Cuối tháng sáu, tiết trời đã đến lúc thu hoạch lúa sớm và cấy lúa muộn ở vùng Giang Nam. Việc thu hoạch lúa sớm và cấy lúa muộn được gọi là "song đoạt", nghĩa là đoạt thời gian để thu hoạch và gieo trồng. Người nông dân bận rộn đến mức không có thời gian ngơi nghỉ. Có câu "Xuân tranh ngày, hạ tranh giờ, phàm việc lo sớm không lo muộn", việc cấy lúa muộn đúng vào lúc giữa hè, vạn vật sinh trưởng nhanh chóng. Mạ cấy trước một canh giờ và mạ cấy sau một canh giờ đã có sự khác biệt rõ rệt. Nếu trì hoãn một ngày, ngay cả trong cùng một thửa ruộng, màu sắc của mạ cấy trước sau cũng hoàn toàn khác biệt.

Vì thế mới có tục ngữ rằng "Cấy lúa như ra trận, gặt lúa như cướp bảo". Thời điểm này cũng là dịp "Nông vụ tiết" của bá quan triều Đại Minh. Đó cũng là ngày thứ hai sau khi ba vị Vương gia vào kinh, một ngày trước buổi chầu sớm tháng bảy. Hôm nay triều đình cho nghỉ một ngày, quan lại các nha môn và vương công quý tộc tại kinh thành đều phải xuống ruộng tham gia cấy lúa, còn Thái tử Chu Tiêu thì thay mặt Hoàng thượng đi ra ngoài thành cấy lúa tượng trưng.

Sáng sớm, Lý Duy Chính đến nha môn điểm danh, nhưng được thông báo hôm nay là Nông vụ tiết, anh không cần học quy tắc mà phải ra ngoài thành cùng tham gia cấy lúa. Việc này không có gì để bàn bạc, quan viên Cẩm y vệ lập tức phát cho anh một chiếc sọt đựng mạ và một chiếc nón lá. Không cần thay triều phục, anh trực tiếp cùng các quan viên khác đi ra ngoài thành.

Phóng tầm mắt nhìn ra, cánh đồng ngoài thành là những mặt nước như gương, sắc trắng sáng như tấm thảm trải trên mặt đất, điểm xuyết trong đó là vô số những chấm đen, đó chính là những người nông dân đang tranh thủ gieo trồng. Năm nay mưa thuận gió hòa, trời phù hộ Đại Minh, lúa mì phương Bắc và lúa sớm phương Nam đều được mùa lớn. Trên cánh đồng khắp nơi đều có thể thấy những gương mặt tươi cười rạng rỡ.

Việc làm ruộng của quan lại đầu thời Minh không giống như trồng cây lấy lệ ngày nay, không phải làm cho có là xong. Mỗi quan viên đều có chỉ tiêu cứng, từ số lượng mạ cho đến diện tích đều có quy định nghiêm ngặt, từ Thái sư nhất phẩm cho đến Lại mục tòng cửu phẩm, không ai được ngoại lệ. Nếu dám mưu lợi riêng, thuê người xuống ruộng, một khi bị đàn hặc, nhẹ thì mất quan, nặng thì lưu đày. Vì thế, những quan viên vốn dĩ nho nhã trong triều đình đều phải xắn quần xuống ruộng, thấu hiểu nỗi vất vả của người nông dân.

Thửa ruộng của Lý Duy Chính nằm ngoài cửa Kim Xuyên, là một mảnh ruộng quan khoảng một mẫu. Xung quanh toàn là những quan viên mới nhậm chức giống như anh. Tuy xuất thân từ nhà nông nhưng anh chưa từng xuống ruộng, triều đình cũng đã nghĩ đến điều này, đặc biệt cử một lão nông đến dạy họ kỹ thuật trồng lúa.

