Thang máy mất đúng năm mươi ba giây để lên đến đỉnh của ngọn hải đăng cao nhất thế giới. Một khoảng thời gian nhỏ bé nếu so sánh với nhiều giờ chờ đợi để vào Jeddah, giữa những quân nhân, nhân viên hải quan, cảnh sát, tu sĩ. Vũ trụ bình thường của các phi trường. Trở lại với tổ mối!
Trở lại với cuộc sống bình thường?
Bình thường?
Liệu có bình thường không khi leo lên ngọn hải đăng cao nhất thế giới, ở cửa ngõ một đất nước nơi phụ nữ đeo chàng mạng kín hết mặt (Andie cũng thế!), dưới chân những con tàu đang đổ xuống hàng công ten nơ khách hành hương hướng về phía sa mạc?
Cơn điên rồ của thế giới đã trở nên bình thường chăng?
Thang máy mở ra căn phòng tròn của ngọn hải đăng màu trắng. Quang cảnh trải rộng ba trăm sáu mươi độ, ta nhìn thấy con đê nhân tạo tiến thẳng ra biển Đỏ nhưng tối nay lại đen thẳm, những con tàu và những bến cảng như đang bị tấn công, những hàng dài xe hơi, xe tải và xe buýt đang tiến về phía Mecca, cách đây chưa đầy tám mươi ki lô mét.
☆ ☆ ☆
Hoshi đang chờ chúng tôi. Ông đẩy cặp kính nhỏ đang đậu trên chóp mũi, để nó ngay bên trên cái đầu cạo trọc của một tu sĩ Nhật Bản. Vắt vẻo trên ngọn hải đăng, ông giống như một nhà khoa học đang dùng kính viễn vọng để quan sát một thế giới thu nhỏ. Ấn tượng đầu tiên của tôi, ông là thành viên đầu tiên của Câu lạc bộ 612 không thể hiện bất cứ dấu hiệu điên rồ nào. Người gác hải đăng chỉ vào tấm mạng của Andie.
– Gỡ cái này ra giúp tôi. Ở đây là nhà tôi. Sẽ không ai làm phiền cô đâu.
Với một thái độ pha trộn giữa lòng hiếu khách Trung Đông và sự ân cần châu Á, ông mời chúng tôi thưởng thức vài món bánh ngọt bày trước mặt ông.
– Xin mời hai người cứ tự nhiên cho.
Trong lúc Andie, vốn háu ăn, tấn công những chiếc bánh sừng bò, Hoshi vẫn cụp mắt nhìn xuống bến cảng, bên dưới ông một trăm bốn mươi mét, rồi ấn vào một cái nút màu xanh lá.
Chúng tôi kể về hành trình của mình, các chặng dừng tại Manhattan, Salvador, Orkney, Hoshi lắng nghe nhưng vẫn không ngừng trông chừng các bến cảng. Có vẻ ông không nhận được bất cứ tin tức gì của Oko, Swan, Moïsès và Izar từ nhiều năm nay.
Ông ấn vào một cái nút màu đỏ.
Chúng tôi chuyển sang các giả thuyết (Andie lấy ra tờ giấy trắng có những dòng chữ bị gạch bỏ.) Saint-Exupéry giết chết đứa trẻ bên trong ông,
bông hoa hồng phạm tội vì tình,
tự sát…
Hoshi vẫn lặng lẽ lắng nghe và mỉm cười. Thản nhiên như một vị quan tòa mà ta không thể mua chuộc.
Rồi ông ấn vào một cái nút màu xanh lá. Ba lần.
Hải đăng Jeddah sáng lên rực rỡ.
Không kịp nuốt nốt miếng bánh sừng bò cuối cùng, Andie hỏi ông.
– Ông làm gì với mấy cái nút này vậy? Ông đang gọi cho cảnh sát chìm của Ả Rập chăng?
Hoshi chỉ ngắm nghía mặt biển đen thẫm trước mặt.
– Có những đêm, ông nói, ta có thể nhìn thấy hải đăng Jeddah từ bờ biển châu Phi, ở Sudan, ở Ai Cập, ở Eritrea, cách đây hơn hai trăm ki lô mét. Hai người có biết tại sao không?
Ông ấn vào một cái nút đỏ. Hai lần. Andie không trả lời. Tôi cũng không nói gì.
– Ngọn hải đăng không được chiếu sáng nhờ các bóng đèn, Hoshi giải thích. Mà là những ngọn lửa.
