Tiến sĩ Bose thường cảm thấy rằng, việc đặt Trụ sở Các Hành tinh Liên hợp trên Mặt Trăng là một sai lầm nghiêm trọng.
Điều này không thể tránh khỏi việc khiến Trái Đất có xu hướng thống trị mọi thứ — giống như cách nó thống trị khung cảnh dưới ánh hoàng hôn nhìn từ mái vòm của tòa nhà trụ sở vậy.
Tiến sĩ Bose sinh ra trên Trái Đất, đến ba mươi tuổi mới chuyển tới Sao Hỏa. Vì thế, ông cảm thấy mình có thể đánh giá tình hình chính trị mà không bị thiên kiến. Hiện ông 55 tuổi, thể trạng cực kỳ tốt, nhưng do nửa đời người sống trên Sao Hỏa, ông đã không còn thích nghi được với cuộc sống trên Trái Đất, nơi có trọng lực lớn gấp ba lần Sao Hỏa.
Có thể nói, ông đã mãi mãi cắt đứt mối liên hệ với hành tinh quê hương mình.
"Ủy ban Rama" có quy mô nhỏ, do đó công việc khá dễ triển khai, sáu đồng nghiệp của Bose đại diện cho mỗi hành tinh thành viên của Các Hành tinh Liên hợp đều đích thân có mặt. Hôm nay, tham dự cuộc họp còn có các chuyên gia được Ủy ban tuyển chọn thêm. Giáo sư thiên văn học Davidson từ lâu đã là người quen thuộc.
Tiến sĩ Thelma Price lần đầu nổi tiếng là từ năm mươi năm trước, khi đó mọi người rút cạn nước Địa Trung Hải — một bảo tàng đại dương khổng lồ — để thực hiện nhiều phát hiện khảo cổ chấn động.
Có đầy đủ lý do để tuyển chọn nhà sinh vật học không gian Carlisle Pereira vào ủy ban. Nhà sử học khoa học Dennis Solomons cũng vậy, nhưng Bose cảm thấy không thoải mái lắm khi có sự hiện diện của nhà nhân chủng học nổi tiếng Conrad Taylor. Tuy nhiên, không ai phản đối việc Ngài Louis Sands tham dự ủy ban.
Vị quý ông này kiến thức uyên bác, cử chỉ nhã nhặn, đối nhân xử thế khéo léo. Tuy nhiên, vị đại sử gia này lại không thể đích thân đến dự họp. Ông kiên quyết từ chối rời khỏi Trái Đất, ngay cả với một cuộc họp quan trọng như thế này. Đại sứ Sao Hỏa tại Các Hành tinh Liên hợp hắng giọng nói: "Thưa các quý ông, ủy ban xin được bắt đầu. Tôi cho rằng đây là cuộc tụ họp của những bậc thức giả kiệt xuất, chúng ta tụ họp ở đây là để cùng nghiên cứu cách đối phó với tình hình độc nhất vô nhị hiện nay. Chỉ thị của Tổng thư ký Các Hành tinh Liên hợp là yêu cầu chúng ta phân tích và đánh giá tình hình này, đồng thời đưa ra đề nghị cho Đội trưởng Norton khi cần thiết."
Đại sứ Trái Đất, Ngài Robert Mackay nói: "Đội trưởng Norton này gánh vác trọng trách lớn, không biết ông ta là nhân vật thế nào?"
"Tôi có thể trả lời câu hỏi này," Giáo sư Davidson nói. Ngón tay ông gõ nhanh vài cái trên bàn phím của bộ nhớ, bắt đầu thực hiện phần giới thiệu tóm tắt ứng biến.
"William Norton, sinh năm 2077 tại Brisbane, Châu Đại Dương. Lần lượt theo học tại Sydney, Mumbai, Houston. Sau đó ở lại trạm không gian năm năm, chuyên về hệ thống đẩy. Bắt đầu phục vụ năm 2101, thăng tiến dần... Được thăng cấp Đại úy khi thực hiện chuyến khảo sát thứ ba tới Sao Diêm Vương... Có công lao xuất sắc khi cố gắng thiết lập căn cứ trên Sao Kim lần thứ mười lăm... Ừm... xứng đáng làm gương... Anh ta có hai quốc tịch Trái Đất và Sao Hỏa... Ở Brisbane có vợ và một đứa con, ở Cảng Lowell có vợ và hai đứa con."
"Tài liệu hồ sơ chỉ chứng minh năng lực của anh ta thôi," Đại sứ Sao Thủy (dân số Sao Thủy: 112.500 người, nhưng vẫn đang không ngừng tăng lên) phản đối: "Trong một môi trường hoàn toàn lạ lẫm và kỳ quái như thế này, liệu anh ta sẽ phản ứng thế nào?"
Ngài Louis Sands trên Trái Đất hắng giọng (sau một tiếng rưỡi, hành động này của ông mới truyền tới Mặt Trăng): "Đây không phải lần đầu tiên nhân loại gặp phải môi trường hoàn toàn lạ lẫm và kỳ quái," ông nhắc nhở người Sao Thủy, "Chuyện này đã từng xảy ra từ ba thế kỷ trước. Nếu 'Rama' đã chết hoặc không còn ai cư trú — cho tới nay tất cả các dấu hiệu đều cho thấy là như vậy — thì Norton có thể đóng vai trò một nhà khảo cổ học để khai quật di tích của một nền văn hóa đã tuyệt diệt."
Ngài Robert nói, "Chúng ta vẫn phải đối mặt với một khả năng không mấy tốt lành, đó là 'Rama' vẫn đang hoạt động và có người cư trú. Nếu là như vậy, sẽ xuất hiện cuộc gặp gỡ giữa hai nền văn hóa — hai bên có trình độ kỹ thuật chênh lệch rất lớn. Điều này giống như khi thực dân Tây Ban Nha gặp người Inca, nhà thám hiểm Mỹ gặp người Nhật, hay người châu Âu gặp người châu Phi trong quá khứ, sự khác biệt giữa họ là rất lớn. Kết quả luôn là thảm họa."
"Nếu chúng ta rời khỏi 'Rama', có lẽ họ sẽ không đụng đến chúng ta."
"Cậu nói gì vậy? — Họ đã trải qua hành trình dài hàng tỷ dặm, vượt qua thời gian hàng ngàn năm, lẽ nào lại cứ thế bỏ cuộc?"
Tranh luận đã đạt đến điểm bùng phát, giờ đây không cần Bose tổ chức, cuộc họp cũng có thể tự duy trì tiến triển. Vì vậy, ông an nhiên ngồi trên ghế của mình, hiếm khi lên tiếng, chờ đợi sự đồng thuận cuối cùng xuất hiện.
Đúng như dự đoán của ông, mọi người đều đồng ý rằng, vì Norton đã mở cánh cửa đầu tiên, thì không ngại gì mà không tiếp tục đi tiếp.
