Câu chuyện này có lẽ sẽ không bao giờ được tưởng tượng, viết ra, xuất bản, nếu không có những sự trợ giúp quan trọng mà tôi tha thiết muốn cảm ơn ở đây.
Cảm ơn Jean-Marc Probst về những ý kiến bình luận sáng suốt và sự hy sinh của anh, thông qua Quỹ Hoàng tử bé, nhằm giúp câu chuyện này tỏa sáng trên khắp hành tinh; cảm ơn Olivier d’Agay, người đã cho phép xuất bản cuốn sách này; cảm ơn nhà xuất bản Gallimard đã cho phép tôi sử dụng lại rất nhiều đoạn trích từ các tác phẩm của Saint-Exupéry; cảm ơn đội ngũ tuyệt vời của Presses de la Cité đã dành sự tin tưởng cho tôi từ mười năm nay.
☆ ☆ ☆
Câu chuyện này cũng có phần đóng góp quan trọng của nhiều tác giả, những người từng quan tâm đến bí ẩn Saint-Exupéry và số phận phi thường của Hoàng tử bé trước tôi. Không thể nào nhắc hết tên các tác giả ấy ở đây, nhưng những độc giả quan tâm đến cuộc điều tra này có thể dựa vào những cuốn sách mang lại nhiều cảm hứng cho tôi nhất để tìm hiểu thêm về chủ đề này.
Hồi ức của bông hồng, của Consuelo de Saint-Exupéry (NXB Plon, 2000). Rất nhiều tác phẩm đầy tư liệu của Jean-Pierre Guéno hoặc Alain Vircondelet (trong đó có Saint-Exupéry. Sự thật và huyền thoại, NXB Chêne, 2000; Antoine và Consuelo de Saint-Exupéry. Một tình yêu huyền thoại, NXB Arènes, 2005; Những kho báu của Hoàng tử bé, NXB Gründ, 2014). Tuyển tập rất đầy đủ Ngày xửa ngày xưa… có một Hoàng tử bé (Folio, 2006) đưa ra một cái nhìn toàn cảnh đầy thu hút về hiện tượng xuất bản có một không hai này và nhắc đến những bức tranh mà Saint-Exupéry đã thực sự tặng cho cô bé Marie-Sygne Claudel (Marie-Swan trong cuốn sách của tôi!)
Nếu các bạn tò mò về những phiên bản khác nhau dù rất đáng ngạc nhiên nhưng lại hết sức xác thực của Hoàng tử bé do Saint-Exupéry viết và vẽ ra, đồng thời lại không thể có được tấm giấy phép VIP để đến thư viện Morgan, bạn có thể nghiên cứu về chúng trong tác phẩm Bản thảo Hoàng tử bé - bản sao (Gallimard, 2013). Tập II của Saint-Exupéry toàn tập, trong tủ sách Pléiade (Gallimard 1999), cũng đưa ra một cách giải mã đầy thú vị về các phiên bản khác nhau của bản thảo gốc.
Năm 1943, vào thời điểm phát hành Hoàng tử bé , một bản giới thiệu khéo léo của Mỹ cho biết: 50% độc giả nghĩ rằng đây không phải là một cuốn sách dành cho trẻ em. 50% nghĩ rằng đây không phải là một cuốn sách dành cho người lớn. Nhưng 99% nghĩ rằng đây là cuốn sách dành cho họ.
Đó chính là sức mạnh của câu chuyện. Mỗi người tìm thấy ở đó những gì họ muốn tìm. Hoàng tử bé là một cuốn sách an ủi, thân thiết, giúp ta bù đắp khoảng trống trước nỗi thiếu vắng, cô độc, cái chết… Một số người, không đọc cuốn sách, không đọc lại, không hiểu, hoặc đơn giản là gặp khó khăn trong việc yêu thích những gì mà mọi người đều thích, sẽ xem như giá trị của cuốn sách chỉ nằm ở bài học đạo đức mang tính phổ thông của nó, người ta chỉ nhìn rõ được bằng trái tim, để hắt hủi hoặc chế giễu nó.
Thế giới không phải là một bức họa màu nước nhẹ nhàng…
Những người hâm mộ Hoàng tử bé sẽ phản bác họ rằng cuốn sách này còn là lời ca ngợi tinh thần trách nhiệm, ý thức về bổn phận, về tình bạn và về sự tôn trọng. Một cuốn sách về niềm tin và về sự chiến đấu. Hoàng tử bé về bản chất là một cuốn sách chuyển giao, giữa các thế hệ và giữa các dân tộc. Các biểu tượng mà Saint-Exupéry lựa chọn, bầu trời, cát, ngôi sao, bông hồng, con rắn, đều có ý nghĩa trong tất cả các nền văn hóa, trong mọi tôn giáo. Một câu chuyện ngụ ngôn về hệ sinh thái, một câu chuyện hòa bình, ngày nay đây là tác phẩm hư cấu duy nhất đạt đến tầm vóc toàn cầu của những văn bản tôn giáo hoặc chính trị quan trọng nhất. Thông điệp của cuốn sách vượt qua các biên giới, ngày nay có vẻ mang tính chất đặc biệt lật đổ trong một thế giới nơi hầu hết mọi người đều phục tùng trước sự ngợi ca những gì sâu kín của chủ nghĩa dân tộc, kể cả ở Pháp.
Nhưng vượt trên một cuốn sách dành cho trẻ em, một cuốn sách giáo khoa về phát triển bản thân hay một Kinh Thánh thế tục, Hoàng tử bé còn là lời ca ngợi quyền chạy trốn và quyền được khép mình. Chẳng khác nào những ảo ảnh thị giác, ở đó mắt ta có thể nhìn thấy hai bức tranh qua một hình ảnh duy nhất, ta có thể đọc câu chuyện như một mệnh lệnh về tinh thần trách nhiệm, hoặc một ca khúc tụng ca tự do.
Chính trong mối mâu thuẫn đã được giải quyết này mà Saint-Exupéry đã sống. Và đã biến mất.
Đó chính là cách mà tôi đọc các tác phẩm của ông.
Đó chính là cách mà tôi tưởng tượng về ông.
Tưởng tượng, đúng thế. Tôi không hề khẳng định rằng Saint-Exupéry đã chọn đến một hòn đảo như Hoàng tử bé quay về với ngôi sao của cậu. Tôi cũng không biết nhiều hơn bất kỳ ai khác và ngày nay, độc giả đã đọc cuốn sách này cũng biết nhiều về ông như tôi. Nhưng giả thuyết về một cuộc chạy trốn, xét cho cùng, cũng không phải là phi lý hơn những giả thuyết khác, nếu căn cứ vào các sự việc thực tế. Mà lại còn thú vị hơn.
☆ ☆ ☆
Saint-Exupéry đã mang theo bí mật về Hoàng tử bé, và cả bí mật của ông.
Giống như tất cả chúng ta mang theo những bí mật của mình, để lại sau lưng mình một cái vỏ cũ kỹ bằng sắt hoặc bằng da thịt.
Tôi mong rằng các bạn sẽ thường xuyên đọc lại cuốn sách này, cuốn sách buồn nhất và vui nhất thế gian…
Bởi vì một ngày nào đó, tất cả chúng ta đều sẽ có vẻ như đã chết. Thế nhưng lại không phải như vậy!
