Đại điền là bài thơ tả công việc nhà nông trong "Tiểu Nhã”, cái đẹp và ý thơ đều ở trong cảnh điền viên dưới ngòi bút của nhà thơ.
Sang xuân, tôi lại nhìn thấy Linh Trân.
Hôm ấy, Tiểu Mẫn nghỉ học, đến nhờ tôi phụ đạo cho cháu bài thơ "Đại điền" chọn từ "Kinh thi" trong bài khoá. Nói xong, giảng xong, cô bé giúp tôi giặt quần áo ở sân. Tôi làm cỏ rau trên mảnh đất trống trong sân. Rau thường là cải thìa, lá non vàng sáng, xanh mơn mởn, trong nắng xuân trông giống như những phiến mỏng ngọc thạch mã não từ dưới đất chui lên. Vườn rau ở ngay trên bãi đất trống ngôi nhà cũ của tôi, rộng ba thước, dài một trượng, chia thành bảy luống, trồng cải thìa, hẹ và kinh giới tôi thích ăn.
Tôi đã hoàn toàn trở thành một nhân khẩu của thôn Chùa trước. Đây là nhà tôi, là đất ngôi nhà cũ của gia đình tôi. Tôi muốn làm gì trên đất nhà cũ thì làm. Sáng sớm, khi tôi ngồi trên những hòn đá khắc chữ hán trong sân đánh răng, dân làng đi qua cửa nhìn vào, chào giáo sư Dương, đánh răng hả? Khi mặt trời mọc tôi ngồi trên hòn đá tuỳ tiện cầm một quyển sách, cũng không xem, uể oải ngồi phơi nắng. Bà con qua lại nhìn tôi hỏi, giáo sư Dương đọc sách à? Tôi trồng rau ở trong sân, trông thấy tôi đang xới đất liền hỏi, anh xới đất à? Anh nhớ nhặt những con nhộng ở dưới đất ra. Thấy tôi dùng cuốc và dây thừng kéo thẳng bờ, bà con bảo bờ không nhất thiết phải thẳng quan trọng là khi tưới, nước đọng lại không chảy mất là được.
Đầu mùa xuân, ở mấy gia đình, hoa hạnh trong sân nở trắng đến nửa tháng. Lại có mấy gia đình, hoa đào trong sân nở rộ, đẩy tuyết trắng rơi xuống. Cây cối đều đâm chồi nẩy lộc, đâu đâu cũng có mùi cỏ cây và mùi thơm nhựa cây thấm qua vỏ tràn ra ngoài. Con giống tiểu mạch ngủ đông trên dãy núi, không biết đột nhiên thức dậy từ đêm nào, bỗng chốc vươn cao cổ. Giữa đêm trăng, trong sân nhà tôi nghe thấy tiếng sinh trưởng của cây lúa mạch, như tiếng nước khe khẽ chảy trên đất cát, còn giống như tiếng ánh trăng va vào đất. Ngoài việc thi thoảng lên phố Thiên Đường ở huyện lị gặp mấy cô gái quen biết (cũng nhân thể lấy danh nghĩa Trường đại học Thanh Yên gọi điện thoại cho ông trưởng thôn, nhờ ông thay mặt hỏi thăm sức khoẻ và công việc nghiên cứu của tôi), thời gian còn lại cả một mùa đông tôi đều sống ở thôn..
Tôi phải nghiên cứu khởi nguồn và sáng tác "Kinh thi" ở dãy núi Bả Lâu.
Cả các bài ca hát dân gian và sự lưu truyền của "Kinh thi".
Trong lúc rỗi rãi (ngày nào cũng rỗi ườn) tôi còn mô phỏng sự miêu tả và sinh hoạt trong "Kinh thi". Tiểu Mẫn đã mười bảy tuổi, học lớp mười hai, chuẩn bị thi đại học, cháu nhờ tôi phụ đạo bài ngữ văn, cuối tuần nào cháu cũng từ nhà bà ngoại về thôn Chùa trước. Hễ về là cháu giúp tôi giặt quần áo. Hễ về là cháu kể cho tôi nghe rất nhiều chuyện ở trường, ở thôn (cả chuyện nhà bà ngoại cháu ở thôn Chùa sau). Nhưng hôm cuối tháng ba, khi dân làng đều ra ruộng lúa mạch xới cỏ, bón phân, cả thôn trang yên tĩnh, ngoài những con chó chạy rông trên ngõ xóm, những con chim sẻ vui hót trên cành cây và những tiếng côn trùng, không có tiếng gì khác, tôi giảng cho cháu lập ý, kĩ xảo và đặc sắc của bài thơ "Đại điền". Tôi lại nói, năm nào thi đại học cũng không thi bài thơ này, thật ra cháu hoàn toàn khỏi cần ôn tập.
Tiểu Mẫn hỏi tại sao?
Tôi nói, người trong thiên hạ, ngoài chú của cháu ra, liệu ai có thể thật sự hiểu tình cảm yêu ruộng yêu vật yêu người của nhà thơ trong "Đại điền"?
Tiểu Mẫn liền gấp sách, tùy ý vứt quyển bài khóa lên bệ cửa sổ.