– …
– Hàng ngàn ngọn lửa.
– Tôi… Tôi không hiểu, Andie lúng búng.
– Chẳng có gì phải hiểu cả, đấy là quân lệnh. Mỗi ngọn lửa đại diện cho một khách hành hương đi vào từ đường biển. Ở đây, tôi đếm được rất chính xác.
Tôi cúi người và nhìn thấy đằng trước trạm hải quan, ngay cả vào thời điểm muộn màng này, một hàng dài du khách đang chờ đợi.
– Khi một trong số họ đi vào Ả Rập, tôi thắp một ngọn lửa. Nút màu xanh lá. Khi một trong số họ rời khỏi Ả Rập, tôi tắt một ngọn lửa. Nút màu đỏ.
Hoshi nheo đôi mắt đầy nếp nhăn, chỉnh lại chiếc kính trên mũi, rồi đọc những con số nhỏ xíu trên một màn hình.
– Hiện tại, 44.118 ngọn lửa đang cháy. Con số này thể hiện số lượng khách hành hương đến địa điểm thần thánh này. Tôi thắp và tắt những ngọn lửa suốt đêm, cho đến khi mặt trời mọc.
Hoshi ấn vào nút màu xanh.
– Một đêm hè, hải đăng đã đốt hơn một trăm ngàn ngọn nến, người ta nhìn thấy nó từ tận Alexandria.
Andie không bình luận gì, cô ngốn một miếng hết một chiếc baklava.
Tôi điều chỉnh lại ấn tượng ban đầu. Thành viên này của Câu lạc bộ 612 cũng hành xử phi lý hệt như bốn người kia… Nhưng ông là người duy nhất mà tôi không thấy nực cười. Bởi vì ông quan tâm đến thứ khác chứ không phải bản thân ông chăng?
Hoshi lại ấn vào nút màu xanh, rồi hỏi:
– Hai người có biết điều gì ở Saint-Exupéry thu hút tôi không?
– …
– Tài năng văn chương của ông, đương nhiên, cả số mệnh lãng tử của ông nữa… Nhưng thứ thu hút tôi nhất, đó là ý thức về bổn phận của ông!
Andie nuốt nốt chiếc bánh cuối cùng rồi xích lại gần chúng tôi. Cuối cùng, cô cũng quan tâm đến câu chuyện.
– Vì mải mê nghiên cứu về bí ẩn Saint-Exupéry, Hoshi nói tiếp, vì mong muốn tìm kiếm những cái gai mà những bông hồng đã cắm vào tim ông, vì tự đặt cho mình cả ngàn câu hỏi khả dĩ về nỗi u sầu của ông, người ta đã quên mất điều cốt yếu: Saint-Exupéry là một con người của bổn phận!
Hoshi thoáng nhìn vào tờ giấy trên tay Andie, trên đó cô đã viết thêm giả thuyết của nhà vua Herminie.
Hoàng tử bé đã giết Hoàng tử bé.
Saint-Exupéry đã giết Saint-Exupéry.
– Izar nhầm rồi, người gác hải đăng khẳng định và thoáng nhún vai. Saint-Exupéry không quay trở lại chiến trường để chết. Lại càng không phải để giết chết đứa trẻ bên trong ông. Hay để giết chính mình. Saint-Exupéry đã quay trở lại cuộc chiến vì một lý do rất đơn giản.
Nút đỏ. Ba lần.
– Lý do gì vậy? Andie nôn nóng hỏi.
Hai ngọn lửa cháy lên trong mắt Hoshi, tưởng như có thể nung nóng cặp mắt kính của ông.
– Chiến đấu với bọn phát xít! Chứ hai người tưởng thế nào? Rằng ông ấy sẽ co vòi ư? Để cho lũ khốn ấy chiến thắng ư? Cho dù tổ mối khiến Saint-Exupéry khiếp sợ, ông vẫn phải đảm nhiệm phần của mình…
Nút xanh lá. Cũng ba lần.
Ánh mắt Hoshi tiếp tục thiêu đốt Andie.
– Điều đó khiến cô thất vọng chăng?
– Không.
– Cô không tin tôi sao?
– Có chứ… (Cô suy nghĩ.) Có chứ… Bởi vì Saint-Ex đã thường xuyên viết ra điều này… Tôi đoàn kết với mọi người. Yêu chính là tham gia.