Một nhóm hơn năm mươi vị quan mới đang vây quanh nghe lão nông truyền thụ kinh nghiệm: "Làm đất như thêu hoa, tuyệt đối là việc tỉ mỉ. Một thửa ruộng san phẳng ra phải để lại một tấc nước, yêu cầu phải phẳng như gương. Một là khi xả nước thì thuận lợi để toàn thửa ruộng được tưới đều, hai là mạ lúa sớm thân ngắn, cấy ở chỗ cao dễ bị nắng thiêu chết, cấy vào chỗ trũng lại dễ bị ngập chết, sinh trưởng không đều thì khi trổ bông sẽ không ngay hàng thẳng lối. Thế nên mới nói cày ruộng phải sâu, bừa ruộng phải phẳng, nhìn dưới lưỡi cày mà đoán mùa màng, chính là cái đạo lý này. Lại nói về việc cấy lúa, tục ngữ có câu 'Mạ đầu mùa cấy hạt gạo, mạ lúa muộn cấy tận đáy', ý nói mạ đầu mùa thân nhỏ ngắn, nên chú trọng cấy nông để thuận lợi cho việc hồi xanh và đẻ nhánh nhanh. Còn lúa muộn thì chú trọng 'Mạ lúa muộn không cần phân, tất cả nhờ gió thu mưa thu đưa'. Một mặt nói lên lúa muộn dựa nhiều vào mưa thuận gió hòa, mưa đủ, nhiệt độ cao thì lúa mới lớn tốt; mặt khác, gió thu vừa đến thì sâu bệnh giảm bớt, mùa màng bội thu mới có vài phần nắm chắc. Đồng thời cũng nói lên lúa muộn cấy xuống là phải chịu được gió mưa lay động. Cho nên mạ lúa muộn chú trọng cấy tận đáy, một là đề phòng gió thu thổi khiến mạ thoát bùn trôi theo nước, hai là đề phòng lúc chín bị đổ ngã, ảnh hưởng mùa màng."

Lão nông giảng giải rành mạch, nhưng các học trò đa số chỉ hiểu một nửa. Mấy vị quan trẻ tuổi nghe đến câu "Mạ lúa muộn cấy tận đáy" thì không khỏi ngẩn ngơ, trong mắt lóe lên ánh nhìn nóng bỏng, không biết họ đã nghĩ đi đâu rồi?

Lão nông năm này qua năm khác đọc thuộc lòng, đã sớm hình thành một bộ chiêu thức. Sau khi giảng xong lý thuyết, ông cầm một khóm mạ lên, chỉ vào phần giữa nói: "Nhớ kỹ, cấy sâu đến mức này là được, trước sau trái phải cách nhau nửa thước, cứ thế mà làm, cấy quen tay là thuận thôi. Mọi người mau tranh thủ thời gian làm việc đi!"

Mọi người tản ra, ai nấy về ruộng của mình. Lý Duy Chính xắn quần lên thật cao, chân trần bước xuống ruộng, bùn ruộng vừa nhão vừa mềm cũng rất thoải mái. Mặt trời tuy gắt nhưng không cảm thấy nóng. Ban đầu anh làm còn vụng về, nhưng sau khi cấy được vài khóm mạ, anh dần tìm được cảm giác, thế là dẫn đầu suốt dọc đường. Việc cấy lúa này cũng cần thiên phú, cuối cùng quen tay hay việc thì ai cũng như nhau, nhưng quá trình làm quen lại có thể thấy được tư chất của một người. Khi người khác còn chưa cấy được một nửa hàng, anh đã rẽ lối cấy hàng thứ hai rồi.

Lão nông tuần tra trên bờ ruộng cũng kinh ngạc ngồi xổm bên cạnh xem anh cấy. Ông đưa tay thử độ sâu, không sâu không nông, vừa vặn. Thấy anh dáng người cao lớn vạm vỡ, lão nông gật đầu cười hỏi: "Người trẻ tuổi, ở nhà chắc là tay cấy lão luyện rồi nhỉ!"

Lý Duy Chính đứng dậy lau mồ hôi cười đáp: "Không phải, đây là lần đầu con cấy, con thấy mấu chốt là phải tìm được cảm giác đó, tìm được rồi thì thuận lợi ngay."

