Chiếc thuyền buồm lớn đã sắp rời đi. Những tấm buồm trắng của nó bay phần phật như những chiếc khăn mùi soa.
– Chúng tôi sẽ quay trở lại, cả năm thành viên của Câu lạc bộ 612 đồng thanh hứa.
– Với một du thuyền lớn hơn! Oko vừa hứa vừa chật vật nhét đôi chân dài vào giữa đám dây buồm cũ kỹ.
– Với nhiều rượu hơn nữa, Moïsès hứa trong lúc dò xét kho lương thực hòng tìm xem có chút rượu rhum nào không.
– Với những người đàn ông trẻ trung hơn, Swan hứa và ôm siết Annibal trong vòng tay, đồng thời nhìn như muốn ăn tươi nuốt sống Stelo, anh chàng đang đứng ngập đến ngực trong nước biển.
– Với một lá cờ để cắm trên bãi biển, Izar hứa, một lâu đài cần xây dựng, một thiên đường cần tạo dựng…
– Nhanh lên nào, Hoshi chỉ khuyên có thế, đồng thời bật đèn hoa tiêu. Trời sắp tối rồi.
Người gác hải đăng chỉ ở lại vài giờ trên rạn san hô, trong lúc những ngôi sao đầu tiên xuất hiện trên bầu trời bấy giờ vẫn còn sáng.
Đủ thời gian để làm một chuyến đi dạo ngắn đến tận bãi biển bên cạnh, cùng với Oko, Swan, Moïsès, Izar, năm người bạn rốt cuộc cũng tập hợp lại với nhau. Rốt cuộc cũng im lặng.
Đủ thời gian cho một lần tưởng niệm thật lâu trước tấm bia mộ bằng đá granit.
Antoine de Saint-Exupéry
1900-1994
Đủ thời gian để thu thập những kỷ niệm, đủ thời gian để tự thuyết phục bản thân rằng những gì đã úa tàn đều có thể nở hoa trở lại, rằng không bao giờ có thứ gì bị chôn vùi, tất cả chỉ là ăn sâu bén rễ mà thôi.
☆ ☆ ☆
Gió nổi lên. Những cánh buồm căng phồng còn những trái tim thắt lại. Chiếc mũ phồng của Marie-Swan bay lên. Annibal sủa lần cuối cùng.
Họ đã đi rồi.
Hòn đảo chỉ còn là một mảnh giấy vụn.
Chỉ còn lại ba chúng tôi. Ở đầu kia của dải đất, mặt trời bắt đầu chầm chậm hạ xuống bán cầu phía bên kia.
Chúng tôi ngồi trên băng ghế, một trong những phần hiếm hoi của hòn đảo, cùng với ngôi nhà gỗ, chưa bị nước biển bao trùm.
☆ ☆ ☆
– Vậy cái giải pháp thực thụ ấy, nó là gì thế? Andie hỏi, từ thuở cha sinh mẹ đẻ đến giờ cô là người một khi đã đặt câu hỏi thì chưa bao giờ từ bỏ. Cái bài học thực thụ và rất đỗi quan trọng mà Hoàng tử bé đưa ra ấy?
– Cô có sẵn sàng lắng nghe mà không ngắt lời tôi không? Stelo hỏi.
– Lời hứa của người Solesmes! Tôi sẽ im hơi lặng tiếng hơn cả đạo hữu Antoine, người đang ẩn náu ở đây.
Stelo mỉm cười.
– Được rồi… Có lẽ sẽ hơi dài dòng đấy… Với tất cả các độc giả, bài học mà Hoàng tử bé đưa ra, đó là lời ca ngợi tinh thần trách nhiệm, cậu phải chịu trách nhiệm đối với những gì cậu đã thuần hóa…
– Chúng tôi đã nói chuyện đó rồi, tôi ngắt lời anh ta (tôi đâu có hứa hẹn gì!), nhưng ta đâu biết ai thuần hóa ai…
– Vấn đề không nằm ở đó, Stelo đẹp trai càu nhàu, tức giận ra mặt vì bị ngắt lời. Rất nhiều người coi Hoàng tử bé như một câu chuyện cổ tích ngây thơ, màu mè, thuyết giáo, bạn chịu trách nhiệm đối với những gì bạn đã thuần hóa, vợ bạn, con cái của bạn, con chó của bạn, hàng xóm của bạn, đồng nghiệp của bạn, đồng bào của bạn, toàn thể Trái đất, một bài học đạo đức kiểu hướng đạo sinh khiến những kẻ hoài nghi khó mà chấp nhận… Họ không hiểu gì cả! Triết lý của Hoàng tử bé nằm gọn trong một câu. Người ta chỉ nhìn rõ được bằng trái tim, con mắt thường luôn mù lòa trước điều cốt tử.
Một bài tán tụng cũ rích! Tôi lại xen vào lần nữa!
– Thật thế sao? Anh chắc chứ? Người ta chỉ nhìn rõ được bằng trái tim? Chúa ơi, thật khiêu khích biết bao! Này, tôi có ý này, có lẽ ta nên in một thứ khó chịu như thế lên áo thun hoặc tách cà phê… Những kẻ hoài nghi sẽ rất thích đấy!