– Tôi không thể không tham gia, Hoshi nói tiếp. Những người có một giá trị nào đó, nếu họ là muối của Trái đất này, vậy họ phải hòa mình vào với đất.
Andie mỉm cười.
– Thư gửi một người Mỹ, mùa xuân năm 44. Mọi người đều có quyền sống tự do ở đất nước mình. Vâng, tôi tin ông, Hoshi ạ. Saint-Ex không tự đặt cho mình câu hỏi nào khác ngoài hành động. Nhưng… (Ánh mắt cô linh lợi trở lại, như thách thức người gác hải đăng.) Nhưng xét cho cùng, chuyện này cũng không làm thay đổi điều gì… Saint-Ex, ngày 31 tháng Bảy năm 44, đã thực hiện nhiệm vụ cuối cùng của ông. Ông đã quá già để lái máy bay, bộ tham mưu đã quyết định như vậy! Hồi ấy ông bốn mươi tư tuổi, nhiều tuổi hơn bất cứ phi công nào khác. Người ta đã buộc ông rút khỏi hành động. Ông đã thực hiện bổn phận của mình. Nhường chỗ cho nỗi tuyệt vọng. Từ đó trở đi, Saint-Ex có thể giết chết Saint-Ex.
Nút xanh lá. Một lần.
Hoshi không để bản thân bị lấn át.
– Saint-Exupéry tuân thủ quân lệnh. Như một quân nhân mẫu mực. Nếu phải tự sát, hẳn ông sẽ không làm thế khi đang bay, không hy sinh một máy bay ném bom P-38 vô cùng quý giá với các đồng đội của ông, lại càng không phá hỏng nhiệm vụ trinh sát mà ông được giao, mười lăm ngày trước khi quân đội đổ bộ vào Provence.
Andie có vẻ bối rối trước lập luận này. Tôi đoán rằng cô cũng ngưỡng mộ Saint-Exupéry như Hoshi. Ánh mắt ngưỡng mộ mà Andie dành cho Hoshi khiến tôi nổi cáu và tôi càng giận dữ hơn khi thấy ánh mắt Hoshi nhìn Andie.
Ánh mắt của một giáo viên già bất mãn nhìn nữ sinh xinh đẹp vừa tốt nghiệp tú tài.
Lần này, tôi quyết định không im lặng nữa.
– Thế nhưng với tôi, tôi đánh bạo lên tiếng, vị á thần bổn phận của hai người khiến tôi khá khó chịu. Thánh của các Thánh, Ex hay không cũng thế thôi. Viên phi công không biết sợ hãi, người anh hùng thời chiến hy sinh bản thân mình, nhưng không quên truyền đi thông điệp hòa bình, người đã mất tích nhưng lại tống cho chúng ta Hoàng tử bé của ông, người dạy đạo đức cho chúng ta, người yêu con người, ồ vâng, người yêu con người lắm lắm, nhưng lại ghét sự tầm thường của họ. Nhưng nếu thế thì ông có yêu họ không? Ông có thực sự yêu họ không?
Andie và Hoshi nhìn tôi, sững sờ.
Tôi cảm thấy mình có thêm động lực. Tôi đào sâu những gì tôi đã đọc và nghe được trong ba ngày vừa qua.
– Và hai người định làm như thế nào đây? Hai người nói với tôi rằng Saint-Exupéry vừa thế tục lại vừa là người Cơ đốc. Ông khoan dung với những người theo chủ nghĩa Marx, không lên án Pétain, người mà một số người coi là có cảm tình với Vichy, số khác lại coi là kẻ thù của nước Pháp mới, xung đột với de Gaulle, nhưng lại thân thiết với quân du kích kháng chiến…
Nút xanh. Bảy lần. Cả một gia đình.
Hoshi nhìn tôi bằng ánh mắt ân cần.
– Anh nói đúng, Neven ạ. Đó là mâu thuẫn căn bản nuôi dưỡng tinh thần của Saint-Exupéry. Ông tố cáo sự tầm thường của mỗi cá nhân, nhưng điều này chỉ có thể được cứu chuộc nhờ sự cao quý của nhân loại. Những suy nghĩ thảm hại của chúng ta nào có đáng kể gì. Chỉ có bổn phận là quan trọng. Ngày nay, qua những lời thú nhận của ông, chúng ta biết đến một Saint-Exupéry tuyệt vọng, qua những bức thư riêng tư của ông, chúng ta biết đến một Saint-Exupéry hay thay lòng đổi dạ, chúng ta biết rõ từng suy nghĩ thầm kín của ông đến nỗi ai nấy quên luôn con người ông trước đây, trong mối quan hệ với những người khác, con người mà ông muốn thể hiện, một người đàn ông thú vị, quyến rũ, tranh cãi về mọi chuyện và nhất là không than thở… hành động! Một người đàn ông của danh dự và hành động.
