những thị trấn - có ít nhất sáu cái. Nếu chúng dành cho con người cư trú, mỗi thị trấn có thể chứa khoảng 50.000 người, chúng tôi gọi những thị trấn này là Rome, Bắc Kinh, Paris, Moscow, London và Tokyo. Giữa chúng có đường cao tốc và một thứ gì đó giống như hệ thống đường sắt kết nối với nhau."

"Trong tàn tích của thế giới bị đóng băng này, chắc chắn có những tư liệu phong phú, có thể dùng cho nghiên cứu khoa học trong nhiều thế kỷ tới, diện tích cần khảo sát là bốn ngàn km vuông, mà thời gian có thể khảo sát chỉ có vài tuần. Tôi không biết liệu cuối cùng có thể trả lời hai câu hỏi bí ẩn đã làm tôi đau đầu kể từ khi chúng tôi bước vào Rama hay không: Họ là ai? Rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì ở đây?"

Đoạn ghi âm kết thúc tại đây. Các thành viên của “Ủy ban Rama” thở phào nhẹ nhõm, sau đó, họ bắt đầu nghiên cứu bản đồ và những bức ảnh đang trải ra trước mặt.

"Tiến sĩ Carlisle Pereira, có lẽ ông muốn bày tỏ ý kiến chứ?"

"Đúng vậy, thưa Đại sứ, tôi nghĩ tôi có thể cung cấp cho chư vị một vài tình huống thú vị. Thứ chúng ta gặp phải chắc chắn là một "Con tàu không gian"."

"Nếu bạn định bay từ hệ sao này sang hệ sao khác, có rất nhiều cách để lựa chọn. Nếu chúng ta giả định tốc độ ánh sáng là tốc độ giới hạn - việc làm cho phi thuyền đạt tới hoặc vượt quá 90% tốc độ ánh sáng, dường như không có trở ngại cơ bản nào về mặt kỹ thuật. Điều này có nghĩa là, việc du hành giữa hai hành tinh lân cận sẽ mất từ 5 đến 10 năm - đây có thể là một công việc dài dòng và nhàm chán, tuy nhiên không phải là không thực tế, đặc biệt là đối với những sinh vật có tuổi thọ được đo bằng thế kỷ thì tình hình lại càng như vậy. Có thể có người hình dung rằng, chỉ cần dùng những phương tiện vận chuyển không lớn hơn bao nhiêu so với những gì chúng ta hiện có, là đã có thể thực hiện chuyến du hành này."

"Tuy nhiên, xét đến khối lượng của phương tiện vận tải cần phải mang theo, con người có lẽ không thể bay với tốc độ như vậy. Cần phải nhớ rằng, ngay cả khi thực hiện chuyến đi một chiều, bạn cũng phải mang theo đủ nhiên liệu để phục vụ việc giảm tốc khi kết thúc hành trình. Do đó, cách làm hợp lý hơn là kéo dài thời gian - mất một vạn năm, thậm chí mười vạn năm."

"Bernal và các nhà khoa học khác cho rằng, có thể dùng những thế giới nhỏ di động có đường kính vài km để vận chuyển hàng ngàn hành khách, chuyến du hành này sẽ kéo dài trong nhiều thế hệ. Tất nhiên, hệ thống vận tải này phải được niêm phong rất nghiêm ngặt và có khả năng tự tuần hoàn tất cả thực phẩm, không khí và các loại vật tư tiêu hao khác - trên Trái Đất cũng làm như vậy, chỉ là quy mô lớn hơn một chút mà thôi."

"Một số tác giả đã từng đề xuất, những con tàu không gian này nên được xây dựng thành hình cầu đồng tâm, những tác giả khác thì đề nghị nên xây dựng thành hình trụ rỗng tự xoay, như vậy, lực ly tâm sẽ tạo ra trọng lực nhân tạo - đúng hệt như những gì chúng ta đã phát hiện trên "Rama"..."

"Hiện nay, Rama đã lạnh lẽo đóng băng, tối đen như mực, và rõ ràng là đã chết, có lẽ tôi có thể giải thích đôi chút về điều này. Người Rama có lẽ không còn lựa chọn nào khác - họ rất có thể là đang chạy trốn - nhưng họ đã không tính toán chu toàn."

"Về điểm này, tôi có thể dùng danh dự của mình để bảo đảm. Tất cả các mẫu vật chúng tôi lấy ra từ bên trong Rama đều không có khả năng tái sinh. Chúng tôi! Ngay cả một vi sinh vật cũng không tìm thấy. Về điều này, các vị có thể không cần để tâm."

"Tuy nhiên, ít nhất chúng ta đã trả lời được một câu hỏi tồn tại từ ngàn xưa. Trong vũ trụ, chúng ta không hề đơn độc. Đối với chúng ta mà nói, thế giới các vì sao sẽ mãi mãi không bao giờ còn như trước đây nữa."