Phản ứng của tôi khiến Stelo thích thú.
– Là bởi vì người ta đã hiểu sai nghiêm trọng. Theo anh, con mắt thường luôn mù lòa trước điều cốt tử có nghĩa là gì?
Dễ ợt!
– Nhìn thấy vẻ đẹp ẩn giấu của mọi vật. Ờ, chẳng hạn như một cô gái, hoặc một chàng trai không được xinh xắn cho lắm, nhưng lại đẹp trong nội tâm, thì vẫn xứng đáng được yêu như những người khác…
– Đương nhiên rồi, Stelo khẳng định, đó là cấp độ diễn giải đầu tiên, và nó giải thích cho sự thành công của câu nói này! Chỉ có điều, thực lòng mà nói, anh có thấy quan điểm này giống với Saint-Exupéry, người vốn chỉ yêu và sưu tầm những phụ nữ vô cùng xinh đẹp không? Chắc chắn còn có một ý nghĩa khác nữa!
Nước biển đã ngập hết chân ghế và ngập đến mắt cá Andie.
– Anh nói tiếp đi!
– Được rồi, nhưng việc chứng minh đòi hỏi chút chú ý và chút thời gian, thế nên lần này, đừng có ngắt lời tôi. Con mắt thường luôn mù lòa trước điều cốt tử, trên thực tế, có nghĩa là điều cốt tử chỉ tồn tại trong khoảng trống, khoảng rỗng, sự thiếu vắng, ký ức. Điều cốt tử luôn là phần khuyết thiếu. Người được yêu, hay thậm chí vật được yêu, vừa là đối tượng chiếm hữu lại vừa là đối tượng đã mất. Chính sự thiếu vắng mang lại cho đối tượng một giá trị. Ký ức về màu vàng của lúa mì, khoảng thời gian chờ đợi một buổi hoàng hôn, cơn thèm khát thứ nước từ một đài phun, khoảng thời gian để đi đến đó, nỗi nhung nhớ một bông hồng dù nó thực đỏng đảnh, một ngôi sao quá đỗi xa xôi… hoặc một người bạn đã mất.
Điều cốt tử chỉ tồn tại bởi vì nó chưa ở đó và đang được chờ đợi, hoặc vì nó không còn ở đó và được người ta hối tiếc, hy vọng. Chỉ thông qua sự thiếu vắng ấy mà đối với Saint-Exupéry, vũ trụ mới có ý nghĩa. Nếu không, tất cả đều là phù phiếm, tức thì, đã mua được, đã sở hữu, đã vứt bỏ. Chấp nhận sự thiếu vắng, sự ra đi, sự biến mất, cái chết, chính là hiểu được giá trị của mọi vật và tôn trọng giá trị ấy. Đó là một sự hy sinh không hề đau đớn, bởi vì nhờ nó mà mọi thứ trở nên quan trọng.
Chẳng liên quan gì với một giáo lý tôn giáo, Saint-Exupéry không yêu cầu chúng ta hy sinh bản thân mình vì người khác, lại càng không yêu cầu chúng ta chấp nhận sự hy sinh ở hạ giới để hy vọng một cuộc đời tốt đẹp hơn ở cõi trên kia. Saint-Exupéry không phải là người sùng tín. Những diễn giải Hoàng tử bé theo quan điểm Cơ đốc giáo đều không có ý nghĩa gì. Đó là một sự hy sinh mang tính thế tục. Và nó lấp đầy vũ trụ bằng tổng cộng những thiếu vắng, đói khát. Vũ trụ không còn sở hữu, chỉ còn ham muốn và ký ức. Tâm trí mạnh hơn thực tế. Vả lại, thực tế có tồn tại bên ngoài tâm trí chúng ta không? Thực tế chỉ tồn tại chừng nào nó còn thiếu thốn! Những ngôi sao đẹp đẽ vì một bông hoa mà ta không nhìn thấy.
Đến cuối câu chuyện, Hoàng tử bé tự nguyện biến mất… rồi cả Saint-Exupéry cũng tự nguyện ra đi… và do sự biến mất của họ, mọi thứ được trả cho những người khác. Tình yêu, lúa mì, những ngôi sao, sa mạc, nỗi sợ cái chết, những tiếng cười. Người khác muốn làm gì với chúng thì làm. Sùng kính, ghét bỏ, tô điểm, quên lãng. Bầu trời với ngôi sao của Hoàng tử bé trở thành quang cảnh đẹp đẽ nhất nhưng cũng buồn tẻ nhất trên thế giới. Và tất cả nằm trong nỗi lo lắng ấy. Bởi vì như vậy, mỗi cá nhân trở thành người chịu trách nhiệm với mọi thứ.