Andie tỏ vẻ nôn nóng. Tôi cảm thấy cô đang sốt ruột muốn ngắt lời ông già gác hải đăng người Nhật Bản.
Nhân một thoáng im lặng, cô hét lên:
– Vậy thì, ai đã giết Saint-Ex?
Tôi đánh giá cao sự xấc xược của cô.
Nút đỏ.
– Thế giới, Hoshi trả lời, vẫn không rời mắt khỏi bến cảng đang mỗi lúc một vắng vẻ hơn. Toàn bộ thế giới. Thế giới bao bọc xung quanh ông. Saint-Exupéry quá đỗi thuần khiết để có thể sống trong một thế giới bạo lực đến thế. Cô còn nhớ không, Andie, về những gì ông đã viết, trong bức thư cuối cùng gửi cho Sylvia Hamilton, người trông giữ bản thảo gốc Hoàng tử bé , vào ngày trước khi ông qua đời?
Andie trích dẫn không chút ngập ngừng.
– Hôm nay, tôi rất vui lòng khi có thể xác nhận và cam kết đến tận thịt da xương tủy của tôi, rằng tôi thuần khiết. Ta chỉ ký kết bằng máu của chính mình.
– Ta chỉ ký kết bằng máu của chính mình, Hoshi nhắc lại. Thật tương đồng làm sao với Hoàng tử bé, thuần khiết và trong sáng, thế nhưng lại phải chết. Saint-Ex, cũng giống như Hoàng tử bé, đã bị giết bởi từng cá thể ích kỷ đang sống trên Trái đất này, từng cư dân phi lý trên mỗi hành tinh.
– Ừm, Andie uể oải thừa nhận.
Tôi hả hê. Tôi theo cô! Tôi thấy lời giải thích của vị tu sĩ đầu trọc có vẻ hết sức gượng gạo!
– Được rồi, Hoshi nhấn mạnh thêm, kèm một nụ cười như một giáo viên kiên nhẫn và tự tin, tôi sẽ giải thích với cô theo cách khác. Cô và Neven đang tiến hành một cuộc điều tra về hai vụ án mạng, một là Saint-Exupéry và một là Hoàng tử bé, như thể hai người là thám tử trong một tiểu thuyết trinh thám. Vậy chúng ta hãy lập luận theo cách của bà hoàng tiểu thuyết trinh thám, Agatha Christie. Một tác giả cùng thời với Saint-Exupéry, mà hẳn ông đã từng đọc. Giả thuyết đầu tiên của cô, hẳn cô còn nhớ, đó là người kể chuyện, tức viên phi công, tức Saint-Exupéry, là kẻ sát nhân… Đó là nguyên tắc cơ bản trong Vụ ám sát ông Roger Ackroyd ! Giả thuyết thứ hai của cô, đó là một vụ giết người vì tình được ngụy trang: mánh khóe trong Án mạng trên sông Nile . Giả thuyết thứ ba, một vụ tự sát được ngụy trang thành một vụ án mạng, hoặc một án mạng ngụy trang thành tự sát: ý tưởng thiên tài trong Mười người da đen nhỏ !
Tôi cảm thấy băn khoăn và có đôi chút nghi ngờ. Tất cả các nguyên tắc căn bản của nữ hoàng tội ác lại tập trung trong một câu chuyện dành cho trẻ em sao?
– Và nhất là giả thuyết cuối cùng, Hoshi nói thêm. Giả thuyết thứ tư. Không chỉ có một thủ phạm duy nhất, mà có nhiều. Tất cả cư dân trên tất cả các hành tinh! Đó là cách giải quyết tuyệt vời trong Án mạng trên chuyến tàu tốc hành phương Đông ! Cả thế giới kết án một người không thích nghi được với nó. Saint-Ex đã bị hạ gục. Hoàng tử bé đã bị rắn cắn. Không có thủ phạm nào. Và tất cả đều là thủ phạm.