Lão nông vỗ đùi khen: "Nói hay lắm, chính là cái đạo lý đó! Mấu chốt là phải tìm được cảm giác tay. Năm đó ta mất tận ba ngày mới tìm được cảm giác này, vậy mà cậu chỉ mất một chén trà nhỏ."

Lão nông vô cùng cảm khái, người trẻ tuổi này không làm nông dân mà đi làm quan, thực sự hơi đáng tiếc.

Lúc này, người vây quanh trên bờ ruộng ngày càng đông, mọi người xì xào bàn tán về Lý Duy Chính. Anh càng cấy càng nhanh, chưa đầy một canh giờ đã hoàn thành công việc, trong khi những người khác đều mới chỉ cấy được một phần nhỏ.

"Được rồi, người đầu tiên đã xong." Hai vị quan khảo sát lớn tiếng tuyên bố. Họ bước tới chắp tay cười nói: "Chúc mừng, đây là người đầu tiên có ghi chép từ trước đến nay, nhiệm vụ của ngươi đã hoàn thành, bên này đăng ký một chút là có thể về nhà rồi."

Lý Duy Chính đăng ký tên và chức quan, buổi chiều anh còn phải đến Lễ bộ tham gia học lễ. Anh rửa chân, mang giày vào, ngoái đầu nhìn những khóm mạ được xếp ngay ngắn thẳng hàng, trong lòng tràn đầy cảm giác thành tựu. Sự thuận lợi hôm nay, liệu có phải là điềm báo cho việc thăng tiến ngày mai không? Lúc này trong lòng anh bỗng nảy sinh một ý nghĩ: khi nào mình mới có thể làm quan một phương, tự tay trồng một mảnh ruộng đây?

---❊ ❖ ❊---

Chu Nguyên Chương tuy không đi ra ngoài thành, nhưng trong Ngự hoa viên của hoàng cung cũng trồng hơn trăm mẫu lúa, trong đó Chu Nguyên Chương tự mình trồng một mẫu, ông dẫn theo thị vệ và thái giám cùng nhau cấy mạ tại đây.

Làm việc cùng Chu Nguyên Chương là hai người cháu yêu quý của ông, một là cháu đích tôn Chu Doãn Văn, người kia là con trai cả của Yên vương, Chu Cao Sí. Chu Cao Sí năm nay mười hai tuổi, nhỏ hơn Chu Doãn Văn nửa tuổi. Tuy tuổi còn nhỏ nhưng dáng người lại khá mập mạp, mới cấy mạ được một lúc đã mệt đến thở không ra hơi. Tuy ngoại hình không đẹp nhưng phẩm hạnh đoan chính, nhân hậu nho nhã, cũng rất được Chu Nguyên Chương yêu quý. Thấy Chu Cao Sí cấy lúa vất vả, Chu Nguyên Chương từ ái vỗ đầu cậu cười nói: "Cháu ngoan, nghỉ một lát đi!"

"Hoàng gia gia, người nghỉ một lát đi! Cháu không mệt." Chu Cao Sí thấy Chu Doãn Văn cấy được nhiều hơn mình, đang cắm cúi làm việc, cậu bèn nảy sinh tâm lý muốn tranh thắng.

Chu Nguyên Chương thấy Chu Doãn Văn cũng đầy mồ hôi, ông cười ha hả nói: "Hai đứa đều dừng lại cả đi, qua đây nghỉ ngơi cùng trẫm."

Chu Doãn Văn và Chu Cao Sí không dám không nghe, đều buông mạ xuống. Chu Nguyên Chương mỗi tay dắt một đứa, dẫn chúng đến dưới bóng cây ngồi xuống. Mấy thị vệ vội vàng dâng nước lên cho họ. Chu Nguyên Chương uống một ngụm nước, tháo nón lá ra quạt quạt. Ông nhìn cánh đồng lúa xanh mướt, cảm khái nói: "Các cháu nhìn xem, đây mới là gốc rễ của quốc gia đấy!"