Nó nằm ở đó, bài học đạo đức về tinh thần trách nhiệm của Saint-Exupéry, bài học về việc ý thức được rằng chúng ta mang theo trách nhiệm ấy trong mỗi hành động, dù là ngớ ngẩn nhất, hành động của người làm vườn, của người thắp đèn, của viên phi công, nhưng đồng thời, những hành động ấy chỉ là hư vô và quay trở lại đó ngay khi chúng hoàn tất và chúng chỉ tồn tại trong niềm hy vọng mà chúng khơi dậy hoặc trong dấu vết mà chúng để lại trên những hành động khác. Như vậy, tất cả chịu trách nhiệm với tất cả, nhưng trong cái ý thức bi thương rằng hư vô là điều kiện để chúng ta có được tự do. Rằng nếu không, chúng ta sẽ chỉ là những ngôi sao hành động vì chính bản thân mình, hoặc những vị thánh chỉ chăm chăm hành động vì người khác. Con mắt thường luôn mù lòa trước điều cốt tử, đó là trách nhiệm của chúng ta theo quan điểm của Saint-Exupéry. Khoảng trống để lại, đó chính là tự do của chúng ta.
Bài diễn thuyết kết thúc, cả ba chúng tôi im lặng hồi lâu.
Thật ấn tượng. Và đầy thuyết phục, tôi phải thừa nhận điều đó.
– Xuất sắc! Andie nói thêm, phá vỡ lời hứa Solesmes.
– Nhưng đó chưa phải là điều cốt tử! Stelo nói tiếp. Tôi chưa nói gì với hai người về vụ điều tra. Giải pháp. Chiếc chìa khóa kép cho hai vụ án mạng.
Andie lại im bặt, đờ người lắng nghe.
– Khi Saint-Exupéry viết Hoàng tử bé , rồi dàn dựng vụ biến mất của chính mình, ông đã làm gì? Ông hy sinh bản thân, để khi biến mất, từ nỗi nhớ nhung, sự thiếu vắng, khoảng trống mà ông để lại, từ huyền thoại được tạo ra và tô điểm cho các sự kiện, Hoàng tử bé sẽ ra đời, bản sao của ông trên giấy! Ông càng thu nhỏ thì Hoàng tử bé càng lớn. Theo một cách nào đó, chính Hoàng tử bé đã giết Saint-Exupéry, hay chính xác hơn, Saint-Exupéry đã tự xóa bỏ bản thân để Hoàng tử bé sống mãi…
Andie lấy tờ giấy ra và viết.
Chính Hoàng tử bé đã giết Saint-Exupéry.
Stelo đứng dậy, hai chân dầm trong nước, hai cánh tay vùng vẫy như những cối xay nước.
– Liệu Hoàng tử bé có thành công đến thế nếu Saint-Exupéry không qua đời một cách bí ẩn? Nếu nó không được phát hành như tác phẩm cuối cùng của một anh hùng huyền thoại? Chắc hẳn là không… Có thể nó sẽ chỉ là một cuốn sách ngớ ngẩn, chứ không phải cuốn sách được nhiều người đọc nhất trên thế giới! Saint-Exupéry phải hy sinh, phải biến mất, để Hoàng tử bé mang thông điệp của ông đến với thế giới. Như vậy, Saint-Exupéry có thể sống một cuộc đời tu sĩ trên hòn đảo của ông… và vẫn hiện hữu trong trái tim, trong tâm trí mọi người, nhờ ân điển cuốn sách của ông. Bằng việc mất tích, Saint-Exupéry đã áp dụng bài học đạo đức của ông theo một cách thức bậc thầy, hai người hiểu không? Ông thực hiện giấc mơ của mỗi người, lẩn trốn, rời bỏ tất cả, cô độc trên thế giới và tiếp tục hiện diện với mỗi người trong chúng ta, thông qua suy nghĩ của ông… bằng cách viết cuốn sách được đọc nhiều nhất trong lịch sử nhân loại!
Bàn tay cầm cây bút của Andie vẫn chưa hạ xuống. Stelo đưa mắt nhìn cô dò hỏi, khuôn mặt như tỏa hào quang vì tự hào.
– Thế nào, anh ta hỏi lại, cô nghĩ sao?
Anh ta đầy vẻ tự tin, bài chứng minh của anh ta có nền tảng vô cùng chắc chắn.
– Hoàn toàn trái ngược với anh! Andie tuyên bố.
Đến lượt Stelo há hốc miệng.
– Tôi nghĩ rằng, con cáo nhỏ màu đỏ hung của tôi đột ngột bùng nổ, tôi nghĩ rằng Saint-Exupéry đã hành xử theo cách thức phi đạo đức ở cấp độ bậc thầy, rằng ông chỉ là một kẻ ích kỷ hành động vì chính mình, đồng thời khiến tất cả những người khác coi ông như một vị thánh lo lắng cho mỗi sinh linh trên hành tinh này. Thế còn nỗi đau khổ của bạn bè ông? Của người thân của ông? Của những bông hồng của ông? Và nhất là của bông hồng của ông? Và Consuelo? Ông có một giây nào nghĩ đến Consuelo không?
Và con cáo nhỏ quá đỗi mong manh của tôi òa khóc nức nở.
