Thức vi - Bài thơ này là tiếng kêu oan của một kẻ đi đày trở về nhà.
Linh Trân không đến gốc cây thị ở cửa dãy núi Bả Lâu đón tôi.
Cô ấy biết tôi về thôn. Nhưng cô ấy ra thành phố buôn bán, không biết có phải không dứt ra được, hay là ngại gặp tôi, dù sao thì cô ấy đã không về thôn gặp tôi. Về đến dãy núi Bả Lâu, về đến nhà tôi ở thôn Chùa trước, tôi ở trong nhà Linh Trân sau thôn. Mười năm trước, sau khi bố mẹ tôi lần lượt qua đời, ngôi nhà lợp ngói tường xây gạch mộc của nhà tôi bị đổ (đổ vì để không và vắng vẻ). Gạch ngói và gỗ vùi trên đất, phơi mấy tháng trong mưa gió, được bà con dân làng nhặt về xây nhà, làm chuồng lợn, chuồng trâu, chỉ còn lại đất vàng và đá xây móng trong sân (trên một hòn đá xây móng cũng có khắc một chữ "hòa"). Không biết nhà ai đã dựa vào móng nhà ngang của gia đình tôi xây chuồng lợn. Trong chuồng có hai con lợn loang đang réo hồng hộc, mùi phân thối hoắc từ trong chuồng bay ra, phủ mù mịt khắp chốn đang chờ đợi xây cất, loang ra khắp đường thôn mới làm. Hôm ấy khi tôi về đến thôn đã vào lúc hoàng hôn. Trong thôn yên tĩnh như không có người. Nhưng có khói bếp lởn vởn, có gà về chuồng đang quanh quẩn tìm mồi và rong chơi ở đầu thôn. Còn có tiếng chó sủa, tỏ ra thân mật, bực dọc và cảnh giác.
Tính ra có đến sáu năm tôi không về làng. Sáu năm trước, khi tôi được Trường đại học Thanh Yên cử về miền tây tỉnh Hà Nam chiêu sinh, có về thôn ăn một bữa cơm, đứng trước ngôi nhà xiêu vẹo của mình, nói nhiều chuyện với các ông bà già trong thôn, xoa đầu đám trẻ con đang cắp sách đi học và bảo chúng hãy chăm chỉ học tập, thi đỗ đại học vào học Trường đại học Thanh Yên ở kinh thành, dù có thiếu mấy điểm chú cũng có thể nhận các cháu vào học.
Tôi biết tỏng chúng không thể thi đỗ Trường đại học Thanh Yên.
Nhưng các cháu không biết, nếu các cháu ghi tên thi vào Trường đại học Thanh Yên, có thiếu mấy điểm thật, tôi cũng hoàn toàn không có năng lực nhận các cháu vào học.
Các cháu nhìn tôi tràn đầy hi vọng hỏi thật không?
Tôi bảo, chú là giáo sư Trường đại học Thanh Yên mà lại. Các cháu hỏi, giáo sư có phải thầy giáo không?
Tôi vuốt má cậu bé vừa hỏi, gật đầu với chúng.
Lần ấy, khi tôi đi khỏi làng bố mẹ các cháu đang đi học của toàn thôn đều ra đầu làng tiễn tôi, ai cũng mong tôi có thể đưa con em họ lên Kinh thành theo học. Nhưng khi tôi ra đi, đã không để lại số điện thoại của mình cho nhà nào, cũng không nói Trường đại học Thanh Yên ở quận nào của kinh thành, ở phía nào của quận nào. Giống như tôi về làng. dù thế nào đi nữa cũng tìm được nhà mình, họ cứ tưởng lên kinh thành dù thế nào cũng tìm được tôi. Nhưng sáu năm đã trôi qua, trong làng không có ai lên kinh thành tìm tôi. Cũng không có con em nhà ai ghi tên thi vào Trường đại học Thanh Yên (may quá trời!). Tưởng có già có chết cũng không hòng gặp lại, giống như cây trong rừng không bao giờ gặp nói chuyện với người thành phố.
Nhưng sáu năm sau, tôi lại về làng. Từ bệnh viện tâm thần ở ngoại ô phía bắc kinh thành, tôi đã trở về. Đáp tàu hỏa, ngồi ô tô, cuốc bộ và đi nhờ một đoạn xe công nông lái bằng tay của người ta, tôi đã trở về. Khi về đến đầu thôn, tôi biết nhà mình đã đổ, không còn gì nữa, nhưng tôi vẫn trở về nhà mình một cách cố chấp. Đến trước ngôi nhà đổ nát cạnh đường, tôi nhìn thấy lầu cổng xây bằng đá vốn vẫn đứng đó không còn nữa. Hai cánh cửa gỗ dẻ nặng trịch cũng không biết đâu mất. Sau khi ngôi nhà đổ, móng xây bằng đá của ngôi nhà trên trước kia vẫn còn vuông vắn nằm trên nền đất, nhưng bây giờ móng đá cũng mất, đá xây móng cũng không cánh mà bay, giống như lá cây bay nhẹ tênh tênh không rơi xuống đất. Tôi đứng ở cổng nhà mình không còn thứ gì nữa, không biết bám víu vào đâu, trong lòng ngán ngẩm vô cùng. Giữa lúc này, chú Tư vốn ở cạnh nhà tôi (ngang tuổi bố mẹ tôi) từ phía đầu làng đi đến, đầu đội mũ lá, tay cầm cành cây, chặn mấy con dê, một tay còn xách một cái sọt cành liễu, con dê nào ỉa liền cúi xuống nhặt phân như hòn bị đen bỏ vào sọt. Khi thấy tôi, đầu tiên chú đứng trên lối ngõ vào thôn ngạc nhiên nhìn, sau khi xác định đúng là tôi, chú cất to giọng hỏi, anh là Dương Khoa phải không?
Tôi đặt túi hành lí xuống nhìn chú cười. Chú cũng nhìn tôi cười.
Tôi hỏi lầu cổng và móng đá nhà trên nhà cháu đâu rồi thưa chú?
Chú đáp, trong thôn mấy năm liền không có cháu nào thi đậu phổ thông trung học, càng không có ai thi đậu cao đẳng đại học. Bà con ai cũng bảo, anh đã thi đậu trường đại học ở kinh thành, đã làm thầy giáo ở trường đại học tại kinh thành, chính là vì phong thủy nhà anh tốt. Nền tảng vững, nên bà con đã chia nhau lấy gỗ cổng và đá móng nhà trên của anh về sử dụng. Đem đá móng về không xây móng nhà, thì bày ở trước cửa, chỉ trông mong nhờ khí báu tốt lành của nhà anh, để con em chăm học thi đậu đại học.
Tôi đứng tại chỗ im lặng.
Chú Tư hỏi, anh bực lắm phải không?
Tôi nói thôn mình yên tĩnh quá.
Chú Tư hỏi lần này về, anh ở nhà mấy hôm?
Tôi nói, trong thôn yên tĩnh là bởi mọi người đều đi làm phải không thưa chú?
Chú Tư bảo, anh về không có chỗ ở, hãy sang ở nhà Linh Trân đã. Linh Trân mở khách sạn trên phố huyện. Nhà ngói lầu xanh cô ấy xây ở thôn trông giống như đền thờ.
Nói xong chú đặt sọt phân trong tay xuống cạnh đường, buộc con dê đầu đàn trong mấy con dê vào một cây nhỏ bên đường, dẫn tôi đi đến nhà Linh Trân.