Chu Doãn Văn tiếp lời cười nói: "Quốc lấy dân làm gốc, dân lấy thực làm thiên, ý của Hoàng gia gia thực ra là dân mới là gốc rễ của quốc gia."

Chu Nguyên Chương thấy đứa cháu thông minh, trong lòng rất an ủi. Ông liếc mắt nhìn, thấy đứa cháu thứ Cao Sí dường như đang suy tư điều gì, bèn trêu chọc cười nói: "Cháu ngoan, mỗi bữa cháu ăn nhiều như vậy, chắc là thấm thía hơn cả nhỉ!"

Chu Cao Sí gãi gãi sau gáy, có chút ngượng ngùng cười nói: "Cháu đang nghĩ, nếu có loại lương thực mới nào đó sản lượng vừa cao vừa dễ trồng, thì vấn đề lương thực của Đại Minh chúng ta sẽ được giải quyết."

Một câu nói trúng tâm sự của Chu Nguyên Chương. Năm nay dữ liệu của Hộ bộ cho thấy Đại Minh đã vượt quá bảy mươi triệu dân, vấn đề lương thực bắt đầu trở nên gay gắt. Đầu năm ông đã đặc biệt hạ chỉ nghiêm cấm dân gian tự ý nấu rượu, lại khuyến khích bách tính khai hoang trồng trọt, nhưng đó đều là giải quyết phần ngọn chứ không phải phần gốc. Dân số Đại Minh sẽ còn tăng thêm, vấn đề lương thực sẽ luôn ám ảnh Đại Minh.

Chu Cao Sí tuy không đứng cao như Chu Doãn Văn, nhưng lại chỉ ra một phương hướng giải quyết vấn đề thực tế. Chu Nguyên Chương thầm gật đầu, ghi nhớ chuyện này trong lòng.

Lúc này, một thái giám vội vã đi tới, cúi người bẩm báo: "Bệ hạ, Yên vương và Tấn vương đang ở ngoài xin yết kiến Bệ hạ."

"Tuyên bọn họ vào gặp." Chu Nguyên Chương dường như đã biết họ sẽ đến, ông đứng dậy cười với hai đứa cháu: "Các cháu theo ta, nghỉ ngơi một chút trước đã."

Ông dẫn hai cháu bước nhanh đến một đình lục giác, thị vệ đã bố trí sẵn một nơi làm việc đơn giản tại đây. Chu Nguyên Chương ngồi xuống, để hai đứa cháu đứng sau lưng mình, mỗi đứa một bên. Một lát sau, thị vệ dẫn Yên vương và Tấn vương vào trong đình.

Chu Cương đã cân nhắc kỹ suốt một đêm, cuối cùng quyết định nghe theo ý kiến của tứ đệ, thành thật nhận lỗi với phụ hoàng. Vì ý định của phụ hoàng không phải nhằm vào mình, nếu mình tránh nặng tìm nhẹ ngược lại sẽ khiến phụ hoàng phản cảm. Huống hồ bản thân mình có công với Bắc Nguyên, vẫn có thể lấy công chuộc tội. Anh hạ quyết tâm, vừa hay Yên vương mời anh vào cung dâng báo cáo chiến sự, hai người liền cùng nhau vào cung yết kiến.

Hai người bước tới quỳ xuống, đồng thanh nói: "Nhi thần tham kiến Phụ hoàng, nguyện Phụ hoàng vạn tuế vạn vạn tuế!"

"Hai hoàng nhi vất vả rồi." Chu Nguyên Chương tươi cười rạng rỡ đỡ họ dậy, vỗ vai họ cười nói: "Lần tấn công Bắc Nguyên này, hai con làm rất tốt, giành lấy vinh quang cho trẫm. Có những đứa con hổ báo như các con, Lam Ngọc, Phùng Thắng cũng có thể nghỉ hưu rồi."