Lúc gần trưa, mặt trời treo lơ lửng trên đỉnh đầu. Mùa xuân ấm áp như nước nóng ngâm cánh đồng và thôn xóm. Dưới bầu trời bao la không một đám mây, nhìn qua cửa, có thể trông thấy dãy núi và cánh đồng ngoài mười dặm, hai mươi dặm và dân chúng Bả Lâu đang làm cỏ bón phân trên đồng ruộng, có thể trông thấy một quầng sáng màu vàng mịn màng do màu lam và ánh nắng tạo nên trên bầu trời thăm thẳm. Tiểu Mẫn vào thôn quẩy về một gánh nước, ngồi trên hòn đá khắc chữ thảo, mặc chiếc áo nhung lông cừu mỏng Linh Trân để lại, giặt chiếc ga trải giường và chiếc khăn phủ gối tôi nằm cả mùa đông. Hai bờ vai cô bé cứ nhấp nha nhấp nhô như hai quả cầu tròn lẳn lăn ở giữa chừng. Lúc ấy tôi đang bắt sâu trên con giống rau. Bắt được con sâu nào tôi không bóp chết mà cho vào một cái chai, cuối cùng phóng sinh chúng trên bãi cỏ ngoài thôn, để chúng sống và sinh tồn trên bãi cỏ. Cũng vào lúc này, tôi đứng thẳng người, chợt quay đầu nhìn vào mặt Tiểu Mẫn đang ở trước mặt. Khi cô bé ngẩng lên lau mồ hôi trên trán, sắc mặt đỏ y hệt chiếc áo nhung của cô.
Khuôn mặt với nước da trắng hồng của Tiểu Mẫn khiến tôi bỗng ngẩn người.
Trái tim tôi đập gấp. Tôi nghĩ đến nét mặt trắng hồng của Linh Trân ở bên tôi ngày nào, cũng nõn nà bóng mịn như thế này, cũng thường xuyên có những giọt mồ hôi bám trên trán bóng loáng như thế này, cũng là cái mũi dọc dừa và đôi môi tròn đỏ mọng, như bao giờ cũng có nước từ trên môi ứa ra. Tôi cứ chằm chằm nhìn Tiểu Mẫn, nhìn thấy mái tóc cô bé cũng như mái tóc Linh Trân đen nhánh như lụa chải và chảy trên đầu thuở nào. Giây phút ấy như kẻ mất hồn, tôi chợt nhận ra Tiểu Mẫn đã lớn.
Tiểu Mẫn đã lớn, lớn y hệt lúc mẹ cháu đính hôn với tôi. Ngực nở, trán bóng, mái tóc đen nhánh xõa trên vai, có mùi thơm dìu dịu trên thân thiếu nữ.
Nắm cỏ dại và cái chai thuỷ tinh đựng mấy con sâu tôi đang cầm trên tay vô tình rơi xuống vườn rau (may mà cô bé không nhìn thấy vẻ si dại của tôi và nghe thấy tiếng chai rơi). Con giống rau bị đập gãy, khẽ kêu lên một tiếng như trẻ ngủ mê, chất nước chảy ra có mùi tanh tanh. Tôi bước đến chỗ Tiểu Mẫn.
Tôi nói Linh Trân, giặt qua loa thôi cũng được.
Tiểu Mẫn nhìn tôi cười bảo, phải giặt sạch chứ chú.
Tiểu Mẫn nói, chú ơi, năm nay cháu tròn mười bảy.
Tôi ngạc nhiên, cháu mười bảy tuổi rồi sao?
Tôi hỏi, cháu quá mười bảy tuổi à?
Tiểu Mẫn đáp, quá mười bảy là mười tám.
Tôi ngẩn người đứng tại chỗ trơ như phỗng, khi tôi nhận ra cô bé đã mười bảy tuổi tròn, đã trở thành người lớn, niềm phấn khởi từ đất bắc trời nam, từ bốn phương tám hướng bỗng ùa đến vây quanh, trái tim tôi chợt chìm đắm trong niềm vui thầm kín. Vội cầm chiếc ghế ngồi trước mặt Tiểu Mẫn, tôi nói, trời ơi, cháu đã mười bảy tuổi, cháu giống y hệt mẹ cháu.
Lấy tay này cạo đất trên tay kia, tôi nói, Tiểu Mẫn, cháu đã quá mười bảy tuổi, cháu lớn giống y hệt mẹ cháu. y Nhìn cô bé đi phơi ga trải giường và khăn phủ gối đã giặt lên sợi dây buộc giữa hai cây, tôi đi theo sau cô bé nói, cháu đã tròn mười bảy tuổi, cháu có biết cháu lớn giống y hệt mẹ cháu không?
Khi Tiểu Mẫn phơi xong ga trải giường và khăn phủ gối, còn cả bộ quần áo ướt sũng của tôi, cô bé quay đầu nhìn tôi hỏi, chú còn cần giặt gì nữa không? Tôi giục cháu đi soi gương mà xem, cháu và mẹ cháu đúng là giống nhau như đúc, cũng cao như thế, cũng mảnh mai như thế, cũng mũi dọc dừa, môi dầy, khuôn mặt giống như một trái xoan, lại giống như quả trứng gà. Tại sao cháu lại giống y hệt mẹ cháu thế?
Tại sao cháu có thể giống y hệt mẹ cháu thế?
Tôi nói, Tiểu Mẫn, chú lại tìm thấy mẹ cháu. Mẹ cháu sống lại trở về trước mặt chú, ngay đến dãy núi, ánh nắng nhà ở, cánh đồng, chim nhỏ và cỏ dại mùa xuân ở thôn Chùa trước cũng giống y hệt, giống như lúc hai mươi năm у về trước. Ngay đến cái cuốc đang treo, cái mai đang dựa dưới mái hiên nhà này, cái lỗ nẻ trên tường, vữa rải trên nền nhà, sơn đen trên khung cửa, cái sẹo trên cây du trong sân và tiếng kêu của con dế thường nấp ở chỗ nào đó ngoài cửa cũng giống y hệt ngày xưa.
Trời giống y hệt hai mươi năm trước.
Đất giống y hệt hai mươi năm trước.
Cành cây ngọn cỏ, gà vịt bò dê đều giống y hệt hai mươi năm trước.