Nút đỏ. Tám lần.
Như thể Hoshi muốn dìm ngọn hải đăng vào trong bóng tối.
Andie vẫn há hốc miệng, như bị thôi miên bởi lời chứng minh vừa rồi.
Giống như tất cả những lần trước, tôi thầm nghĩ nhưng không để ai đoán được chút gì trong thái độ thận trọng của mình.
Rốt cuộc Andie cũng ngậm được miệng, rồi lại mở ra để cất tiếng.
– Vậy là, nếu tôi hiểu đúng ý ông, rất có thể Saint-Exupéry đã chết vì nước Pháp. Thậm chí còn không biết liệu nó có được giải phóng hay không. Giống như Hoàng tử bé đã chết vì bông hoa hồng của mình, mà không hề biết nó có được cứu hay không. Ông đã bị hạ bởi một phi công Đức. Câu chuyện của Horst Rippert có lẽ là đúng, khi ông ta kể rằng ông ta đã bắn vào cánh chiếc P-38 của Saint-Exupéry, tay lính ấy đã đọc toàn bộ các tác phẩm của Saint-Exupéry, người đã hạ các máy bay của kẻ thù, tổng cộng gần ba mươi chiếc, gọn gàng, nhưng không giết chết phi công mà để họ có thời gian thoát ra…
Hoshi gật đầu tỏ ý khẳng định.
Lại nút đỏ.
– Chỉ có điều theo lời kể của ông ta, ông giải thích thêm, khi ông ta bắn vào cánh chiếc P-38 của Saint-Exupéry, bên trên đảo Riou và khi chiếc máy bay bốc cháy, không ai nhảy ra khỏi máy bay cả…
☆ ☆ ☆
Andie lại lấy tờ giấy trắng ra và bắt đầu viết.
Chính Horst Rippert đã giết Saint-Exupéry.
Chính cư dân của các hành tinh đã giết Hoàng tử bé: ông nhà buôn, bà hợm hĩnh, ông nát rượu, ông vua…
Có điều gì đó bên trong thôi thúc tôi không tin bất cứ điều gì trong câu chuyện này… Cứ đến mỗi hòn đảo, từng thành viên trong Câu lạc bộ 612 lại cung cấp cho chúng tôi một phiên bản mới và phiên bản nào cũng sai lầm chẳng kém gì phiên bản trước. Andie chưa chán gạch xóa trên tờ giấy của cô sao?
Tôi xen vào giữa người gác hải đăng và những ô cửa kính lớn.
– Thế sao? Tôi tưởng lời kể của phi công đó không đáng tin? Xin thứ lỗi cho tôi, Hoshi ạ, nhưng câu chuyện “mọi người đều là thủ phạm, do đó không ai là thủ phạm hết” ấy, tôi khó mà nuốt nổi nó! Nó gần giống như một âm mưu tuyệt vọng để che giấu tên sát nhân thực thụ…
Hoshi nhìn tôi chằm chằm hồi lâu. Tôi tin là tôi đã khiến ông kinh ngạc.
Ông ấn nút đỏ. Ba lần.
Tôi nhấn mạnh thêm.
– Tôi tin rằng ông đang giấu chúng tôi điều gì đó.
Andie dừng sững chiếc bút chì giữa khoảng không. Vẻ mặt nghiêm trọng.
Hoshi cụp mắt nhìn xuống màn hình máy tính.
43.612 khách hành hương.
– Mặt trời mọc sớm, ông chỉ nói có thế. Ngày sắp rạng rồi, tôi phải đi ngủ thôi. Đó là quân lệnh. Tôi đã đặt cho hai người một chiếc thuyền zaruk trên bến cảng. Cả hai người có thể ngủ ở đó.
Andie nắm lấy bàn tay tôi.
Tôi quyết định không nấn ná thêm nữa. Vì nóng lòng mong Andie lại trở thành Ondine.
Đúng lúc cửa thang máy mở ra, người gác hải đăng quay về phía chúng tôi.
– Anh nói đúng, Neven ạ. Tôi đã nói dối hai người.
– …
– Ngày mai, hãy quay trở lại đây. Cả hai người. Tôi sẽ tiết lộ toàn bộ sự thật.
– …
– Máy bay của Saint-Exupéry đã bị phá hoại ngầm. Có người muốn khiến ông phải câm lặng. Ông đã bị sát hại!