Chu Lệ vội vàng cúi người nói: "Phụ hoàng, thực ra các vị đại tướng cũng có công lao rất lớn. Trong báo cáo con gửi Phụ hoàng đã nhắc tới, Phó Hữu Đức lần này lập công rất lớn, ông ấy tác chiến vòng quanh, chém chết Thái úy Nãi Nhi Bất Hoa của Bắc Nguyên, nhi thần muốn xin ban thưởng cho ông ấy!"

Chu Lệ vòng vo nhắc tới bản báo cáo mình viết. Chu Nguyên Chương rõ ràng chỉ nghĩ đến tấm lòng của con trai muốn đề bạt Phó Hữu Đức, mà không nhận ra dụng ý ẩn sâu hơn của anh.

Ông ngồi trở lại ghế, tiện tay cầm bản chiến báo trên bàn lên, trên đó đã bị ông vẽ đầy những vòng tròn. Ông xem qua rồi cười nói: "Công lao của Phó Hữu Đức trẫm tự sẽ biểu dương khen thưởng, nhưng hai con là con trai của trẫm, nên biểu dương các con thế nào, trẫm nhất thời chưa quyết định được!"

Nói đến đây, ánh mắt Chu Nguyên Chương vô tình liếc tới trận Long Môn Sở, khiến ông nhớ ngay đến chuyện đoạt thư ở Vũ Xương. Ông liếc nhìn Tấn vương, cười nhạt nói: "Lão Tam, xem ra con không tập trung đánh trận nhỉ!"

Tim Chu Cương đập thình thịch, anh hoảng sợ quỳ xuống xin tội: "Nhi thần nhất thời hồ đồ, nghe lời gièm pha của mưu sĩ, phái người đi Vũ Xương đoạt thư, nhi thần có tội, xin Phụ hoàng trách phạt!"

"Lời của mưu sĩ?" Sắc mặt Chu Nguyên Chương lạnh lẽo như băng, ông lạnh lùng hỏi: "Mưu sĩ xúi giục con đoạt thư là ai?"

"Là... là..." Chu Cương hơi do dự, nhưng để bảo toàn bản thân, anh đành phải hy sinh thuộc hạ. Anh hạ giọng nói: "Là mưu sĩ Trần Hàm của nhi thần."

"Một kẻ đọc sách nhỏ nhoi mà dám chia rẽ quan hệ cốt nhục của trẫm." Chu Nguyên Chương quát lớn: "Người đâu!"

Hai thị vệ ứng tiếng bước vào: "Có!"

"Truyền lệnh Cẩm y vệ lập tức phái người đến Thái Nguyên, chém cả nhà mưu sĩ Trần Hàm của Tấn vương, diệt tam tộc!"

Thị vệ lĩnh lệnh rời đi. Chu Nguyên Chương lại lạnh lùng nhìn Chu Cương: "Vậy con định nhận tội thế nào?"

Đúng lúc này, Chu Doãn Văn bỗng tiến lên quỳ xuống đất: "Cháu xin Hoàng gia gia tha cho Tam thúc!"

Chu Cao Sí cũng tiến lên quỳ xuống, nhưng cậu không nói một lời. Chu Nguyên Chương dường như không hề tức giận, ông liếc nhìn hai đứa cháu, thở dài nói với Chu Cương: "Con thấy không, đến cháu con còn biết tình thân khó nối lại, sao con lại làm ra chuyện tổn hại tay chân như vậy?"

Chu Cương hổ thẹn đầy mặt, cúi đầu không dám nói. Chu Nguyên Chương lại nhìn Chu Lệ, thâm ý hỏi: "Còn con, có tập trung đánh trận không?"

Chu Lệ vội vàng quỳ xuống nói: "Nhi thần biết lần tác chiến với Bắc Nguyên này Phụ hoàng đặt hy vọng rất cao vào nhi thần, cũng liên quan đến địa vị của nhi thần trong quân đội. Nhi thần tập trung tác chiến, không có bất kỳ tạp niệm nào, nhưng kế dẫn địch vào sâu của nhi thần có tổn hại đến thiên hòa, cũng xin Phụ hoàng trách phạt."

Chu Lệ cũng đã có đối sách, chuyện này dù có nói riêng với Phụ hoàng, anh cũng tuyệt đối không được thừa nhận. Nếu chuyện Hàn Đạm Định bị vạch trần, anh sẽ giống như Tấn vương, đẩy trách nhiệm cho thuộc hạ.

Chu Nguyên Chương nhìn anh hồi lâu, sắc mặt âm trầm bất định. Một lát sau ông mới chậm rãi nói: "Lý Duy Chính được nhắc đến trong báo cáo của con chính là người đoạt thư do Thái tử phái đi. Đã con chịu xin ban thưởng cho anh ta, thì nghĩa là con không liên quan đến vụ án này. Lý Duy Chính này cũng phủ nhận con tham gia đoạt thư. Đã như vậy, trẫm tin con một lần. Còn chuyện dẫn địch vào sâu là kế binh gia, trẫm không trách con, nhưng sau này không được thường xuyên dùng, đạo lý lớn trẫm không nói nhiều nữa."

Chu Lệ biết cha thực ra không định truy cứu mình nữa, nhưng trong lòng vẫn sững sờ. Anh không ngờ Lý Duy Chính lại giúp mình một tay ở thời điểm mấu chốt, điều này hoàn toàn nằm ngoài dự đoán của anh. Anh nhất thời không phản ứng kịp nguyên do, lúc này cũng không có thời gian để suy nghĩ kỹ, vội nói: "Lời dạy bảo của Phụ hoàng, nhi thần sẽ khắc cốt ghi tâm. Ngoài ra nhi thần còn một thỉnh cầu nhỏ, xin Phụ hoàng thành toàn."

Lúc này, sát khí của Chu Nguyên Chương đã hoàn toàn biến mất, khôi phục lại vẻ từ ái của một người cha, người ông. Ông phất tay cười với con cháu: "Đứng lên nói chuyện!"

Chu Lệ và hai đứa cháu đều đứng dậy, chỉ có Chu Cương chưa thấy Phụ hoàng trừng phạt nên không dám đứng lên. Chu Nguyên Chương thấy anh biết điều, thầm gật đầu nói: "Đáng lẽ trẫm phải phạt nặng con, nhưng nể tình con là bị người xúi giục, lại có chiến công, lần này trẫm phạt nhẹ con. Trẫm phạt con cấy hết mười mẫu mạ còn lại trong Ngự hoa viên của trẫm, không được phép có bất kỳ ai giúp đỡ."

Chu Cương thở phào nhẹ nhõm, lời khuyên của tứ đệ xem ra là đúng, ải này cuối cùng anh cũng vượt qua được. Anh lén liếc Chu Lệ một cái, trong lòng thầm cảm kích không thôi.

Chu Nguyên Chương lại quay đầu nói với Chu Lệ: "Nói đi! Con có thỉnh cầu nhỏ gì."

"Nhi thần ở Long Môn Sở rất tán thưởng kiến thức và lòng trung thành dám vì nước quên thân của Lý Duy Chính này, nhi thần muốn xin Phụ hoàng phong anh ta về đất Yên, nhi thần sẽ trọng dụng anh ta."

Chu Lệ nói là lời thật lòng, Lý Duy Chính người này có gan có kiến thức, là một nhân tài hiếm có. Nếu anh ta chịu trung thành với mình, anh sẽ kiên quyết trọng dụng anh ta. Ngược lại, anh cũng tuyệt đối không được để Lý Duy Chính bị Thái tử sử dụng.

Chu Nguyên Chương lại cười không nói. Lý Duy Chính này, Thái tử muốn anh ta làm thị vệ trưởng, Yên vương muốn anh ta làm tướng, xem ra đúng là một nhân tài. Nhưng ông không định đưa cho họ, dùng Lý Duy Chính này thế nào, Chu Nguyên Chương ông tự có tính toán.

Ông cười nhạt nói: "Chuyện này, trẫm sẽ tự có sắp xếp vào buổi chầu sớm ngày mai."

---❊ ❖ ❊---